Rupiah mất giá vì chi phí chính trị của việc thay Bộ trưởng Tài chính, không phải vì chính sách

Một cuộc thay người không gây bán tháo — và đó mới là điều đáng chú ý

Tổng thống Prabowo Subianto bất ngờ miễn nhiệm Bộ trưởng Tài chính Purbaya Yudhi Sadewa sau khoảng một năm tại nhiệm và bổ nhiệm Thứ trưởng Suahasil Nazara thay thế. Đây là Bộ trưởng Tài chính thứ ba của Indonesia trong vòng chưa đầy hai năm. Phản ứng của thị trường khá lạnh lùng: chỉ số Jakarta Composite Index (JCI) hồi phục từ mức giảm 2,6% trong phiên và đóng cửa chỉ thấp hơn 0,1%; lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tăng nhẹ 1 điểm cơ bản lên 7,16%; hợp đồng không chuyển giao (NDF) kỳ hạn 1 tháng của USD/IDR vẫn nằm trong dải 17.700–17.740.

Điểm đáng phân tích nằm ở chỗ: nếu thị trường thực sự nghi ngờ năng lực của nhân sự mới, ta đã thấy một đợt bán tháo rupiah và trái phiếu. Điều xảy ra thay vào đó là sự thận trọng âm thầm. Nhà đầu tư không bán vì chính sách của Nazara, mà vì chi phí chính trị của việc thay người quá thường xuyên.

Hồ sơ kỹ trị trấn an được phần nào, nhưng không xóa được rủi ro dự đoán

Nazara được đánh giá rộng rãi là một kỹ trị gia, từng giữ chức Thứ trưởng Tài chính dưới thời Sri Mulyani từ năm 2019 và tham gia trực tiếp vào hoạch định chính sách tài khóa cũng như quản lý ngân sách. Trước đó, ông từng đứng đầu Cơ quan Chính sách Tài khóa giai đoạn 2016–2019. Việc bổ nhiệm ông, cùng với lựa chọn Destry Damayanti — một ứng viên kỹ trị và là nhân vật kế tục — làm Thống đốc Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) hồi tháng trước, được kỳ vọng củng cố cam kết giữ trần thâm hụt ngân sách ở mức 3% và duy trì tính liên tục trong khung chính sách của BI.

Tuy nhiên, thị trường rõ ràng chưa mua câu chuyện đó. Chênh lệch hợp đồng bảo hiểm rủi ro tín dụng (CDS) kỳ hạn 5 năm của Indonesia đã nới từ 82,8 điểm cơ bản cuối tuần trước lên 83,7 điểm cơ bản. Đây là chỉ dấu cho thấy chi phí phòng ngừa rủi ro quốc gia đang tăng lên, dù biên độ còn hẹp. Nhà đầu tư đang chờ bằng chứng rằng Nazara có đủ quyền lực để thắt chặt kiểm soát chi tiêu hoặc bổ sung các biện pháp tăng thu, đặc biệt khi chính phủ đang hoàn thiện ngân sách 2027.

Vấn đề cốt lõi là quyền lực thực tế. Nếu Nazara bị giới hạn ảnh hưởng trong các ưu tiên chi tiêu của tổng thống, uy tín chính sách sẽ tiếp tục bị bào mòn bất kể hồ sơ cá nhân của ông đẹp đến đâu. Sự thay đổi nhân sự liên tục ở Bộ Tài chính tự nó đã là một dạng rủi ro chính sách — nó làm giảm khả năng dự đoán đường đi của ngân sách, và thị trường định giá rủi ro đó qua kênh CDS và NDF.

Đồng rupiah đang chịu hai lực đẩy cùng lúc

Trong phiên giao dịch được đề cập, USD/IDR tăng 0,3% lên 17.648, đánh dấu ngày tăng thứ ba liên tiếp. Cặp tỷ giá này gần như không phản ứng với việc miễn nhiệm Sadewa mà tiếp tục đi theo giá dầu thô toàn cầu cao hơn và sức mạnh chung của đồng USD. Tính từ đầu năm đến nay, IDR đã mất 5,4% so với USD, trong khi mức trung bình của các đồng tiền châu Á (không tính Nhật Bản) chỉ giảm 1,4%.

Khoảng cách 4 điểm phần trăm đó chính là phần bù rủi ro mà thị trường đang gán cho Indonesia. Nó không đến từ một quyết định chính sách cụ thể nào, mà đến từ việc nhà đầu tư phải liên tục đặt câu hỏi về định hướng tài khóa trong bối cảnh nhân sự cấp cao thay đổi. Khi chi phí chính trị của việc thay người cao hơn lợi ích của chính sách mới, đồng tiền sẽ phản ánh điều đó trước khi bất kỳ con số ngân sách nào được công bố.

Bối cảnh toàn cầu càng làm rõ bức tranh. Chỉ số DXY ở mức 99,68, tăng 0,07%, trong khi USD/JPY ở 155,286. Đồng USD vẫn đang được hỗ trợ bởi dữ liệu bán lẻ Mỹ dự kiến tăng 0,8% so với mức giảm 0,6% kỳ trước, và giá xuất khẩu dự kiến tăng 0,5% sau khi giảm 1,3%. Với một đồng tiền châu Á vốn đã nhạy cảm với giá dầu và sức mạnh USD, rupiah không có nhiều dư địa để hồi phục nếu dòng vốn nước ngoài vẫn đứng ngoài quan sát.

Điều cần theo dõi

Câu hỏi quyết định không phải là Nazara có phải kỹ trị gia hay không — điều đó đã rõ. Câu hỏi là liệu ông có được trao đủ quyền để kiểm soát chi tiêu và tăng thu trong quá trình hoàn thiện ngân sách 2027 hay không. Nếu có, chênh lệch CDS 5 năm và dải NDF 1 tháng sẽ thu hẹp, và phần bù rủi ro 4 điểm phần trăm của IDR so với khu vực sẽ dần được san lấp. Nếu không, mỗi lần nhân sự cấp cao thay đổi sẽ tiếp tục là một cú sốc nhỏ lên đồng tiền.

Bên cạnh đó, cần theo dõi diễn biến giá dầu thô toàn cầu và chỉ số DXY, vì hai yếu tố này đang chi phối USD/IDR nhiều hơn các sự kiện chính trị nội bộ. Lợi suất trái phiếu 10 năm của Indonesia ở mức 7,16% và CDS 5 năm ở 83,7 điểm cơ bản là hai thước đo trực tiếp nhất để đánh giá liệu thị trường có đang dần tin vào cam kết tài khóa của chính phủ hay không.