Cuộc đua khoáng sản chiến lược: Mỹ bỏ xa EU, châu Âu tự bắn vào chân mình?

Mỹ tăng tốc, EU giậm chân tại chỗ

Trong khi Mỹ đã chi hàng tỷ USD để xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược không phụ thuộc Trung Quốc, thì EU vẫn đang mắc kẹt trong vòng xoáy thủ tục hành chính và thiếu quyết đoán. Bernd Schaefer, người đứng đầu một tổ chức đại diện cho các công ty khoáng sản toàn châu Âu, thẳng thắn: “Người Mỹ đáng khâm phục vì họ có ý tưởng là chạy ngay, còn chúng tôi thì do dự, hành chính hóa, nói nhiều và mất thời gian.”

Số liệu cho thấy sự khác biệt rõ rệt: trong 18 tháng, chính quyền Trump đã ký được nhiều thỏa thuận hơn những gì châu Âu làm được trong cả thập kỷ. Mỹ không chỉ đầu tư vào sản xuất và công nghệ chế biến trong nước mà còn ký các hợp đồng cung ứng với các nước Mỹ Latinh, đưa ra các cam kết tài chính và bao tiêu hấp dẫn. Trong khi đó, EU vẫn loay hoay với các quy định về giảm phát thải methane và đóng gói, những quy định bị đánh giá là “bất khả thi” trong tuân thủ.

Vì sao EU tụt hậu?

Có ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, EU thiếu nguồn lực tài chính dồi dào như Mỹ do các cam kết chi tiêu khác và chính sách tài khóa thận trọng hơn. Thứ hai, EU vấp phải làn sóng phản đối từ cộng đồng địa phương – điển hình là dự án lithium Jadar ở Serbia dù được EU coi là dự án chiến lược nhưng vẫn bị phản đối dữ dội. Tâm lý NIMBY (Not In My Backyard) đang là rào cản lớn cho bất kỳ dự án khai khoáng nào tại châu Âu. Thứ ba, thủ tục cấp phép kéo dài, ngay cả khi được ưu tiên nhanh, các dự án mới cũng mất tới một thập kỷ để đi vào sản xuất thương mại.

Hệ quả là EU có nguy cơ tái lặp kịch bản năng lượng: thay vì phụ thuộc Trung Quốc, lại phụ thuộc Mỹ. Một cố vấn dự án khoáng sản tại châu Âu nhận định: “Dù bạn có đồng tình với cách chính quyền Trump làm hay không, thì họ đã làm được nhiều hơn châu Âu trong một thập kỷ.” Ngay cả khi Mỹ gặp trở ngại nội địa như sự phản đối của NASA với dự án tungsten, thì “tiền có tiếng nói” và Mỹ vẫn liên tục giành được các thỏa thuận cung ứng toàn cầu.

Tác động tới thị trường hàng hóa và ngoại hối

Sự phân hóa này tác động trực tiếp đến thị trường hàng hóa và tiền tệ. Giá các kim loại chiến lược như lithium, đồng, nickel có thể biến động mạnh khi Mỹ đẩy mạnh ký kết, trong khi EU chậm chân khiến nguồn cung từ châu Âu hạn chế, đẩy giá lên cao hơn. Điều này tạo áp lực lạm phát vòng hai lên các nền kinh tế nhập khẩu, đặc biệt là EU – nơi phụ thuộc năng lượng và nguyên liệu thô.

Trên thị trường ngoại hối, đồng CAD và AUD – vốn nhạy cảm với giá hàng hóa – có thể được hưởng lợi nếu Mỹ tăng cường nhập khẩu khoáng sản từ Canada và Australia. Ngược lại, đồng NOK (Na Uy) có thể chịu áp lực nếu giá dầu và khí đốt biến động do căng thẳng địa chính trị, trong khi EU – đối tác thương mại lớn của Na Uy – suy yếu. Đồng EUR có thể yếu đi nếu EU tiếp tục tụt hậu trong cuộc đua khoáng sản, làm giảm triển vọng tăng trưởng dài hạn của khu vực.

Bài học cho nhà giao dịch

Sự khác biệt trong chính sách khoáng sản giữa Mỹ và EU không chỉ là câu chuyện địa chính trị mà còn là tín hiệu cho dòng vốn và biến động giá. Khi Mỹ đẩy mạnh đầu tư, các quốc gia giàu tài nguyên như Chile, Argentina, Brazil sẽ thu hút dòng vốn FDI, hỗ trợ đồng nội tệ của họ. Ngược lại, EU với các quy định chồng chéo sẽ kém hấp dẫn hơn, tạo áp lực lên EUR.

Nhà giao dịch cần theo dõi sát các thỏa thuận cung ứng khoáng sản mới của Mỹ, phản ứng của EU trong việc cải cách thủ tục, và diễn biến giá các kim loại chiến lược. Những yếu tố này sẽ là chất xúc tác cho biến động tỷ giá CAD, AUD, NOK và cả EUR trong trung hạn.