Kazakhstan kẹt giữa Nga và Ukraine: cuộc khủng hoảng năng lượng Nga đẩy Trung Á vào thế khó

Kazakhstan kẹt giữa Nga và Ukraine: cuộc khủng hoảng năng lượng Nga đẩy Trung Á vào thế khó

Cuộc chiến của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga đang tạo ra một vòng xoáy địa chính trị mới ở Trung Á. Khi Moscow tìm kiếm nguồn cung nhiên liệu khẩn cấp từ các nước láng giềng, Kazakhstan phải đối mặt với bài toán khó: giúp Nga để tránh bị trả đũa, hay từ chối để tránh bị trừng phạt thứ cấp từ phương Tây? Quyết định của Astana trong những ngày qua phản ánh rõ sự căng thẳng này.

Từ chối xuất khẩu nhưng vẫn nhận lọc dầu: chiến lược hai mặt của Astana

Theo thông tin từ Moscow Times trích dẫn Reuters ngày 26/8, một số nhà máy lọc dầu lớn nhất của Kazakhstan đã từ chối xuất khẩu sản phẩm dầu khí sang Nga, mặc dù Bộ Năng lượng nước này đã phê duyệt cho phép vận chuyển tới 17.500 tấn xăng. Nguyên nhân được cho là lo ngại về các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ và EU, cùng với nhu cầu tiêu thụ trong nước đạt mức kỷ lục trong mùa hè này.

Tuy nhiên, Astana không quay lưng hoàn toàn với Moscow. Ngày 27/8, Bộ trưởng Năng lượng Kazakhstan Yerlan Akkenzhenov xác nhận rằng một cơ sở nhỏ ở vùng Tây Kazakhstan sẽ nhận lọc dầu thô của Nga và vận chuyển phần lớn sản phẩm hoàn thiện trở lại Nga. Một chuyến tàu chở khoảng 4.100 tấn dầu thô Nga đã đến nhà máy lọc dầu này vào đầu tháng 8.

Động thái này cho thấy Kazakhstan đang cố gắng cân bằng giữa việc không muốn bị coi là ủng hộ chiến tranh của Nga và việc tránh chọc giận Điện Kremlin. Nhưng các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận lọc dầu này sẽ có tác động rất nhỏ trong việc giảm bớt khủng hoảng lọc dầu của Nga.

Nga đối mặt với cú sốc năng lượng lớn nhất kể từ năm 2016

Bức tranh năng lượng của Nga đang trở nên ảm đạm hơn bao giờ hết. Trong đánh giá ngày 27/8, các nhà phân tích tại Rystad Energy ước tính sản lượng lọc dầu của Nga trong nửa cuối năm 2026 sẽ thấp hơn 30% so với mức trung bình theo mùa kể từ năm 2016. Điều này phản ánh mức độ thiệt hại nghiêm trọng do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine gây ra đối với cơ sở hạ tầng năng lượng và tổ hợp công nghiệp-quân sự của Nga.

Nga "có ít khả năng hấp thụ thêm các gián đoạn nguồn cung, khi tồn kho dầu thô trên bờ đã ở mức mà việc cắt giảm sản xuất kéo dài ngày càng khó tránh khỏi", theo phân tích của Rystad. "Triển vọng sản xuất của nước này ngày càng bị hạn chế khi các giếng già, có hàm lượng nước cao phải đóng cửa lâu hơn, làm giảm công suất dự phòng hiệu quả, trong khi thiếu các dự án phát triển mới quy mô lớn khiến khả năng bù đắp sản lượng suy giảm từ các mỏ trưởng thành sau năm 2027 bị hạn chế."

Điều này có nghĩa là Nga đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng kép: vừa thiếu hụt nguồn cung dầu thô, vừa thiếu năng lực lọc dầu. Việc tìm kiếm sự giúp đỡ từ Kazakhstan là một phần trong nỗ lực của Moscow để giải quyết tình trạng này, nhưng sự hợp tác hạn chế từ Astana cho thấy Nga khó có thể dựa vào các nước Trung Á để bù đắp.

Tác động tới thị trường tài chính: Dầu, vàng và đồng USD

Cuộc khủng hoảng năng lượng Nga đang tác động trực tiếp tới thị trường tài chính toàn cầu. Chỉ số DXY tăng 0.59% lên 99.715, cho thấy dòng tiền đang chảy vào đồng USD như một nơi trú ẩn an toàn. Vàng giảm mạnh 3.16% xuống 4455.13 USD/ounce, phản ánh tâm lý risk-off nhưng cũng có thể do áp lực thanh khoản khi các nhà đầu tư bán vàng để bù lỗ ở các thị trường khác.

EUR/USD giảm 0.62% xuống 1.15792, trong khi USD/JPY tăng 0.49% lên 160.165. Điều này cho thấy đồng yên Nhật đang chịu áp lực từ chênh lệch lãi suất, nhưng đồng euro cũng yếu do lo ngại về tác động lan tỏa từ cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Âu, khi Nga là nhà cung cấp khí đốt lớn cho khu vực này.

Đối với giá dầu, mặc dù Nga là nhà sản xuất lớn, nhưng việc sản lượng lọc dầu giảm có thể làm giảm xuất khẩu nhiên liệu, đẩy giá xăng dầu thành phẩm tăng. Tuy nhiên, tác động tới giá dầu thô có thể bị hạn chế do nguồn cung từ các nước khác vẫn dồi dào.

Cuộc tập trận quân sự lớn nhất lịch sử: Tín hiệu của Kazakhstan với Moscow

Để thể hiện rõ lập trường, Kazakhstan đang tiến hành cuộc tập trận quân sự lớn nhất từ trước tới nay, mang tên "Batyl Toitarys 2026" (Đòn phản công quyết định). Theo tuyên bố của Bộ Quốc phòng nước này, cuộc tập trận sẽ tập trung vào việc thực hành triển khai quân và phối hợp giữa các lực lượng trong một môi trường tác chiến thống nhất, bao gồm các lĩnh vực trên bộ, trên không, trên biển và không gian mạng. Đặc biệt, chú trọng đến việc thích ứng chiến thuật bộ binh với chiến tranh bằng máy bay không người lái.

Động thái này được xem là một tín hiệu rõ ràng tới Moscow rằng Kazakhstan không thể bị bắt nạt. Việc tập trận quy mô lớn trong bối cảnh căng thẳng với Nga cho thấy Astana đang chuẩn bị cho nhiều kịch bản, bao gồm cả khả năng xung đột leo thang ở khu vực.

Điều người giao dịch cần theo dõi

Trong bối cảnh này, người giao dịch cần theo dõi sát sao một số yếu tố. Thứ nhất, phản ứng của Nga trước sự từ chối của Kazakhstan: nếu Moscow áp đặt các biện pháp trả đũa kinh tế hoặc quân sự, có thể gây ra biến động lớn trên thị trường năng lượng và tài chính. Thứ hai, diễn biến của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga trong những tuần tới, vì điều này sẽ quyết định mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng. Cuối cùng, dữ liệu lạm phát sơ bộ của khu vực euro vào ngày 31/8, dự kiến tăng từ 2.8% lên 2.9% so với cùng kỳ năm trước, có thể ảnh hưởng tới quyết định của Ngân hàng Trung ương châu Âu và do đó tác động tới EUR/USD.