Hormuz chỉ còn 12 tàu hàng nhưng dầu Saudi vẫn chảy: thị trường đang định giá rủi ro lệch ở đâu?

Nghịch lý của một eo biển vắng tàu mà vẫn đầy dầu

Số liệu vận tải tuần này đọc lên rất đáng lo: chỉ khoảng 12 tàu hàng các loại đi qua eo biển Hormuz trong dịp cuối tuần, so với 35 chiếc của tuần trước đó. Trước đó, dữ liệu Kpler được dẫn lại cho thấy chỉ 4 tàu dầu đi qua Hormuz trong ngày thứ Năm, trong khi bình quân 10 ngày là 16 chiếc; tính cả tuần đến 13/09, chỉ 13 tàu chở dầu thô cỡ rất lớn (VLCC) rời eo biển.

Nhưng bức tranh cung không hề sụp đổ tương ứng. JP Morgan nhận định dòng dầu Trung Đông "vẫn mạnh một cách đáng ngạc nhiên" bất chấp gián đoạn ở tuyến đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia, và điểm xoay đáng chú ý nhất đến từ chính Saudi Arabia: nước này đã xuất khẩu dầu thô với tốc độ 2,9 triệu thùng/ngày qua Hormuz trong sáu ngày gần nhất.

Cơ chế đằng sau con số đó là một chuỗi trung chuyển nhiều tầng. Dầu được đưa bằng đường ống tới cảng Ras Tanurah bên vịnh Ba Tư, từ đó chở bằng tàu nhỏ tới vịnh Oman, rồi sang tàu lớn hơn. Đây là kiểu "chảy qua khe hẹp" mà thị trường thường không nhìn thấy nếu chỉ đếm tàu lớn qua eo biển.

Thị trường định giá rủi ro sai chỗ nào?

Sai số nằm ở chỗ Hormuz được coi là van duy nhất, trong khi thực tế nó đã trở thành van thứ hai. Sau khi dòng chảy qua Hormuz bị siết, Yanbu trên Biển Đỏ nổi lên thành cửa xuất chính của dầu Saudi. Và đúng lúc đó, Yanbu lại là mục tiêu của loạt tập kích cuối tuần từ nhóm Houthi ở Yemen, cùng với các mục tiêu tại Riyadh.

Nói cách khác, thị trường đang trả phí bảo hiểm rủi ro cho một điểm nghẽn đã được chuyển hướng, trong khi điểm nghẽn mới — cảng Yanbu và tuyến đường bộ thay thế — lại đang chịu thiệt hại thực tế. Đây là dạng định giá lệch pha điển hình: giá dầu phản ứng với tin tức về số tàu qua Hormuz, nhưng chưa phản ánh đầy đủ việc tuyến thoát hiểm dự phòng đã bị đánh trúng.

Cần lưu ý thêm rằng số liệu tàu qua Hormuz chỉ tính những tàu bật transponder. Nhiều tàu chủ động tắt thiết bị để tránh bị phát hiện, và không phải hệ thống theo dõi nào cũng ghi nhận nhóm này. Vì vậy, mức sụt giảm 35 xuống 12 có thể phản ánh một phần hành vi né tránh, chứ không thuần túy là lưu lượng vật chất giảm.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Với giá vàng ở 4.350,81 USD và DXY quanh 100,314, thị trường chưa cho thấy cú sốc năng lượng đang được định giá như một sự kiện lạm phát toàn cầu. Nhưng cơ chế vòng hai vẫn đang chạy: chi phí vận tải đường biển tăng do phải đi đường vòng, phí bảo hiểm chiến tranh tăng, và thời gian luân chuyển kéo dài — tất cả đều đẩy chi phí đến tay người tiêu dùng với độ trễ vài tuần đến vài tháng.

Đối với các đồng tiền hàng hoá, tác động không đồng đều. CAD hưởng lợi gián tiếp nếu dầu thô Brent và WTI giữ giá cao, nhưng chịu áp lực nếu chênh lệch giá dầu nặng của Canada bị nới rộng do tắc nghẽn vận tải toàn cầu. AUD ít nhạy với dầu hơn, nhưng nhạy với chi phí năng lượng đầu vào của ngành khai khoáng và với tâm lý rủi ro chung — hiện đang được neo bởi DXY trên 100. NOK là trường hợp nhạy nhất: là nước xuất khẩu dầu và khí, Na Uy hưởng lợi trực tiếp khi giá khí và dầu giữ mức cao, nhưng đồng tiền này cũng chịu chi phối mạnh từ khẩu vị rủi ro châu Âu.

Điểm đáng chú ý là nếu dòng dầu Saudi qua Hormuz vẫn duy trì 2,9 triệu thùng/ngày trong khi Yanbu bị gián đoạn, phần dầu đó phải tìm đường ra khác — nghĩa là chi phí logistics tăng, biên lợi nhuận lọc dầu bị ép, và giá thành phẩm ở châu Á tăng trước giá dầu thô. Đây là kênh lạm phát mà các ngân hàng trung ương khó xử lý bằng lãi suất.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm không còn là con số tàu qua Hormuz, mà là liệu Yanbu có tiếp tục hoạt động như cửa xuất chính hay không. Nếu các cuộc tập kích vào Yanbu và Riyadh lặp lại, Saudi Arabia sẽ mất tuyến thoát dự phòng trong khi Hormuz vẫn bị siết — kịch bản này mới là cú sốc cung thật sự.

Bên cạnh đó, cần theo dõi diễn biến của chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia Fed Chicago (dự báo 0,2 so với -0,08 kỳ trước) và các phát biểu của Fed Goolsbee, Williams, Jefferson trong hai ngày tới, vì chúng định hình kỳ vọng lãi suất — yếu tố quyết định sức mạnh DXY và qua đó là sức ép lên CAD, AUD, NOK. Cuối cùng, chênh lệch giữa giá dầu thô và giá sản phẩm lọc dầu sẽ là thước đo sớm nhất cho thấy chi phí vận tải đang thấm vào lạm phát hay chưa.