Đường ống Đông–Tây bị đánh trúng: châu Âu trả giá hai lần cho rủi ro logistics dầu

Đường ống thay thế Hormuz bị vô hiệu

Cuộc khủng hoảng nguồn cung của Saudi Arabia đang nhanh chóng trở thành vấn đề của châu Âu. Các cuộc tấn công ngày 10/9 nhằm vào đường ống Đông–Tây (Petroline) đã đánh trúng hệ thống tại nhiều vị trí và làm hư hại ít nhất một trạm bơm, buộc Riyadh phải đóng tuyến thay thế quan trọng nhất cho eo biển Hormuz.

Đây không phải sự cố kỹ thuật đơn thuần. Petroline dài 1.200 km, công suất danh nghĩa khoảng 7 triệu thùng/ngày, nối vùng khai thác phía đông Saudi Arabia với Yanbu trên Biển Đỏ. Kể từ khi chiến sự gần như đóng Hormuz, tuyến này trở thành một trong những hạ tầng năng lượng quan trọng nhất thế giới. Kpler ước tính trước khi bị đánh, đường ống đang vận chuyển khoảng 4 triệu thùng/ngày vòng qua Hormuz. Một gián đoạn kéo dài có thể đe doạ 3,5–4 triệu thùng/ngày xuất khẩu dầu thô của Saudi.

Con số thấp hơn công suất danh nghĩa vì Saudi vẫn có thể xuất một phần dầu từ các cảng phía đông như Ras Tanura, dù vận tải vùng Vịnh đang bị hạn chế nghiêm trọng.

Tồn kho Yanbu: bốn ngày đệm mỏng

Vấn đề trước mắt nằm ở kho chứa. Kpler ước tính tồn kho dầu thô tại Yanbu đã giảm xuống dưới 15 triệu thùng, từ mức gần 21 triệu thùng hồi tháng 7, và đang gần mức thấp nhất kể từ 2018. Với tốc độ xuất 3,5 triệu thùng/ngày, lượng này chỉ tương đương hơn bốn ngày cung lý thuyết.

Aramco còn có thể huy động mạng lưới kho toàn cầu, nhưng xuất khẩu bền vững từ Biển Đỏ suy cho cùng vẫn cần dầu thô mới chảy tới Yanbu. Đây là điểm mấu chốt: kho dự trữ chỉ mua được thời gian, không giải quyết được nút thắt vận chuyển.

Châu Âu trả giá hai lần

Với châu Âu, hậu quả đã hữu hình. Saudi Aramco đã thông báo với khách hàng châu Âu rằng một số lô hàng giao tháng 9 sẽ bị huỷ hoặc hoãn, trong khi các lô từ Yanbu bị đình chỉ. Dẫn Argus qua Euronews, ít nhất ba nhà máy lọc dầu châu Âu đã bị huỷ hoặc chậm lô hàng cuối tháng 9, có trường hợp lùi tới tháng 11.

Châu Âu có thể thay thế, nhưng phải trả giá. Các nguồn thay thế chính gồm dầu Biển Bắc, WTI Midland từ Gulf Coast Mỹ, Kazakhstan, Algeria, Guyana, Brazil và Tây Phi. Vấn đề là các nhà máy lọc dầu châu Á bị ảnh hưởng bởi cùng sự gián đoạn Trung Đông cũng đang cạnh tranh cho chính những thùng dầu đó.

Kết quả là châu Âu bị tính phí hai lần: chênh lệch giá dầu thô cao hơn và chi phí vận tải cao hơn. Dầu Saudi xuất từ Yanbu vốn được đặt vị trí thuận lợi cho các nhà máy lọc dầu châu Âu và Địa Trung Hải. Thay bằng dầu từ châu Mỹ hoặc Tây Phi sẽ tái cấu trúc thương mại lưu vực Đại Tây Dương và làm tăng chi phí vận chuyển.

