Hormuz thay đổi bản đồ năng lượng châu Á: Từ 'đúng lúc' sang 'phòng khi'

Bài học từ eo biển hẹp

Sáu tháng sau khi xung đột nổ ra, kịch bản giá dầu chạm 200 USD/thùng hay sân bay châu Âu phải ngừng hoạt động đã không xảy ra. Nhưng cái giá phải trả cho sự bình thường mong manh đó là một thực tế mới: eo biển Hormuz – nơi từng vận chuyển 1/5 lượng dầu thô toàn cầu – giờ đây được xem là điểm nghẽn chiến lược có thể bị đóng bất cứ lúc nào. Các quốc gia châu Á, vốn hấp thụ hơn 80% lượng dầu qua eo biển này, đang phải viết lại toàn bộ kế hoạch năng lượng của mình.

Điều đáng chú ý không chỉ là mức độ thiệt hại, mà là tốc độ thích ứng. Ngay từ những tuần đầu, các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc đã áp dụng biện pháp hạn chế tiêu thụ, trong khi Trung Quốc âm thầm xả kho dự trữ khổng lồ để bình ổn thị trường. Điều này cho thấy một sự thay đổi căn bản trong tư duy: từ chuỗi cung ứng 'đúng lúc' (just-in-time) sang 'phòng khi' (just-in-case).

Trung Quốc – người quản lý thị trường mới

Một trong những hệ quả ít được chú ý nhưng quan trọng nhất là sự dịch chuyển quyền lực trong quản lý thị trường dầu mỏ. OPEC, vốn đóng vai trò điều tiết giá trong nhiều thập kỷ, đã bị suy giảm ảnh hưởng đáng kể. Thay vào đó, Trung Quốc – với kho dự trữ chiến lược lớn và nhu cầu khổng lồ – đang trở thành nhân tố quyết định.

Cơ chế hoạt động khá rõ ràng: khi giá dầu tăng cao, Trung Quốc xả kho để giảm áp lực nhập khẩu, qua đó giải phóng nguồn cung cho các nước khác. Ngược lại, khi giá giảm, họ tích trữ. Hành vi này tạo ra một lớp đệm vô hình nhưng hiệu quả, khiến thị trường bớt biến động hơn so với dự đoán ban đầu. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc Bắc Kinh nắm giữ đòn bẩy địa chính trị to lớn, đặc biệt khi các quốc đảo Thái Bình Dương vẫn phụ thuộc nặng nề vào dầu diesel để vận hành nền kinh tế.

LNG – nút thắt không lối thoát

Khác với dầu thô có thể luân chuyển qua đường ống, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) gần như không có phương án thay thế nếu Hormuz bị phong tỏa. Đây là lý do vì sao Nhật Bản – quốc gia nhập khẩu 100% năng lượng – rơi vào tình thế đặc biệt mong manh. Trước chiến tranh, Trung Đông chiếm 90% lượng dầu thô và 11% LNG nhập khẩu của nước này.

Phản ứng của Tokyo là đầu tư mạnh vào các dự án LNG tại Australia, thông qua các tập đoàn như Inpex. Xu hướng này đang tạo ra 'thời kỳ bùng nổ' cho những nhà sản xuất LNG ngoài Trung Đông như Woodside và Chevron. Các ông lớn dầu khí cũng nhanh chóng chuyển hướng đầu tư vào LNG, mở ra cơ hội đa dạng hóa nguồn cung cho các nước nhập khẩu châu Á.

Đầu tư hạ tầng – cuộc đua tránh phụ thuộc

Các nhà xuất khẩu dầu mỏ cũng đang thích nghi. Saudi Arabia và các nước vùng Vịnh đang đổ hàng tỷ USD vào xây dựng cảng biển ở bờ tây bán đảo Ả Rập và vịnh Oman, cùng với việc mở rộng các đường ống nội địa như East-West Pipeline. Nếu các dự án này hoàn thành, lượng dầu phải đi qua Hormuz có thể giảm từ 20% xuống còn 10%.

Tuy nhiên, điểm yếu vẫn nằm ở LNG. Qatar – nhà sản xuất LNG hàng đầu – đang phải dùng ngoại giao để giữ các tuyến xuất khẩu, đồng thời chuẩn bị kế hoạch khôi phục sản xuất nhanh sau khi eo biển mở cửa trở lại. Nhưng điều này không giải quyết được vấn đề cốt lõi: nếu Hormuz bị đóng lâu dài, châu Á sẽ không có đường thay thế để nhận LNG.

Bài học cho người giao dịch

Thị trường đã cho thấy khả năng phục hồi đáng kinh ngạc nhờ kho dự trữ và sự phối hợp quốc tế. Tuy nhiên, 'chiếc thẻ tín dụng' này không phải là vô hạn. Các đợt giải phóng kho dự trữ chiến lược 400 triệu thùng hồi tháng 3 là biện pháp chưa từng có, nhưng nếu xung đột kéo dài, nguồn dự trữ sẽ cạn kiệt.

Đối với nhà giao dịch, cần theo dõi sát các tín hiệu sau: tốc độ tái lấp đầy kho dự trữ của Trung Quốc, tiến độ xây dựng hạ tầng thay thế tại Saudi Arabia và Oman, cũng như các thỏa thuận hợp tác LNG mới giữa châu Á và các nhà cung cấp ngoài Trung Đông. Bên cạnh đó, biến động của đồng CAD, AUD và NOK – vốn nhạy cảm với giá năng lượng – sẽ phản ánh rõ hơn những thay đổi cấu trúc này. Nếu Hormuz tiếp tục bị đe dọa, giá dầu có thể duy trì ở mức cao hơn, nhưng mức độ phản ứng của thị trường sẽ khác trước nhờ lớp đệm dự trữ và sự đa dạng hóa đang diễn ra.