Thuế quan Canada của Trump đẩy Toyota và Honda vào thế khó: chi phí tăng, khó chuyển dịch chuỗi cung ứng

Ông lớn Nhật Bản đứng trước 'hóa đơn' thuế quan từ Canada

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục gia tăng áp lực thương mại lên Canada với đề xuất áp thuế 50% đối với ô tô nhập khẩu từ nước này, tăng gấp đôi so với mức 25% hiện tại. Động thái này, nếu có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, sẽ giáng đòn nặng nề vào hai nhà sản xuất ô tô Nhật Bản là Toyota và Honda – những công ty chiếm hơn 3/4 tổng sản lượng ô tô sản xuất tại Canada.

Theo phân tích của Barclays, xe lắp ráp tại Canada chiếm gần 1/4 doanh số bán ô tô của Honda tại Mỹ và 17% của Toyota trong năm ngoái – tỷ lệ cao nhất trong số các hãng xe lớn. Điều này đồng nghĩa hai hãng sẽ chịu thiệt hại lớn nhất nếu đề xuất thuế quan được thực thi, khi mà các nhà máy tại Canada chủ yếu phục vụ thị trường Mỹ – thị trường quan trọng nhất của cả hai hãng và là nơi các đối thủ Trung Quốc như BYD chưa thể thâm nhập.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Tác động của thuế quan không chỉ dừng lại ở hoạt động sản xuất mà còn lan tỏa mạnh mẽ đến thị trường tài chính thông qua nhiều kênh:

• Lợi nhuận doanh nghiệp: Chi phí sản xuất tăng sẽ trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của Toyota và Honda. Ngay trong năm tài chính vừa qua, thuế quan của Mỹ đã khiến Toyota thiệt hại khoảng 1,4 nghìn tỷ yen (tương đương 8,8 tỷ USD). Nếu thuế quan mới được áp dụng, con số này có thể tăng vọt.

• Giá cổ phiếu: Cổ phiếu của hai hãng xe Nhật Bản, niêm yết trên sàn Tokyo và qua ADR tại Mỹ, có thể chịu áp lực bán tháo khi nhà đầu tư lo ngại về triển vọng lợi nhuận. Điều này có thể kéo theo chỉ số Nikkei 225 và ảnh hưởng đến tâm lý thị trường châu Á.

• Tỷ giá hối đoái: Đồng yen Nhật có thể biến động khi dòng vốn đầu tư vào Nhật Bản bị ảnh hưởng. Nếu các hãng xe phải tăng cường sản xuất tại Mỹ, nhu cầu quy đổi USD sang yen có thể giảm, gây áp lực lên cặp USD/JPY. Hiện tại, USD/JPY đang giao dịch quanh mức 159.78, phản ánh sự nhạy cảm của thị trường với các diễn biến thương mại.

Bài toán khó: chuyển dịch chuỗi cung ứng hay gánh chịu chi phí?

Về lý thuyết, Toyota và Honda có thể chuyển hướng sản xuất sang Mỹ để né thuế quan. Toyota đã cam kết đầu tư tới 10 tỷ USD trong 5 năm để mở rộng hoạt động tại Mỹ, bao gồm nhà máy mới trị giá 3,6 tỷ USD tại Texas để sản xuất dòng bán tải Tacoma thay vì nhập từ Mexico. Tuy nhiên, việc dịch chuyển toàn bộ chuỗi cung ứng là bất khả thi trong ngắn hạn.

Các nhà máy tại Mỹ đang hoạt động gần hết công suất, trong khi việc xây dựng nhà máy mới cần nhiều năm. Hơn nữa, xe sản xuất tại Canada thường được tùy chỉnh riêng cho thị trường Mỹ, đáp ứng các quy định khắt khe, nên việc chuyển sang nhập khẩu từ nơi khác không hề đơn giản. Honda cũng đang do dự trong việc xây dựng nhà máy lắp ráp thứ tám tại Bắc Mỹ nếu hiệp định USMCA không được gia hạn, khiến kế hoạch dài hạn càng thêm bất định.

Nếu không thể chuyển dịch, hai hãng sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: hoặc tăng giá bán (rủi ro mất thị phần), hoặc tự hấp thụ chi phí (giảm lợi nhuận). Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ xe điện Trung Quốc giá rẻ tại Đông Nam Á, châu Âu và Mỹ Latinh, việc tăng giá sẽ khiến họ mất thêm thị trường.

Tác động lan tỏa và phản ứng của thị trường

Hiện tại, đồng USD vẫn đang mạnh với chỉ số DXY ở mức 99.597, trong khi vàng giảm nhẹ 0.78% xuống 4422.17 USD/ounce – cho thấy thị trường chưa phản ứng quá tiêu cực với thông tin này. Tuy nhiên, nếu thuế quan được xác nhận, chúng ta có thể thấy sự dịch chuyển dòng vốn vào các tài sản an toàn như đồng USD, vàng, và đồng yen Nhật.

Các nhà cung cấp linh kiện của Nhật Bản cũng đang đứng ngồi không yên. Họ cho biết không thể lên kế hoạch sản xuất khi tương lai thuế quan còn mù mịt, dẫn đến tình trạng đình trệ đầu tư. Ngành công nghiệp ô tô Canada sản xuất khoảng 1,2 triệu xe mỗi năm và hỗ trợ gián tiếp 427.000 việc làm – nếu thuế quan được áp dụng, hậu quả kinh tế sẽ vô cùng lớn, không chỉ với Nhật Bản mà còn với chính nước Mỹ và Canada.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch cần theo dõi sát các cuộc đàm phán USMCA giữa Mỹ, Canada và Mexico – vốn vẫn đang tiếp diễn. Nếu đạt được thỏa thuận, thuế quan có thể được gỡ bỏ hoặc giảm nhẹ, giảm áp lực lên các hãng xe. Ngoài ra, các số liệu kinh tế như PMI sản xuất Trung Quốc (công bố hôm nay) và lạm phát khu vực đồng euro (dự kiến 2.9% so với cùng kỳ) sẽ cung cấp thêm tín hiệu về sức khỏe kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến quyết định của các ngân hàng trung ương và từ đó tác động đến tỷ giá.