Mỹ tính dùng luật thế kỷ 18 để tịch thu dầu Iran: bước leo thang pháp lý chưa từng có và tác động tới giá dầu, vận tải biển

Mỹ tính dùng luật thế kỷ 18 để tịch thu dầu Iran: bước leo thang pháp lý chưa từng có và tác động tới giá dầu, vận tải biển

Chính quyền Mỹ đang xem xét một công cụ pháp lý hiếm khi được sử dụng kể từ Thế chiến II: luật chiến lợi phẩm (prize law). Theo Bloomberg, Bộ Tư pháp phối hợp với Lầu Năm Góc đang chuẩn bị áp dụng cơ chế này để xử lý các tàu chở dầu Iran bị bắt giữ trong khuôn khổ phong tỏa. Đây là một bước leo thang đáng chú ý, không chỉ về mặt pháp lý mà còn về mặt chiến lược, với tiềm năng tác động sâu rộng đến thị trường dầu mỏ và vận tải biển toàn cầu.

Cơ chế hoạt động: Từ tịch thu dân sự sang chiến lợi phẩm

Hiện tại, Mỹ chủ yếu dựa vào thủ tục tịch thu dân sự (civil forfeiture) để giành quyền sở hữu các tàu vi phạm trừng phạt. Tuy nhiên, quy trình này thường chậm chạp và phức tạp, đặc biệt khi có nhiều bên tranh chấp quyền lợi như chủ tàu, chủ nợ, hay nạn nhân khủng bố. Luật chiến lợi phẩm, vốn cho phép tòa án quyết định tài sản bị bắt trong xung đột vũ trang có thể trở thành tài sản hợp pháp của Mỹ hay không, có thể giúp thu hẹp các tranh chấp và bán dầu nhanh hơn, đưa tiền vào ngân khố liên bang. Houston, thuộc khu vực Nam Texas, được xem là địa điểm trung tâm tiềm năng nhờ hạ tầng cảng và hóa dầu lớn nhất nước Mỹ.

Sự hấp dẫn của cơ chế này nằm ở tính hiệu quả. Thay vì phải giải quyết từng vụ kiện tụng kéo dài, Mỹ có thể tịch thu và thanh lý tàu và dầu một cách nhanh chóng, tạo nguồn thu trực tiếp và đồng thời siết chặt hơn nữa nguồn xuất khẩu của Iran. Hơn nữa, việc khôi phục luật chiến lợi phẩm còn mang thông điệp chiến lược: Mỹ coi phong tỏa là một biện pháp chiến tranh thực sự, không chỉ là một chế độ trừng phạt đơn thuần. Điều này có thể khiến các tàu thương mại trung lập e ngại hơn khi vận chuyển hàng hóa ủng hộ Iran.

Rủi ro pháp lý và địa chính trị

Tuy nhiên, việc áp dụng một khung pháp lý cổ xưa trong bối cảnh hiện đại đặt ra nhiều câu hỏi. Luật sư hàng hải Allison Luzwick nhận định: "Đây thực sự là một lĩnh vực pháp luật lịch sử chưa được kiểm chứng trong thời hiện đại." Các tòa án có thể phải xem xét liệu cuộc xung đột hiện tại có đủ cơ sở pháp lý để viện dẫn thẩm quyền chiến lợi phẩm hay không, đặc biệt khi có những tranh cãi về sự cho phép của Quốc hội. Ngoài ra, các thẩm phán, công tố viên và hải quân gần như không có kinh nghiệm thực tiễn với loại thủ tục này, đòi hỏi phải xây dựng lại quy trình cho phù hợp với chiến tranh và vận tải hiện đại.

Về mặt địa chính trị, việc bình thường hóa luật chiến lợi phẩm có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm. Một cường quốc khác như Trung Quốc có thể viện dẫn hành động của Mỹ để tịch thu tàu Mỹ hoặc tàu trung lập trong một cuộc xung đột tương lai. Điều này có thể làm xói mòn các chuẩn mực hàng hải quốc tế và gia tăng rủi ro cho các tuyến vận tải biển vốn đã căng thẳng do khủng hoảng Hormuz.

Tác động tới thị trường tài chính và hàng hóa

Trong ngắn hạn, thông tin này góp phần củng cố kỳ vọng về việc nguồn cung dầu từ Iran sẽ tiếp tục bị hạn chế, hỗ trợ giá dầu. Tuy nhiên, diễn biến giá dầu còn phụ thuộc vào phản ứng của các nước sản xuất lớn và tình hình thực tế tại eo biển Hormuz. Trên thị trường ngoại hối, đồng USD đang mạnh lên với DXY tăng 0.55% lên 99.677, một phần nhờ dòng vốn trú ẩn an toàn. Vàng giảm mạnh 3.12% xuống 4456.77 USD/ounce, cho thấy tâm lý chấp nhận rủi ro có phần cải thiện, nhưng điều này có thể đảo ngược nếu căng thẳng leo thang.

Đối với vận tải biển, chi phí bảo hiểm và cước vận chuyển qua khu vực Hormuz có thể tăng thêm nếu Mỹ áp dụng luật chiến lợi phẩm, do rủi ro bị bắt giữ cao hơn. Các hãng tàu có thể phải tính toán lại lộ trình, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Những điểm cần theo dõi

Nhà giao dịch cần theo dõi sát các diễn biến tiếp theo:

• Phản ứng của Iran và các đồng minh, đặc biệt là Trung Quốc và Nga, đối với động thái này.
• Các phán quyết ban đầu từ tòa án nếu Mỹ chính thức nộp đơn kiện theo luật chiến lợi phẩm.
• Dữ liệu PMI sản xuất Trung Quốc và lạm phát khu vực đồng euro vào ngày 31/08, có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng tăng trưởng và chính sách tiền tệ.
• Diễn biến giá dầu và các chỉ số vận tải biển như chỉ số BDI (Baltic Dry Index) để đánh giá mức độ ảnh hưởng thực tế.

Việc hồi sinh một công cụ pháp lý gần như bị lãng quên có thể mở ra một chương mới trong cuộc đối đầu Mỹ - Iran, với những hệ quả khó lường cho thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu.