Cuộc trưng cầu của Iceland về EU: Yếu tố cá và kinh tế biển có thể quyết định tương lai hội nhập

Iceland trưng cầu dân ý về EU: Cuộc bỏ phiếu sát sao với trọng tâm là nghề cá

Ngày 29/8 tới, cử tri Iceland (gần 400.000 người) sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý về việc nối lại đàm phán gia nhập EU. Đây là kết quả của cam kết từ chính phủ trung tả của Thủ tướng Kristrún Frostadóttir sau chiến thắng bầu cử năm 2024. Các cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ ủng hộ và phản đối rất sát sao: một cuộc khảo sát tuần này cho phe 'Có' dẫn trước 51,3% so với 48,7%, trong khi một cuộc khảo sát trước đó cho thấy hai phe ngang bằng. Kết quả khó lường, và vấn đề nghề cá nổi lên như yếu tố quyết định.

Vì sao nghề cá lại là rào cản lớn nhất?

Ngành cá và các ngành kinh tế biển chiếm gần 40% kim ngạch xuất khẩu của Iceland. Phe phản đối lo ngại rằng gia nhập EU sẽ phải tuân theo Chính sách nghề cá chung (CFP), dẫn đến mất quyền kiểm soát vùng biển giàu có của mình. Lãnh đạo phe 'Không', bà Guðrún Hafsteinsdóttir, tuyên bố vùng biển Iceland sẽ không bao giờ bị chia sẻ. Ngược lại, phe ủng hộ cho rằng có thể đạt được 'thỏa thuận đặc biệt' để bảo vệ ngành cá và nông nghiệp, tương tự như các trường hợp ngoại lệ mà Phần Lan và Thụy Điển từng đạt được. Tuy nhiên, người đứng đầu Hiệp hội Nông dân Iceland, bà Margrét Ágústa Sigurðardóttir, bác bỏ khả năng này, nhấn mạnh chưa có quốc gia thành viên nào được miễn trừ vĩnh viễn.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Kết quả trưng cầu dân ý có thể tác động đến đồng króna Iceland (ISK) và dòng vốn đầu tư. Nếu phe 'Có' thắng, kỳ vọng về việc áp dụng đồng euro trong dài hạn có thể hỗ trợ ISK, vốn biến động mạnh và góp phần gây lạm phát cao (giá cả tại Iceland cao hơn 84% so với trung bình EU, lãi suất đã lên tới 8%). Ngược lại, nếu phe 'Không' thắng, ISK có thể chịu áp lực do bất ổn chính trị và kinh tế kéo dài. Ngoài ra, thị trường ngoại hối châu Âu, đặc biệt là EUR/USD, có thể phản ứng nhẹ nếu kết quả ảnh hưởng đến triển vọng mở rộng EU. Tuy nhiên, do quy mô nền kinh tế Iceland nhỏ, tác động trực tiếp lên các cặp tiền chính có thể bị hạn chế.

Bối cảnh địa chính trị và an ninh

Cuộc trưng cầu diễn ra trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng: chiến tranh Nga-Ukraine, cạnh tranh Bắc Cực, và các tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về Greenland. Iceland là thành viên sáng lập NATO nhưng không có quân đội riêng, dựa vào liên minh và hiệp ước phòng thủ với Mỹ từ 1951. Sự lo ngại về khả năng suy yếu của NATO và các hoạt động của Nga ở vùng biển gần Iceland (một tàu do thám Nga đã được phát hiện trong vùng đặc quyền kinh tế Iceland) thúc đẩy phe ủng hộ EU coi hội nhập là 'trụ cột bổ sung' cho an ninh. Tuy nhiên, vấn đề địa chính trị dường như ít được nhắc đến trong tranh luận công khai, mà tập trung vào kinh tế và chủ quyền.

Điều người giao dịch cần theo dõi

Sau cuộc trưng cầu, các nhà giao dịch nên chú ý đến phản ứng của đồng ISK, đặc biệt nếu kết quả sát sao. Nếu phe 'Có' thắng, quá trình đàm phán với EU sẽ bắt đầu, nhưng cần có trưng cầu lần hai để phê chuẩn thỏa thuận cuối cùng, nghĩa là vẫn còn nhiều bất định. Nếu phe 'Không' thắng, Iceland sẽ tạm gác lại vấn đề EU, nhưng áp lực lạm phát và biến động tiền tệ có thể vẫn tiếp diễn. Ngoài ra, diễn biến của đồng euro và các tài sản châu Âu có thể phản ứng với kết quả, dù mức độ có thể hạn chế. Các mốc giá quan trọng trên EUR/USD hiện tại là 1.16545, với DXY ở mức 99.128, và vàng ở 4622.37 USD/oz.