BoJ đối mặt rủi ro chính trị khi lãi suất JGB tiến sát 3%

Áp lực chính trị đè nặng lên BoJ

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đang tiến gần hơn tới một đợt tăng lãi suất, nhưng con đường này ngày càng chông gênh khi chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi gia tăng sức ép đòi BoJ can thiệp vào thị trường trái phiếu. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm đã chạm 2,805% trong phiên giao dịch gần nhất, tiến sát mốc 3% mà nhiều nhà phân tích coi là ngưỡng kích hoạt làn sóng bán tháo mới.

Khác với các đời thủ tướng trước vốn tôn trọng sự độc lập của BoJ, chính quyền Takaichi lại đặc biệt chú trọng khía cạnh định lượng của chính sách tiền tệ. Trong cuộc họp hồi tháng 5, bà Takaichi đã đề nghị Thống đốc Kazuo Ueda mua thêm trái phiếu khi cần để kiềm chế đà tăng của lãi suất dài hạn. Các quan chức thân tín của bà cũng liên tục bày tỏ lo ngại về việc BoJ thu hẹp bảng cân đối kế toán quá nhanh, gây bất ổn cho thị trường.

Tăng lãi suất song hành với tạm dừng thu hẹp bảng cân đối

Áp lực này dường như đã có tác động. Hồi tháng 6, BoJ đã quyết định tăng lãi suất nhưng đồng thời tạm hoãn kế hoạch thu hẹp mua trái phiếu từ năm tài chính tới. Đây là một sự nhượng bộ hiếm thấy, cho thấy BoJ đang phải cân nhắc giữa mục tiêu bình thường hóa chính sách và yêu cầu ổn định thị trường từ giới chính trị.

Tuy nhiên, việc đảo ngược chính sách mua trái phiếu sẽ đi ngược lại nỗ lực nhiều năm của BoJ nhằm thoát khỏi chương trình nới lỏng chưa từng có. Kể từ khi chấm dứt kiểm soát đường cong lợi suất vào năm 2024 và khởi động chương trình thu hẹp mua trái phiếu, BoJ đã nhấn mạnh chỉ can thiệp khẩn cấp khi lợi suất tăng mất trật tự, tách rời khỏi các yếu tố kinh tế cơ bản và đe dọa ổn định tài chính.

BoJ chuẩn bị 'lá chắn' bảo vệ uy tín

Để đối phó với sức ép chính trị, BoJ đã chủ động xây dựng luận điểm bảo vệ mình. Trong một bài nghiên cứu công bố tuần trước, BoJ lập luận rằng lạm phát gia tăng, chứ không phải việc chậm mua trái phiếu, mới là nguyên nhân chính đẩy lợi suất tăng. Biên bản cuộc họp tháng 6 cũng cho thấy các thành viên bắt đầu thảo luận về quy mô cuối cùng của bảng cân đối kế toán, một tín hiệu cam kết tiếp tục bình thường hóa.

Một thành viên hội đồng quản trị BoJ được trích dẫn trong biên bản: "Nếu thị trường hiểu việc BoJ mua trái phiếu là nhằm tiền tệ hóa nợ hoặc hạ lãi suất, điều đó có thể gây tổn hại đến uy tín của ngân hàng trung ương." Cựu quan chức BoJ Nobuyasu Atago cho rằng BoJ có thể đang chuẩn bị công bố ước tính quy mô bảng cân đối mục tiêu cuối cùng, một động thái giúp BoJ tự bảo vệ trước cáo buộc thao túng thị trường theo ý chính phủ.

Thị trường có thể đang đọc sai tín hiệu

Nhiều nhà giao dịch vẫn tập trung vào tốc độ và thời điểm tăng lãi suất tiếp theo, nhưng rủi ro thực sự nằm ở cuộc tranh luận chính trị về lợi suất trái phiếu và tác động của nó tới kế hoạch thu hẹp bảng cân đối trong giai đoạn thị trường căng thẳng. Nếu thị trường kỳ vọng BoJ sẽ nhượng bộ và mua trái phiếu khi lợi suất tăng, điều này có thể phản tác dụng, làm dấy lên lo ngại về sự thống trị tài khóa và nghi ngờ khả năng chống lạm phát của BoJ.

Mặt khác, nếu BoJ giữ vững lập trường và để lợi suất vượt mốc 3%, chi phí trả nợ của Nhật Bản – quốc gia có gánh nặng nợ lớn nhất thế giới phát triển – sẽ tăng vọt, gây thêm áp lực lên chính quyền Takaichi. Điều này cũng có thể làm dấy lên chỉ trích từ Washington về tác động lan tỏa sang thị trường trái phiếu Mỹ, như lời cảnh báo từ Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.

Điều cần theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến lợi suất JGB kỳ hạn 10 năm quanh mốc 3%. Nếu lợi suất vượt ngưỡng này, khả năng BoJ phải can thiệp khẩn cấp sẽ tăng cao, bất chấp những tín hiệu cứng rắn từ ngân hàng trung ương. Bên cạnh đó, các bài phát biểu của giới chức BoJ trong thời gian tới, đặc biệt là về quy mô bảng cân đối mục tiêu, sẽ là manh mối quan trọng để đánh giá liệu BoJ có thực sự giữ vững lập trường trước áp lực chính trị hay không.