Can thiệp Mỹ-Nhật lần đầu từ 1998: chủ quyền chính sách tiền tệ của Tokyo bị đặt dấu hỏi

Sự việc: một cuộc can thiệp đảo ngược kỳ vọng

Ngày 31/7, Bộ Tài chính Mỹ và Nhật Bản cùng mua yen trực tiếp trên thị trường ngoại hối. Đây là lần đầu tiên hai nước phối hợp can thiệp theo hướng hỗ trợ đồng yen kể từ năm 1998. Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô, mà ở việc nó đảo ngược hoàn toàn kỳ vọng chính sách: trước can thiệp, xác suất BoJ tăng lãi suất tại cuộc họp 17-18/9 chưa tới 30%. Sau đó, con số này nhảy lên gần 100%. Thị trường trái phiếu thậm chí đã định giá lãi suất Nhật tăng một điểm phần trăm lên 2% vào quý III/2027, còn JPMorgan kỳ vọng mức 2,25% vào cuối năm sau.

Điều đáng bàn là áp lực chính trị đứng sau động thái này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã gây sức ép công khai buộc các nhà hoạch định Nhật Bản phải hành động mạnh tay hơn để nâng đỡ yen. Khi một quan chức nước ngoài có thể thay đổi kỳ vọng lãi suất của Nhật chỉ bằng tuyên bố, ranh giới giữa phối hợp kỹ thuật và can thiệp vào chủ quyền chính sách trở nên rất mờ.

Kênh truyền dẫn: từ yen sang lợi suất và dòng vốn

Cơ chế truyền dẫn ở đây có hai tầng. Tầng thứ nhất là tỷ giá: can thiệp mua yen trực tiếp làm giảm chênh lệch lãi suất kỳ vọng giữa hai nước, qua đó thu hẹp khoảng cách lợi suất — vốn là động lực chính của carry trade. Tầng thứ hai là kỳ vọng chính sách: nếu thị trường tin BoJ buộc phải tăng lãi suất nhanh hơn lộ trình, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật sẽ tăng, chi phí vay nội địa tăng, và dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của Nhật — vốn là trụ cột của thị trường tài chính toàn cầu — có thể chững lại.

USD/JPY hiện giao dịch quanh 155,69, giảm 0,35% trong phiên. Mức này vẫn cao so với mặt bằng lịch sử, nghĩa là can thiệp mới chỉ làm chậm đà mất giá của yen chứ chưa đảo chiều xu hướng. Đây là điểm mấu chốt: nếu BoJ không hành động tương xứng, can thiệp đơn thuần sẽ cạn dần hiệu lực — bài học quen thuộc từ chính Nhật Bản thập niên 1990 và từ Thụy Sĩ giai đoạn 2011-2015.

Đồng tiền và tài sản nào chịu tác động

Yen là tâm điểm, nhưng tác động lan rộng hơn. Chỉ số DXY đang ở 100,165 (-0,17%), cho thấy đồng bạc xanh mất một chút đà trong bối cảnh Fed được dự báo tăng lãi suất lên 4% từ mức 3,75%. EUR/USD ở 1,14772 (+0,11%) phản ánh dòng tiền chưa có hướng rõ ràng trước bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde.

Đáng chú ý nhất là vàng, hiện ở 4.316,74 USD/oz (+1,26%). Mức tăng này diễn ra đồng thời với việc Fed dự kiến nâng lãi suất — một nghịch lý thường thấy khi thị trường lo ngại rủi ro địa chính trị và suy giảm niềm tin vào khuôn khổ chính sách. Khi một ngân hàng trung ương lớn bị cho là mất một phần quyền tự chủ, vàng hưởng lợi như tài sản trú ẩn không phụ thuộc vào thể chế nào.

Với chứng khoán châu Á, đặc biệt nhóm công nghệ, tác động có thể tiêu cực. Lợi suất trái phiếu Nhật tăng làm chi phí vốn tăng, đồng thời yen mạnh hơn bào mòn lợi nhuận của các công ty xuất khẩu. Dòng vốn carry trade đảo chiều là rủi ro thanh khoản quen thuộc với các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Mức độ đã được định giá

Thị trường rõ ràng đã định giá gần như chắc chắn một lần tăng lãi suất của BoJ trong tháng 9. Nhưng có sự khác biệt lớn giữa "một lần tăng" và "lộ trình tăng lên 2-2,25%". Phần lộ trình dài hạn vẫn chưa được định giá đầy đủ, bởi nó phụ thuộc vào dữ liệu lạm phát và tiền lương Nhật Bản — những thứ chưa được xác nhận. Nếu BoJ chỉ tăng 25 điểm cơ bản kèm thông điệp thận trọng, yen có thể quay đầu yếu lại và USD/JPY hướng về vùng 158-160.

Ngược lại, nếu BoJ phát tín hiệu tăng nhanh hơn, hoặc Bessent tiếp tục gây sức ép, rủi ro đảo chiều carry trade sẽ tăng mạnh. Đây là kịch bản mà giới giao dịch cần chuẩn bị, vì nó từng gây biến động dữ dội vào tháng 8/2024.

Điều cần theo dõi

Ba biến số quyết định: thứ nhất, nội dung họp báo của Fed và Dự báo kinh tế FOMC — giọng điệu về lộ trình lãi suất sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật; thứ hai, quyết định và thông điệp của BoJ trong hai ngày 17-18/9, đặc biệt là cách họ phản ứng với áp lực từ Washington; thứ ba, dòng vốn TIC dài hạn ròng dự báo 146,3 tỷ USD so với 174,4 tỷ USD kỳ trước — mức giảm này, nếu xác nhận, cho thấy nhu cầu với tài sản Mỹ đang hạ nhiệt và có thể làm suy yếu thêm đồng bạc xanh.

Về mặt kỹ thuật, vùng 155-156 trên USD/JPY là ranh giới cần quan sát: giữ được vùng này đồng nghĩa can thiệp chưa thắng; phá xuống dưới 153 sẽ xác nhận thị trường tin vào lộ trình tăng lãi suất thực chất. Với vàng, mốc 4.300 USD là hỗ trợ gần, còn 4.350 USD là kháng cự cần vượt để xác nhận xu hướng tăng tiếp diễn.