BRICS 11 thành viên nhóm họp giữa chia rẽ chiến tranh: bài toán tiền tệ chưa có lời giải

Một hội nghị thượng đỉnh bị chiến tranh lấn át

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đặt chân tới New Delhi hôm nay, đánh dấu chuyến thăm Ấn Độ đầu tiên kể từ năm 2019. Về hình thức, đây là hội nghị thượng đỉnh của khối BRICS nay đã mở rộng lên 11 thành viên. Về thực chất, chương trình nghị sự đang bị xé ra bởi hai cuộc chiến: xung đột tại Trung Đông sau chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel từ tháng 2, và chiến tranh Nga – Ukraine kéo dài.

Sự hiện diện của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bên cạnh các nhà lãnh đạo Ả Rập Saudi và UAE đặt ra một nghịch lý trực tiếp: ba thành viên này có lập trường đối nghịch nhau về chính cuộc chiến mà hội nghị phải thảo luận. Không ngẫu nhiên mà hội nghị bộ trưởng ngoại giao BRICS hồi tháng 5 tại New Delhi đã kết thúc mà không ra được tuyên bố chung. Harsh V Pant từ Observer Research Foundation gọi thẳng vấn đề: điều từng được xem là thành tựu – việc mở rộng khối – nay lại chính là ràng buộc lớn nhất.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Với giới giao dịch, giá trị của BRICS không nằm ở tuyên bố chung mà ở ba kênh cụ thể.

Thứ nhất là kênh năng lượng. Ấn Độ đã xoay trục sang dầu Nga để bù đắp gián đoạn nguồn cung từ vùng Vịnh. Bất kỳ tín hiệu nào từ hội nghị về việc mở rộng hoặc thu hẹp dòng chảy này đều tác động trực tiếp lên giá dầu, và qua đó lên USD/CAD, USD/NOK và cả kỳ vọng lạm phát toàn cầu.

Thứ hai là kênh trú ẩn. Vàng đang giao dịch ở 4.346,23 USD/oz, tăng 0,68% trong phiên – mức neo cao phản ánh phần bù rủi ro địa chính trị chưa được giải tỏa. Một hội nghị kết thúc bằng chia rẽ sâu hơn sẽ củng cố dòng tiền vào kim loại quý; ngược lại, bất kỳ tín hiệu hạ nhiệt nào cũng có thể kích hoạt chốt lời.

Thứ ba là kênh tiền tệ dự trữ. Đây là kênh được nói tới nhiều nhất và cũng bị định giá kém chính xác nhất. DXY đứng ở 99,094, gần như đi ngang, cho thấy thị trường không hề định giá một cú sốc nào đối với vị thế đồng USD từ sự kiện này. USD/JPY giảm 0,62% về 153,468 – đây là dòng tiền trú ẩn truyền thống trước bất ổn địa chính trị, không phải phản ứng với BRICS.

Vì sao tham vọng tiền tệ vẫn chỉ nằm trên giấy

Khoảng cách giữa tuyên bố và thực tế nằm ở cấu trúc của chính khối. Một liên minh tiền tệ cần ba điều kiện: mục tiêu chung ổn định, hạ tầng thanh toán thống nhất, và mức độ tin cậy lẫn nhau đủ để chấp nhận rủi ro đối ứng. BRICS hiện thiếu cả ba.

Các thành viên vùng Vịnh như Ả Rập Saudi và UAE vẫn neo đồng tiền của họ vào USD và nắm giữ lượng lớn dự trữ bằng trái phiếu Mỹ. Iran chịu trừng phạt tài chính. Ấn Độ và Trung Quốc vừa cạnh tranh chiến lược vừa có thâm hụt thương mại song phương ngày càng mở rộng. Brazil cử ngoại trưởng thay vì tổng thống, trong khi ông Lula đang tập trung cho chiến dịch tái cử tháng 10.

Nói cách khác, sự chia rẽ về chiến tranh không phải là vấn đề ngoại vi – nó là chỉ báo trực tiếp cho thấy mức độ sẵn sàng hợp tác tiền tệ. Khi các thành viên không đồng thuận được về một cuộc chiến, họ sẽ càng khó đồng thuận về một hạ tầng thanh toán thay thế.

Điều cần theo dõi

Trong hai ngày tới, thị trường nên tập trung vào việc hội nghị có ra được tuyên bố chung hay không – đây là thước đo định lượng rõ nhất cho mức độ gắn kết. Song song, các cuộc gặp song phương Tập – Modi có thể mang lại tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng biên giới, vốn là biến số độc lập với BRICS nhưng có thể tác động lên tâm lý khu vực châu Á.

Về phía dữ liệu vĩ mô, chỉ số giá nhà Trung Quốc dự báo -3,1% và sản lượng công nghiệp dự kiến 4,8% vào ngày 15/9 sẽ cho thấy sức khỏe nền tảng của thành viên lớn nhất khối. Bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde hôm nay và ngày 14/9 cũng cần theo dõi, vì EUR/USD ở 1,15978 đang nhạy cảm với cả câu chuyện địa chính trị lẫn định hướng chính sách châu Âu. Báo cáo ngân sách Mỹ với dự báo thâm hụt 404 tỷ USD là điểm dữ liệu bổ sung cho câu chuyện tài khóa – yếu tố nền tảng phía sau vị thế đồng USD.