Diesel Mỹ vượt 6 USD/gallon lần đầu tiên: áp lực chưa vào CPI lõi nhưng đã bào mòn sức mua trước bầu cử giữa kỳ

Cú sốc diesel không nằm ở trạm xăng

Giá diesel bình quân toàn quốc của Mỹ đã vượt mốc 6 USD/gallon lần đầu tiên, theo dữ liệu từ GasBuddy. Mức tăng 2,30 USD/gallon so với một năm trước là con số đáng chú ý, nhưng điểm mấu chốt với thị trường tài chính không phải là người tiêu dùng đổ dầu tại trạm xăng — mà là cấu trúc chi phí đằng sau mỗi chuyến hàng.

Diesel là nhiên liệu vận hành của toàn bộ chuỗi logistics: xe tải đường dài, tàu hỏa, tàu biển, máy móc nông nghiệp và thiết bị xây dựng. Khi giá nhiên liệu này leo thang, chi phí đó thấm vào giá thực phẩm, hàng tiêu dùng, dịch vụ giao hàng — kể cả với những hộ gia đình không bao giờ sở hữu xe chạy dầu. Đây là lý do vì sao một cú sốc diesel có sức lan tỏa rộng hơn nhiều so với một cú sốc xăng, vốn chủ yếu đánh vào chi tiêu hộ gia đình trực tiếp.

CPI lõi chưa phản ánh, nhưng CPI tổng thể thì có

Bức tranh lạm phát Mỹ đang cho thấy sự phân kỳ rõ rệt. Lạm phát lõi — loại bỏ thực phẩm và năng lượng — được dự báo đi ngang ở 0,2% theo tháng và hạ nhiệt nhẹ từ 2,5% xuống 2,4% theo năm. Nếu con số này đúng như kỳ vọng, nó củng cố luận điểm rằng áp lực giá cơ bản vẫn đang trong xu hướng hạ nhiệt từ từ.

Nhưng chỉ số CPI tổng thể lại kể câu chuyện khác: dự báo tăng 0,4% theo tháng, gấp bốn lần mức 0,1% của kỳ trước, dù mức theo năm được giữ nguyên ở 3,4%. Chỉ số CPI tuyệt đối dự kiến nhảy từ 333,92 lên 334,85. Khoảng cách giữa lõi và tổng thể chính là nơi cú sốc năng lượng đang định vị — và diesel là một phần quan trọng của câu chuyện đó.

Điều đáng lưu ý là giá dầu thô không nhất thiết phải tăng mạnh để diesel leo thang. Cơ chế ở đây là chênh lệch crack spread — khoảng cách giữa giá dầu thô và giá sản phẩm tinh chế. Khi nguồn cung lọc dầu bị thắt chặt, crack spread giãn ra và giá diesel tăng độc lập với dầu thô. Đây chính là kịch bản đang diễn ra.

Nguồn cung lọc dầu toàn cầu đang bị bào mòn từ nhiều phía

Sự thắt chặt này không phải hiện tượng cục bộ của Mỹ. Tại châu Âu, giá diesel đã vượt 2 euro/lít, buộc chính phủ các nước EU phải gia hạn các gói hỗ trợ tài chính cho người lái xe — một dấu hiệu cho thấy áp lực chính trị đang đi kèm với áp lực kinh tế.

Về phía nguồn cung, hai yếu tố đang song hành: xung đột leo thang ở Trung Đông và các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine nhắm vào nhà máy lọc dầu Nga. Cả hai đều làm tê liệt một phần đáng kể nguồn cung nhiên liệu toàn cầu. Phần còn lại của thế giới không có đủ công suất lọc dầu để bù đắp thiếu hụt từ Vùng Vịnh và Nga. Đây không phải vấn đề có thể giải quyết trong vài tuần — công suất lọc dầu là tài sản vật chất, cần nhiều năm để xây dựng.

Thêm vào đó, yếu tố mùa vụ đang làm trầm trọng hơn tình hình. Nhu cầu diesel tăng theo mùa trong khi các nhà máy lọc dầu bước vào giai đoạn bảo trì định kỳ — nguồn cung giảm đúng lúc nhu cầu tăng. Đây là cấu trúc của một cú sốc kéo dài, không phải một đợt tăng giá nhất thời.

Ý nghĩa với chính sách tiền tệ và các đồng tiền chính

Với Fed, cú sốc diesel đặt ra một tình huống khó xử quen thuộc nhưng lần này có sắc thái khác. Lạm phát lõi đang hạ nhiệt — đó là cơ sở để Fed có thể xem xét nới lỏng. Nhưng lạm phát tổng thể tăng tốc trở lại có thể làm phức tạp hóa truyền thông chính sách, đặc biệt khi kỳ vọng lạm phát của công chúng là biến số nhạy cảm về mặt chính trị trong năm bầu cử.

Thị trường ngoại hối đang phản ánh sự thận trọng. Chỉ số DXY ở mức 99,117, gần như đi ngang với mức tăng 0,03% — cho thấy thị trường chưa đặt cược mạnh vào bất kỳ kịch bản nào trước khi số liệu CPI được công bố. EUR/USD ở 1,15995, giảm nhẹ 0,10%, trong khi USD/JPY ở 154,07, giảm 0,22% — đồng yen đang có phần cứng hơn trong phiên.

Vàng ở 4.348,87 USD, tăng 0,74%, là tài sản phản ứng rõ nhất với câu chuyện lạm phát dai dẳng. Đây là tín hiệu cho thấy một phần thị trường đang định giá rủi ro lạm phát tăng trở lại, ngay cả khi lõi CPI chưa xác nhận điều đó.

Nếu CPI tổng thể tối nay in ra ở mức 0,4% MoM như dự báo, đồng USD có thể chịu áp lực hai chiều: tăng do kỳ vọng Fed giữ lãi suất lâu hơn, nhưng cũng có thể yếu đi nếu thị trường lo ngại lạm phát ăn vào tăng trưởng thực. Với EUR/USD, ngưỡng 1,16 đang là vùng cân não — chỉ số này đang dao động sát mức đó.

Điều cần theo dõi

Ba biến số đáng chú ý trong những tuần tới: thứ nhất, diễn biến crack spread diesel — nếu tiếp tục giãn rộng, áp lực lên CPI tổng thể sẽ không chỉ là hiện tượng một tháng; thứ hai, phản ứng của Fed trong các phát biểu sau số liệu CPI, đặc biệt là cách họ phân biệt giữa lạm phát lõi và lạm phát do năng lượng; thứ ba, tình hình nguồn cung lọc dầu toàn cầu, nơi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng Nga và căng thẳng Trung Đông là những biến số khó dự báo nhưng có tác động trực tiếp lên giá nhiên liệu.