Rủi ro Libya cộng thêm một lớp nữa. Sản lượng tại Hamada, Tahara và NC5 từng bị tạm dừng sau khi thành viên Lực lượng Bảo vệ Cơ sở Dầu khí đóng đường ống Hamada–Zawiya, khiến NOC cảnh báo có thể tuyên bố bất khả kháng. Sản lượng đã trở lại bình thường, nhưng sự việc cho thấy một điểm yếu khác của châu Âu: Libya là một trong những nguồn cung thay thế gần nhất, đúng lúc các nhà máy lọc dầu đang đi tìm nguồn thay cho dầu Saudi bị gián đoạn.

Tác động vòng hai lên lạm phát và đồng tiền hàng hoá

Người tiêu dùng không phải chờ hàng tháng mới cảm nhận. Giá bán buôn dầu diesel và xăng phản ứng ngay khi thị trường dầu thô và sản phẩm tinh chế thắt lại. Phần lớn mức tăng có thể bắt đầu xuất hiện tại các trạm xăng châu Âu trong vòng một đến hai tuần. Đến cuối tháng 9 và tháng 10, tác động rõ hơn khi các nhà máy lọc dầu châu Âu thực sự thay các lô hàng Saudi bị huỷ bằng thùng dầu Đại Tây Dương đắt hơn.

Đây là kênh lạm phát vòng hai điển hình: cú sốc nguồn cung đẩy chi phí năng lượng, chi phí vận tải và giá thành sản xuất lên, rồi lan vào lạm phát lõi với độ trễ. Với các ngân hàng trung ương vốn đang cân nhắc nới lỏng, một cú sốc năng lượng kéo dài làm phức tạp bài toán lãi suất — nhất là khi Fed đang trong chu kỳ họp.

Trên thị trường tiền tệ, cơ chế truyền dẫn nghiêng về phía các đồng tiền hàng hoá. CAD hưởng lợi tương đối khi dầu WTI và các thùng Gulf Coast Mỹ được săn đón hơn, cải thiện điều kiện thương mại của Canada. NOK được hỗ trợ nhờ dầu Biển Bắc trở thành nguồn thay thế trực tiếp, dù Na Uy là nước xuất khẩu ròng nên hưởng lợi từ giá cao. AUD ít nhạy với dầu hơn nhưng hưởng lợi gián tiếp nếu giá năng lượng toàn cầu đẩy lạm phát hàng hoá và tâm lý rủi ro tích cực. Ở chiều ngược lại, EUR chịu bất lợi kép: châu Âu là bên nhập khẩu năng lượng chịu chi phí cao hơn, và dòng vốn an toàn chảy về USD.

Bối cảnh thị trường hiện tại phản ánh phần nào sự phân kỳ đó: DXY ở 100.324 (+0,72%), EUR/USD 1,14644 (-0,68%), USD/JPY 156,343 (+0,82%), trong khi vàng ở 4.263,08 (-0,70%) — cho thấy dòng tiền đang nghiêng về USD hơn là tài sản trú ẩn truyền thống.

Điểm cần theo dõi

Ba biến số quyết định hướng đi tiếp theo. Thứ nhất là tốc độ khôi phục Petroline và liệu dầu thô mới có chảy được tới Yanbu hay không — nếu tồn kho tiếp tục mỏng đi, áp lực lên chênh lệch giá dầu thô Đại Tây Dương sẽ còn tăng. Thứ hai là diễn biến quanh Marib và Bab el-Mandeb: xung đột càng tiến gần tài sản khai thác, cú sốc nguồn cung càng lớn, và các cơ sở chế biến như Abqaiq nằm trong vùng rủi ro. Thứ ba là phản ứng của Fed trong cuộc họp hôm nay, khi một cú sốc năng lượng mới có thể làm phức tạp cả kịch bản lãi suất lẫn định giá rủi ro lạm phát. Với nhà giao dịch, đây là giai đoạn theo dõi chênh lệch giá dầu thô khu vực, cước vận tải và tương quan giữa các đồng tiền hàng hoá với USD hơn là đặt cược một chiều vào giá dầu.