Cước tàu dầu vượt 1 triệu USD/ngày: chi phí vận tải thành biến số định giá dầu

Cước vận tải chạm ngưỡng lịch sử

Lần đầu tiên trong lịch sử, chi phí thuê một tàu chở dầu theo ngày vượt mốc 1 triệu USD. Dữ liệu từ Baltic Exchange cho thấy tàu được thuê vào vịnh Ba Tư để lấy dầu thô đạt mức 1,035 triệu USD/ngày. Ngay cả tàu neo ngoài Hormuz cũng không còn rẻ: một chuyến chở dầu thô từ vịnh Oman sang Trung Quốc có giá 644.000 USD/ngày.

Đây không phải hiện tượng cục bộ. Tại cảng Novorossiysk ở Biển Đen, cước tàu Aframax chở dầu sang Tây Ấn và Bắc Trung Quốc đã tăng tuần thứ bảy liên tiếp, lần lượt 2,7% và 3,1% so với tuần trước đó, do rủi ro drone Ukraine nhắm vào tàu và hạ tầng cảng.

Điểm mấu chốt với người giao dịch: cước vận tải không còn là khoản phụ phí nhỏ cộng thêm vào giá dầu. Nó đã trở thành một biến số định giá độc lập, có thể dao động mạnh hơn cả bản thân giá dầu thô và trực tiếp quyết định chi phí giao hàng thực tế.

Nguồn cung tàu cạn kiệt và hệ quả cấu trúc

Nguyên nhân gốc rễ là sự tê liệt của eo biển Hormuz. Chủ tàu chỉ chấp nhận rủi ro với mức giá cao ngất, trong khi số tàu sẵn sàng đi vào khu vực này ngày càng ít. Sự mất cân đối này đã tích tụ từ tháng Ba và chỉ trở nên trầm trọng hơn khi Saudi Arabia phải sửa chữa tuyến ống Đông-Tây sau một cuộc tấn công drone, đồng thời hủy các lô dầu dự kiến giao cho châu Âu trong tháng này.

Hệ quả là các công ty năng lượng chuyển từ thuê sang mua tàu. Giá tàu cũ tăng vọt và lần đầu vượt giá tàu đóng mới, bởi một tàu mới cần hai đến ba năm để hoàn thành. Một tàu VLCC đã qua sử dụng hiện có giá khoảng 182 triệu USD, so với 130 triệu USD cho tàu đóng mới. Tàu Suezmax cũ bán với giá 130 triệu USD (tàu mới 89 triệu USD), còn Aframax cũ ở mức 95 triệu USD (tàu mới 75 triệu USD).

Cấu trúc chi phí đảo ngược này phản ánh một điều: thị trường đang định giá thời gian, không chỉ định giá tài sản. Khả năng có tàu ngay lập tức đáng giá hơn một con tàu mới tinh nhưng phải chờ nhiều năm.

Tồn kho mỏng và rủi ro an ninh mạng

Bức tranh tồn kho càng làm căng thẳng thêm. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tồn kho dầu quan sát được toàn cầu giảm 95 triệu thùng trong tháng Tám, nâng mức giảm lũy kế từ tháng Hai lên 507 triệu thùng, tương đương khoảng 2,8 triệu thùng/ngày. Dầu trên biển cũng giảm 65 triệu thùng do các vụ tấn công tàu ở Hormuz.

Một tồn kho tăng hơn 7 triệu thùng mà EIA ước tính cho tuần trước có thể gây áp lực giảm giá trong ngắn hạn, nhưng không giải quyết được vấn đề nguồn cung đang sâu hơn. Bảy triệu thùng chỉ tương đương hơn hai ngày mức thâm hụt hiện tại.

