Giá điện âm lan rộng khắp châu Âu: tín hiệu khủng hoảng thừa năng lượng tái tạo và bài toán lưu trữ chưa có lời giải

Giá điện âm: cơn đau đầu mới của châu Âu

Khi châu Âu đẩy mạnh phát triển điện gió và mặt trời để thoát khỏi phụ thuộc năng lượng Nga, một hệ quả không mong muốn đang ngày càng rõ rệt: giá điện âm xuất hiện thường xuyên hơn, đặc biệt vào những giờ cao điểm sản xuất. Năm 2025, Đức ghi nhận 573 giờ có giá bán buôn điện âm, phá vỡ kỷ lục năm 2024. Tây Ban Nha, Thụy Điển, Hà Lan và Pháp cũng đều có hơn 500 giờ giá âm tính đến cuối tháng 10/2025. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là tín hiệu cho thấy sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa sản xuất và tiêu thụ.

Tây Ban Nha là ví dụ điển hình. Nước này đã đầu tư mạnh vào điện mặt trời, đưa tỷ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 60% sản lượng điện. Nhờ đó, Tây Ban Nha từng vượt qua cuộc khủng hoảng năng lượng 2022 tốt hơn nhiều nước láng giềng. Nhưng chính sự phụ thuộc vào nguồn điện biến động theo thời tiết đã dẫn đến sự cố mất điện nghiêm trọng nhất châu Âu trong 20 năm vào tháng 4/2025. Giờ đây, giá trị các công viên điện mặt trời sụt giảm, nhà đầu tư tìm cách rút lui, thậm chí nhiều nhà phát triển phá sản do giá điện thường xuyên dưới không.

Vì sao lưu trữ năng lượng lại chậm chạp?

Vấn đề cốt lõi nằm ở hệ thống lưu trữ. Dù năng lượng tái tạo chiếm 44% sản lượng điện EU, khối này vẫn phải nhập khẩu khoảng 55% tổng năng lượng, chủ yếu là khí đốt để bù đắp khi mặt trời lặn hoặc gió ngừng thổi. Sự phát triển quá nhanh của điện gió và mặt trời trong khi hạ tầng pin lưu trữ không theo kịp đã tạo ra nghịch lý: vừa thừa điện lúc cao điểm, vừa thiếu điện lúc nhu cầu cao.

Các nhà phân tích ước tính EU cần khoảng 200 GWh công suất lưu trữ vào năm 2030 để theo kịp tốc độ phát triển năng lượng tái tạo. Hiện tại, EU mới chỉ có 55 GW. Khoảng cách này là rất lớn. Tháng 6 vừa qua, các bộ trưởng năng lượng EU đã ký thỏa thuận lịch sử cam kết tăng gấp ba công suất lưu trữ, thêm 30-35 GW vào năm 2028. Nhưng đây mới chỉ là bước khởi đầu, và tốc độ triển khai thực tế vẫn là dấu hỏi lớn.

Tác động vòng hai: lạm phát và đồng tiền hàng hóa

Giá điện âm kéo dài không chỉ gây khó khăn cho các nhà sản xuất năng lượng mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế rộng lớn hơn. Khi giá năng lượng bất ổn, chi phí lưu trữ và truyền tải tăng, có thể tạo áp lực lên lạm phát. Với những quốc gia như Tây Ban Nha hay Đức, nơi chi phí năng lượng chiếm tỷ trọng đáng kể trong CPI, việc giá điện dao động mạnh có thể khiến các ngân hàng trung ương khó khăn hơn trong việc điều hành chính sách tiền tệ.

Đối với các đồng tiền hàng hóa, câu chuyện này cũng có liên hệ. Na Uy, một nhà xuất khẩu năng lượng lớn ở châu Âu, có thể hưởng lợi khi giá điện trong khu vực biến động, nhưng đồng NOK lại nhạy cảm với giá dầu và khí đốt toàn cầu. Trong khi đó, nếu EU phải tăng nhập khẩu khí đốt hóa lỏng (LNG) để bù đắp thiếu hụt khi tái tạo không đủ, điều này có thể đẩy giá năng lượng thế giới lên, tác động đến CAD và AUD – những đồng tiền gắn với xuất khẩu năng lượng và hàng hóa. Dù vậy, tác động trực tiếp lên tỷ giá vẫn còn mờ nhạt, và thị trường đang theo dõi sát diễn biến giá dầu và khí đốt trong ngắn hạn.

Bài toán chưa có lời giải

Câu chuyện giá điện âm ở châu Âu là minh chứng rõ ràng cho thấy quá trình chuyển dịch năng lượng không đơn giản chỉ là thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng sạch. Nếu không giải quyết được bài toán lưu trữ, EU sẽ vẫn phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu, đồng thời đối mặt với nguy cơ mất an ninh năng lượng ngay chính trong hệ thống của mình. Các nhà đầu tư vào lĩnh vực pin lưu trữ, công nghệ hydro xanh hay lưới điện thông minh sẽ đóng vai trò then chốt, nhưng điều đó cần thời gian và nguồn vốn khổng lồ.

Điều cần theo dõi

Trong bối cảnh này, giới giao dịch nên chú ý đến các số liệu tồn kho dầu thô của Mỹ công bố tối nay (API dự kiến giảm 1,3 triệu thùng) và chỉ số PPI tháng 8. Nếu lạm phát sản xuất tăng nóng, có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất của Fed, từ đó tác động đến đồng USD và giá hàng hóa. Bên cạnh đó, diễn biến giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu (TTF) sẽ là thước đo quan trọng cho mức độ căng thẳng năng lượng khu vực này, qua đó gián tiếp ảnh hưởng đến EUR và các đồng tiền Bắc Âu.