Diesel Mỹ vượt 6 USD/gallon lần đầu tiên: khi chi phí vận tải ép Fed vào thế kẹt giữa lạm phát và suy thoái

Điểm gãy cung ứng: tồn kho bốc hơi nhanh hơn mọi dự báo

Thị trường dầu đã chạm ngưỡng đảo chiều mà giới phân tích cảnh báo từ nhiều tuần trước. Dầu thô quay lại trên 100 USD/thùng, kéo theo toàn bộ chuỗi sản phẩm tinh chế tăng giá. Điểm đáng lo không nằm ở giá dầu thô mà ở cấu trúc nguồn cung phía sau.

Theo IEA, tồn kho dầu quan sát được toàn cầu giảm thêm 95 triệu thùng trong tháng 8, nâng tổng mức rút ròng từ tháng 2 lên 507 triệu thùng — tương đương 2,8 triệu thùng/ngày. Song song đó, lượng dầu trên biển giảm 65 triệu thùng khi tàu chở dầu rời Trung Đông hứng chịu các cuộc tấn công mới. Đây là mức tiêu hao đệm dự trữ chưa từng thấy kể từ sau cú sốc nguồn cung năm 2022.

Căng thẳng không chỉ đến từ Iran. Chiến sự Ukraine tiếp tục bóp nghẹt nguồn cung sản phẩm từ Nga — nước vừa gia hạn lệnh cấm xuất khẩu diesel đến hết tháng 10. Trung Quốc vẫn chưa nối lại đáng kể hoạt động xuất khẩu nhiên liệu sau nhiều tháng hạn chế để bảo vệ nguồn cung nội địa. Thêm vào đó, đường ống dầu chiến lược của Saudi giúp vương quốc này né eo biển Hormuz đã bị đóng, trong khi lưu lượng tàu qua Hormuz vẫn dậm chân ở mức một chữ số.

Diesel — điểm nóng thực sự của thị trường nhiên liệu

Giá xăng thường chiếm tiêu đề, nhưng diesel mới là chỉ báo phản ánh áp lực hạ nguồn chính xác hơn. Đêm thứ Ba, giá diesel trung bình toàn nước Mỹ chạm 6,301 USD/gallon, còn xăng ở mức 4,355 USD/gallon — cao nhất cho thời điểm này trong lịch sử. Chỉ vài ngày trước, diesel Mỹ lần đầu vượt mốc 6 USD/gallon.

Patrick De Haan của GasBuddy nhận định diesel có thể lên 6,60 USD/gallon trong vài ngày tới, vượt cả đỉnh điều chỉnh theo lạm phát năm 2022. Đây không phải con số mang tính đầu cơ — nó phản ánh trực tiếp tình trạng thiếu hụt sản phẩm tinh chế khi công suất lọc dầu toàn cầu không theo kịp nhu cầu.

Diesel vận hành vận tải hàng hoá và thiết bị hạng nặng. JPMorgan gọi đây là "chi phí ẩn" của doanh nghiệp: khi giá diesel nhảy vọt, chi phí sản xuất và giao hàng hoá tiêu dùng hằng ngày tăng theo. Khác với xăng — vốn tác động trực tiếp và dễ thấy lên túi tiền hộ gia đình — diesel thấm vào nền kinh tế qua chuỗi cung ứng, khiến lạm phát lan rộng hơn và khó nhận diện hơn.

Vòng hai lên lạm phát và bài toán chính sách của Fed

Bối cảnh này đặt Fed vào thế tiến thoái lưỡng nan ngay tại cuộc họp hôm nay. Thị trường đang định giá lãi suất tăng lên 4% từ mức 3,75% trước đó — một bước thắt chặt giữa lúc chi phí năng lượng đang đẩy lạm phát lên. Chỉ số DXY phản ánh kỳ vọng này khi tăng 0,73% lên 100,34.

Cơ chế truyền dẫn ở đây khá rõ: giá diesel cao làm tăng chi phí vận tải, chi phí vận tải cao đẩy giá hàng hoá bán lẻ lên, và giá bán lẻ cao buộc Fed phải duy trì lập trường diều hâu lâu hơn. Nhưng nếu Fed thắt chặt quá mạnh trong khi người tiêu dùng đã kiệt sức vì giá xăng dầu, rủi ro suy thoái sẽ hiện thực hoá nhanh chóng. Chính quyền Trump gọi đà tăng giá là tạm thời và cho rằng giá sẽ "rơi như đá" khi chiến sự Iran kết thúc, nhưng chính họ cũng thừa nhận có thể không có khoảng nghỉ trước bầu cử giữa kỳ đầu tháng 11.

Hai canh bạc lớn của chính quyền — tăng sản lượng dầu từ Venezuela và mở rộng công suất lọc dầu Mỹ — đều không thể hạ nhiệt giá trong ngắn hạn. Chevron CEO Mike Wirth thẳng thắn: đệm thị trường đã "cạn kiệt", và "khó hình dung kịch bản giá hạ nhiệt nhanh". Rủi ro vẫn nghiêng về phía tăng trong vài tháng tới.

Hệ quả lên các đồng tiền hàng hoá

Với CAD, AUD và NOK, bức tranh phân hoá rõ rệt. CAD hưởng lợi trực tiếp khi dầu thô Canada — vốn chiết khấu so với WTI — tăng theo giá dầu toàn cầu, nhưng lợi ích bị giới hạn bởi lo ngại suy thoái ở Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất. AUD ít hưởng lợi hơn vì động lực chính là quặng sắt và than, trong khi chi phí diesel cao bào mòn biên lợi nhuận ngành khai khoáng. NOK có thể là đồng tiền hưởng lợi rõ nhất nhờ giá khí đốt châu Âu leo thang — TTF đã chạm 92,95 USD khi căng thẳng vùng Vịnh đè nặng lên thị trường năng lượng, trong khi Đức đang cân nhắc các biện pháp khuyến khích thị trường để nâng mức dự trữ khí đốt đang ở mức thấp kỷ lục.

Điểm chung là cả ba đồng tiền này đều đối mặt với áp lực kép: giá hàng hoá cao hỗ trợ xuất khẩu, nhưng lạm phát năng lượng trong nước làm tăng chi phí và có thể buộc ngân hàng trung ương phải phản ứng.

Điều cần theo dõi

Ba biến số quyết định hướng đi tiếp theo: diễn biến chiến sự Iran và khả năng nối lại vận tải qua Hormuz; tốc độ phục hồi xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc; và phản ứng của người tiêu dùng Mỹ khi giá diesel tiến sát 6,60 USD/gallon. Nếu chi tiêu tiêu dùng Mỹ suy yếu rõ rệt trong dữ liệu bán lẻ sắp tới, Fed sẽ buộc phải chọn giữa tiếp tục thắt chặt để neo lạm phát hay nới lỏng để tránh suy thoái — và lựa chọn đó sẽ định hình lại toàn bộ cấu trúc thị trường ngoại hối trong quý tới.