Lợi suất 10 năm Mỹ chạm 5,04%: khi dầu mỏ, AI và ngân sách cùng ép chi phí vay

Mốc 5,04% không chỉ là con số kỹ thuật

Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã vọt lên 5,04% — mức cao nhất kể từ năm 2007 — trước khi hạ nhiệt đôi chút. Điều đáng chú ý không nằm ở việc vượt ngưỡng tròn 5%, mà ở tốc độ và bối cảnh: đây là lần đầu tiên trong gần hai thập kỷ chi phí vay dài hạn của chính phủ Mỹ bị đẩy lên vùng mà thị trường từng coi là "bất khả thi" sau khủng hoảng tài chính.

Cần phân biệt rõ: lợi suất tăng không tự động đồng nghĩa với việc nhà đầu tư mất niềm tin vào nước Mỹ. Nó phản ánh ba thứ cùng lúc — kỳ vọng lạm phát cao hơn, kỳ vọng lãi suất điều hành cao hơn, và phần bù rủi ro kỳ hạn mà thị trường đòi hỏi khi phải hấp thụ khối lượng trái phiếu ngày càng lớn. Ba yếu tố này hiện đang cộng hưởng theo hướng bất lợi.

Dầu mỏ là chất xúc tác, không phải nguyên nhân duy nhất

Giá dầu bán buôn toàn cầu đã vượt 109 USD/thùng trong phiên thứ Ba, tăng mạnh từ mức khoảng 86 USD cuối tháng 8. Cú nhảy này xuất phát từ lo ngại về khả năng xuất khẩu dầu của Saudi Arabia khi căng thẳng trong khu vực leo thang. Với một nền kinh tế tiêu thụ năng lượng ở mức cao, mỗi đợt tăng giá dầu đều nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực lạm phát trong vòng vài tháng.

Điểm mấu chốt là thị trường không còn nhìn dầu mỏ như một cú sốc tạm thời. Khi giá năng lượng neo cao, kỳ vọng lạm phát trung hạn dịch chuyển lên, và đến lượt nó, lợi suất trái phiếu phải điều chỉnh để bù đắp. Đây là cơ chế truyền dẫn cổ điển, nhưng lần này diễn ra đồng thời với hai lực đẩy khác.

Fed bị đẩy vào thế khó, và thị trường đã định giá lại

Nhà đầu tư đang dự phóng Fed sẽ phải nâng lãi suất để đối phó lạm phát do giá dầu gây ra. Đây là nghịch lý quen thuộc: lạm phát đến từ phía cung (năng lượng) nhưng công cụ chống lạm phát lại nằm ở phía cầu (lãi suất). Kết quả là chi phí vay tăng trên toàn bộ đường cong, từ trái phiếu chính phủ đến tín dụng tiêu dùng.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính Mỹ đã tiến hành mua lại trái phiếu nhằm kéo lợi suất xuống, và Bộ trưởng Scott Bessent gọi biện pháp can thiệp này là "thành công". Tuy nhiên, việc phải can thiệp trực tiếp vào thị trường sơ cấp cho thấy áp lực cung trái phiếu đang ở mức đáng lo. Một chiến lược gia của BMO Wealth Management nhận định thị trường trái phiếu đã phát tín hiệu trong nhiều tuần rằng lãi suất có thể cần cao hơn, và đà tăng năm nay diễn ra "có trật tự" thay vì đột ngột — nhưng lãi suất có thể neo cao nếu căng thẳng địa chính trị và giá năng lượng vẫn là tâm điểm.

Cạnh tranh vốn từ các công ty AI làm phức tạp bức tranh

Một yếu tố ít được chú ý nhưng quan trọng: nhu cầu vốn khổng lồ từ các doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo đang cạnh tranh trực tiếp với chính phủ trong việc huy động vốn trên thị trường nợ. Khi nguồn cung trái phiếu doanh nghiệp chất lượng cao tăng lên, nhà đầu tư có thêm lựa chọn và đòi hỏi lợi suất cao hơn ở trái phiếu chính phủ để bù đắp. Đây là cấu trúc cung — cầu mới của thập kỷ này, khác hẳn giai đoạn lãi suất siêu thấp sau 2008.

Hệ quả lên tiền tệ và điều cần theo dõi

Với DXY đứng ở 99,639 (+0,17%), USD/JPY leo lên 155,135 (+0,52%) và EUR/USD lùi về 1,15403 (-0,07%), thị trường ngoại hối đang phản ánh một đồng USD được nâng đỡ bởi chênh lệch lợi suất. Đồng yên chịu áp lực rõ nhất vì Nhật Bản vẫn neo lãi suất thấp, khiến khoảng cách lợi suất với Mỹ mở rộng. Vàng ở 4.301,54 USD/oz gần như đi ngang, cho thấy dòng tiền trú ẩn chưa bùng nổ — một dấu hiệu cho thấy đây vẫn là câu chuyện lợi suất hơn là câu chuyện rủi ro hệ thống.

Trong phiên tới, doanh số bán lẻ Mỹ (dự báo 0,8% so với -0,6% kỳ trước) và giá xuất khẩu (dự báo 0,5% so với -1,3%) sẽ là phép thử quan trọng: nếu tiêu dùng vẫn mạnh, Fed càng khó xoay trục, và lợi suất 10 năm có thể kiểm định lại vùng 5,04%. Ngược lại, sản lượng công nghiệp khu vực eurozone (dự báo -0,2%) sẽ cho thấy châu Âu đang chịu tổn thất từ giá năng lượng ở mức nào. Nhà giao dịch nên theo dõi tương quan giữa lợi suất 10 năm Mỹ và USD/JPY — nếu cả hai cùng vượt đỉnh, áp lực can thiệp từ phía Nhật Bản sẽ quay trở lại.