Song song đó là rủi ro an ninh mạng. Cơ quan chức năng Mỹ đang điều tra khả năng tấn công mạng nhắm vào ít nhất hai tàu chở dầu và khí hóa lỏng trên hành trình từ châu Âu sang Mỹ, bị tấn công quanh khu vực Gibraltar — nơi có khoảng 300 tàu qua lại mỗi ngày. Chuẩn đô đốc Jason Tama, người đứng đầu Bộ Tư lệnh An ninh mạng của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ, cảnh báo nguy cơ cháy nổ và tràn dầu khi phần mềm điều khiển tàu có thể bị xâm nhập.

Điều này bổ sung một lớp rủi ro phi truyền thống vào giá dầu: không chỉ nguồn cung bị đe dọa, mà cả khả năng vận chuyển an toàn cũng bị đặt dấu hỏi.

Tác động vòng hai lên lạm phát và đồng tiền hàng hoá

Cơ chế truyền dẫn ở đây khá rõ. Cước vận tải cao cộng với bảo hiểm tăng vọt đẩy chi phí giao dầu thô lên, làm giá hàng hóa vật chất cao hơn giá hợp đồng tương lai. Chi phí năng lượng cao hơn sau đó thấm vào chi phí sản xuất, vận tải hàng tiêu dùng và cuối cùng là lạm phát.

Với các ngân hàng trung ương, đây là dạng lạm phát khó xử lý: nó không đến từ cầu nội địa mà từ địa chính trị và logistics, nên lãi suất cao không giải quyết được nguồn cơn. Cuộc họp Fed hôm nay với dự báo nâng lãi suất từ 3,75% lên 4% diễn ra đúng lúc áp lực chi phí năng lượng đang tích tụ, khiến bài toán cân bằng giữa chống lạm phát và tăng trưởng thêm phần khó khăn.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động phân hóa. CAD hưởng lợi tương đối khi dầu thô Canada — vốn không phụ thuộc Hormuz — trở nên cạnh tranh hơn về chi phí giao hàng, nhưng vẫn chịu sức ép từ DXY đang ở 100,225 và tương quan với giá dầu WTI. AUD ít hưởng lợi trực tiếp hơn vì là nước nhập khẩu dầu ròng, dù được hỗ trợ gián tiếp qua giá năng lượng và tâm lý rủi ro. NOK hưởng lợi rõ nhất về mặt lý thuyết nhờ dầu Biển Bắc không đi qua Hormuz, nhưng mức độ truyền dẫn sang tỷ giá phụ thuộc vào việc giá khí TTF có giữ được đà tăng hay không — khí TTF đang ở mức 92,95 USD khi căng thẳng vùng Vịnh đè nặng lên thị trường năng lượng châu Âu.

Vàng ở 4.285,22 USD (+0,53%) phản ánh dòng tiền phòng ngừa rủi ro địa chính trị, trong khi EUR/USD ở 1,14726 và USD/JPY ở 155,88 cho thấy thị trường ngoại hối chưa định giá đầy đủ cú sốc chi phí vận tải.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm trước mắt là kết quả cuộc họp Fed và dự báo kinh tế FOMC, cùng số liệu giấy phép xây dựng sơ bộ (dự báo 1,41 triệu, kỳ trước 1,433 triệu) — chỉ báo gián tiếp về nhu cầu vật liệu và vận tải. Dòng vốn TIC dài hạn ròng (dự báo 146,3 tỷ USD, kỳ trước 174,4 tỷ USD) cũng đáng chú ý để đánh giá dòng tiền vào tài sản Mỹ.

Về phía hàng hoá, cần theo dõi diễn biến sửa chữa tuyến ống Đông-Tây của Saudi Arabia, số tàu qua Hormuz, và liệu cước thuê tàu có duy trì trên mốc 1 triệu USD/ngày hay chỉ là đỉnh nhất thời. Nếu cước tàu neo cao trong nhiều tuần, chi phí vận tải sẽ chính thức trở thành cấu phần thường trực trong đường cong giá dầu, và các đồng tiền hàng hoá sẽ phải định giá lại theo cấu trúc chi phí mới này.