Nhật Bản giữ kho dự trữ dầu bất chấp nhập khẩu giảm: chiến lược phòng thủ năng lượng hay tín hiệu cho OPEC+?

Nhập khẩu giảm vì tuyến đường dài hơn, không phải nhu cầu yếu

Bộ trưởng Kinh tế Nhật Bản Ryosei Akazawa xác nhận nhập khẩu dầu thô tháng 9 dự kiến chỉ đạt 80% mức trung bình tháng của năm 2025, giảm từ mức 100% trong tháng 8. Nguyên nhân không đến từ suy giảm tiêu thụ nội địa mà đến từ sự thay đổi căn bản trong logistics: các tàu chở dầu buộc phải chuyển hướng từ Bab el-Mandeb sang vòng qua Mũi Hảo Vọng hoặc đi qua kênh đào Suez, khiến thời gian vận chuyển từ Trung Đông tăng từ 23 ngày lên 55 ngày.

Sự chậm trễ này tạo ra hiệu ứng trễ trong chuỗi cung ứng: lượng dầu ký hợp đồng tháng 9 sẽ đến Nhật muộn hơn, làm giảm lượng nhập khẩu ghi nhận trong tháng. Đây là cú sốc logistics thứ hai liên tiếp sau khi căng thẳng Biển Đỏ leo thang, và nó cho thấy rủi ro địa chính trị không chỉ đẩy giá tăng mà còn làm méo mó dòng chảy thương mại vật chất.

Giữ kho dự trữ: phòng thủ trước bất định

Điểm đáng chú ý là Nhật Bản không có kế hoạch xả thêm dầu từ kho dự trữ quốc gia, dù nhập khẩu giảm. Bộ trưởng Akazawa cho biết vẫn còn một phần trong số 80 triệu thùng đã được quyết định xả từ tháng 3 chưa sử dụng hết do tiến độ tìm nguồn cung thay thế, và phần này đủ để đảm bảo nguồn cung tháng 9 tương đương tháng trung bình năm ngoái. Nói cách khác, Nhật Bản có dư địa để can thiệp nhưng cố tình không dùng.

Quyết định này phản ánh chiến lược phòng thủ năng lượng dài hơi. Nhật Bản phụ thuộc tới 95% vào dầu Trung Đông, nên bất kỳ gián đoạn nào ở eo biển Hormuz hay Biển Đỏ cũng đe dọa an ninh năng lượng quốc gia. Giữ kho dự trữ là tấm đệm chống lại các cú sốc tương lai, đặc biệt khi xung đột Iran – Israel vẫn chưa có hồi kết. Việc không xả thêm dầu cũng là một tín hiệu có chủ đích: Nhật Bản không muốn góp thêm nguồn cung vào thị trường vốn đã dư thừa, tránh làm giá dầu giảm sâu hơn và gây bất lợi cho các nhà sản xuất trong nước cũng như các đối tác OPEC+.

Gánh nặng chi phí và nỗ lực đa dạng hóa

Việc chuyển hướng tuyến đường và tìm nguồn cung thay thế từ Canada, Azerbaijan, châu Phi đang đẩy hóa đơn nhập khẩu năng lượng của Nhật Bản lên mức kỷ lục. Tháng 7, tổng hóa đơn nhập khẩu đạt 89,46 tỷ USD – cao nhất mọi thời đại. Điều này tạo áp lực lên cán cân thương mại và có thể ảnh hưởng gián tiếp đến đồng yên, vốn đã yếu ở mức 159,33 USD/JPY. Nhật Bản đang trả giá đắt cho sự an toàn nguồn cung, và chi phí này sẽ còn kéo dài chừng nào căng thẳng Biển Đỏ chưa hạ nhiệt.

Tác động tới thị trường và hàm ý cho OPEC+

Động thái của Nhật Bản gửi tín hiệu quan trọng tới OPEC+: nhu cầu dầu của một trong những nước nhập khẩu lớn nhất thế giới đang bị bóp méo bởi logistics, không phải suy yếu thực sự. Nếu OPEC+ diễn giải sai điều này và tăng sản lượng dựa trên số liệu nhập khẩu giảm, họ có thể làm giá dầu giảm thêm, gây bất lợi cho chính các nước thành viên. Ngược lại, nếu họ thấy rõ bức tranh thực tế, họ sẽ duy trì sản lượng hiện tại để tránh sốc nguồn cung khi lượng dầu bị trễ bắt đầu về tới Nhật trong các tháng sau.

Đối với các đồng tiền hàng hóa, diễn biến này củng cố triển vọng giá dầu tương đối ổn định, hỗ trợ CAD, AUD và NOK. Tuy nhiên, chi phí vận chuyển tăng và hóa đơn nhập khẩu cao kỷ lục của Nhật có thể gây áp lực lên JPY trong trung hạn.

Theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến tại Biển Đỏ và các tuyên bố từ OPEC+ trong cuộc họp sắp tới. Ngoài ra, dữ liệu nhập khẩu dầu thô của Nhật Bản trong tháng 9 và 10 sẽ là thước đo quan trọng để xác định liệu sự chậm trễ logistics có thực sự gây thiếu hụt nguồn cung cục bộ hay không. Bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy Nhật Bản buộc phải xả thêm kho dự trữ sẽ là tín hiệu mạnh về mức độ nghiêm trọng của cú sốc nguồn cung.