Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy doanh số xe điện toàn cầu: tác động dài hạn đến nhu cầu dầu và cán cân năng lượng

Cuộc khủng hoảng Hormuz và cú sốc giá dầu lần thứ hai

Việc gián đoạn nguồn cung dầu tại eo biển Hormuz hồi đầu năm đã đẩy giá nhiên liệu toàn cầu tăng vọt, tạo ra cú sốc giá dầu lần thứ hai trong vòng bốn năm. Khác với các chu kỳ trước, lần này phản ứng của người tiêu dùng đến nhanh và mạnh hơn: doanh số xe điện (EV) toàn cầu đã tăng vọt, đặc biệt từ quý 2/2026. Theo IEA, doanh số EV trong quý 2 tăng 35% so với quý 1, đạt mức kỷ lục tại 50 quốc gia khi người mua xe ưu tiên lựa chọn phương tiện ít phụ thuộc vào xăng dầu.

Sự thay đổi hành vi này không chỉ là nhất thời. Wood Mackenzie đã điều chỉnh kịch bản cơ sở, nâng dự báo tỷ trọng EV trong đội xe toàn cầu từ 4% hiện nay lên 25% vào năm 2040. Trong kịch bản cao mang tên "cú sốc điện" (electric shock), nếu chính sách hỗ trợ, hành vi người tiêu dùng và tiến bộ công nghệ cùng hội tụ, tỷ lệ EV có thể cao hơn 50% so với kịch bản cơ sở. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu dầu cho giao thông đường bộ sẽ giảm mạnh, kéo theo hệ lụy lớn cho thị trường dầu mỏ và các nhà máy lọc dầu.

Tác động dài hạn lên nhu cầu dầu và ngành lọc dầu

Theo mô hình của Wood Mackenzie, trong kịch bản "cú sốc điện", nhu cầu dầu toàn cầu có thể giảm xuống còn khoảng 99 triệu thùng/ngày vào năm 2040, thấp hơn 5 triệu thùng/ngày so với kịch bản cơ sở. Sự sụt giảm này chủ yếu đến từ mảng nhiên liệu vận tải, khiến khoảng 40 nhà máy lọc dầu trên thế giới có thể phải đóng cửa sớm. Điều này sẽ tạo ra sự tái cấu trúc sâu rộng trong ngành năng lượng, không chỉ ảnh hưởng đến giá dầu thô mà còn đến biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread) – vốn đã ở mức cao hiện nay do khan hiếm nguồn cung.

Với các nhà giao dịch, điều này có nghĩa là rủi ro dài hạn cho giá dầu đang tăng lên, nhưng trong ngắn hạn, thị trường vẫn đang phản ứng với tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Giá dầu Brent và WTI có thể tiếp tục biến động mạnh khi căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, xu hướng chuyển dịch năng lượng sẽ ngày càng trở thành yếu tố chi phối trong việc định giá dầu dài hạn, và các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao các số liệu doanh số EV hàng quý.

Cuộc đua EV: Trung Quốc dẫn đầu, Mỹ tụt lại

Trung Quốc, thị trường xe điện lớn nhất thế giới, đang tăng tốc mạnh mẽ. Theo Wood Mackenzie, nếu chính phủ nước này áp dụng thêm các biện pháp như hạn chế tiêu thụ xăng, miễn thuế mua hàng toàn phần và tăng tín dụng mua xe, chi phí sở hữu EV có thể giảm khoảng 30%, đẩy doanh số hàng năm từ 8,9 triệu xe vào năm 2025 lên 29,9 triệu xe vào năm 2040. Trong khi đó, Mỹ đang có nguy cơ tụt lại phía sau do việc rút bỏ các ưu đãi thuế và thiếu chuỗi cung ứng pin cạnh tranh. Sự phân hóa này có thể ảnh hưởng đến cán cân thương mại và tỷ giá của các đồng tiền liên quan, đặc biệt là CNY và USD.

Đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu dầu như Canada, Úc hay Na Uy, xu hướng này là một tín hiệu dài hạn không mấy tích cực. Giá dầu giảm do nhu cầu yếu đi sẽ ảnh hưởng đến thu nhập từ xuất khẩu và do đó tác động lên CAD, AUD và NOK. Trong ngắn hạn, các đồng tiền này vẫn được hỗ trợ bởi giá dầu cao, nhưng các nhà giao dịch cần lưu ý đến rủi ro đảo chiều khi thị trường bắt đầu phản ánh kỳ vọng nhu cầu suy yếu.

Cơ hội và thách thức cho người giao dịch

Sự gia tăng tốc độ chuyển dịch năng lượng không chỉ ảnh hưởng đến thị trường dầu mà còn tạo ra cơ hội trong các lĩnh vực khác như kim loại pin (lithium, nickel, cobalt) và điện. Nhu cầu đầu tư hàng tỷ USD vào chuỗi cung ứng khoáng sản và mạng lưới sạc sẽ là động lực cho giá các mặt hàng này trong dài hạn. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, thị trường vẫn đang bị chi phối bởi các yếu tố địa chính trị và dữ liệu kinh tế vĩ mô.

Hôm nay, các nhà giao dịch cần chú ý đến dữ liệu doanh số bán lẻ của Canada (19:30 giờ Việt Nam) và PMI sơ bộ của Mỹ (20:45 giờ Việt Nam). Những con số này có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế và nhu cầu năng lượng, từ đó tác động đến giá dầu và các đồng tiền hàng hóa. Ngoài ra, diễn biến tại Hormuz và các tuyên bố chính sách liên quan đến EV sẽ là những yếu tố quan trọng cần theo dõi để đánh giá xu hướng dài hạn.