Canada giữ lập trường cứng rắn trước áp lực thuế quan Mỹ: Bài toán chủ quyền kinh tế

Canada chọn con đường riêng giữa vòng xoáy thuế quan

Cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Canada sụp đổ ngày 21/8 vừa qua đã đẩy quan hệ hai nước lên điểm căng thẳng mới. Washington áp thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, trong khi Ottawa tuyên bố đáp trả tương tự. Điểm mấu chốt khiến đàm phán thất bại: Mỹ yêu cầu Canada phải áp thuế trả đũa Trung Quốc, đồng thời muốn có tiếng nói trong các hiệp định thương mại tương lai của Canada với các nước khác để ngăn hàng Trung Quốc lách thuế qua Canada. Ottawa coi đây là sự can thiệp vào chủ quyền kinh tế và văn hóa, đặc biệt khi Mỹ còn đòi sửa đổi quy định về phim và chương trình tiếng Pháp.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Sự kiện này không chỉ là câu chuyện ngoại giao. Nó tác động đến thị trường qua hai kênh chính:

Thứ nhất, kênh rủi ro thương mại và tăng trưởng. Thuế quan mới của Mỹ chỉ áp lên khoảng 5% trong tổng 382 tỷ USD hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ, nhưng Ngân hàng Hoàng gia Canada ước tính việc không đạt thỏa thuận có thể làm giảm 0.4% GDP và đe dọa 90.000 việc làm. Điều này tạo áp lực lên đồng CAD, vốn nhạy cảm với triển vọng kinh tế và thương mại. Tuy nhiên, mức độ đã được định giá một phần do thị trường đã theo dõi căng thẳng từ lâu.

Thứ hai, kênh định giá tài sản trú ẩn. Căng thẳng thương mại leo thang thường thúc đẩy dòng tiền vào USD và vàng. Hiện tại, chỉ số DXY quanh 99.5 và vàng ở mức 4391 USD/ounce, cho thấy thị trường chưa quá lo ngại, có lẽ vì quy mô thuế quan còn giới hạn. Nhưng nếu Canada đáp trả từ ngày 8/9 với thuế lên 20 tỷ USD hàng Mỹ, rủi ro leo thang có thể đẩy vàng tăng tiếp và gây áp lực lên CAD.

Bài học từ lần Canada theo Mỹ áp thuế xe điện Trung Quốc

Năm ngoái, Canada từng áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc theo Mỹ. Trung Quốc đáp trả bằng thuế 100% lên hạt cải dầu – mặt hàng xuất khẩu lớn của Canada. Xuất khẩu dầu hạt cải, khô dầu và hạt của Canada sang Trung Quốc trị giá 4,9 tỷ USD đã giảm một nửa trong năm ngoái. Đây là minh chứng cho rủi ro khi đi theo chính sách của Mỹ: Canada là nước nhỏ hơn nên gánh chịu hậu quả nặng nề hơn. Chính vì vậy, việc giữ độc lập trong chính sách thương mại là lựa chọn hợp lý, dù phải đánh đổi với Mỹ.

Phản ứng trong nước và quốc tế

Dù doanh nghiệp lo ngại chi phí tăng, người dân Canada ủng hộ mạnh mẽ lập trường cứng rắn của Thủ tướng Carney. Khảo sát của Angus Reid Institute cho thấy 3/4 người dân ủng hộ. Làn sóng tẩy chay hàng Mỹ đang lan rộng: người Canada đã giảm gần 500.000 chuyến du lịch tới Mỹ trong quý đầu năm 2026, chi tiêu giảm khoảng 800 triệu USD. 40% người mua sắm kiểm tra nguồn gốc sản phẩm và tránh hàng Mỹ khi có thể.

Trên trường quốc tế, EU, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc đều đã nhượng bộ để đạt thỏa thuận với Mỹ. Chỉ có Trung Quốc và Canada là đứng vững. Carney từng nói tại Davos: các cường quốc tầm trung nếu không ngồi vào bàn đàm phán sẽ trở thành "món ăn trên thực đơn". Tuy nhiên, Canada hiện đang đơn độc giữ lập trường.

Điều gì đáng theo dõi tiếp theo?

Ngày 8/9, Canada sẽ áp thuế trả đũa lên 20 tỷ USD hàng Mỹ, bao gồm thép, nhôm, sữa, điện tử và thiết bị nông nghiệp. Mỹ gần như chắc chắn sẽ đáp trả. Ngoài ra, từ tháng 1/2027, Mỹ đe dọa tăng thuế lên ô tô, xe tải, phụ tùng và thép Canada nếu sản xuất không chuyển về Mỹ. Hiệp định USMCA sẽ được xem xét hằng năm thay vì gia hạn 16 năm.

Canada cũng đang xem xét hủy đơn hàng 88 máy bay chiến đấu F-35 trị giá khoảng 12 tỷ USD (16 chiếc đã đặt). Động thái này có thể ảnh hưởng đến các nhà thầu quốc phòng Mỹ và làm gia tăng căng thẳng.

Nhà giao dịch nên theo dõi diễn biến ngày 8/9 và các tuyên bố tiếp theo từ Washington. Nếu leo thang, CAD có thể suy yếu, vàng và USD có thể được hưởng lợi. Ngược lại, nếu hai bên quay lại đàm phán, CAD có thể phục hồi. Ngoài ra, dữ liệu PMI dịch vụ Trung Quốc và Mỹ công bố hôm nay, cùng bài phát biểu của Fed Waller, sẽ chi phối tâm lý thị trường trong ngắn hạn.