LNG châu Á giảm năm thứ hai liên tiếp: giá cao tái cấu trúc nhu cầu hay chỉ là cú sốc tạm thời?

Giá LNG tăng gấp 2,5 lần và cơ chế lan truyền

Sự kiện đáng chú ý nhất trong tuần qua không phải là một con số tồn kho hay một báo cáo cung cầu thông thường, mà là việc QatarEnergy tuyên bố bất khả kháng (force majeure) đối với hoạt động xuất khẩu sau các cuộc không kích của Iran vào tổ hợp khí Ras Laffan. Đây là cú sốc nguồn cung mang tính hệ thống: Qatar nằm trong nhóm nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới, và việc mất đi một phần nguồn cung đột ngột buộc người mua phải trả giá cao hơn cho các lô hàng thay thế.

Kết quả là giá LNG toàn cầu đã tăng từ 10,40 USD/mmBtu trong tuần cuối tháng Hai lên 26 USD/mmBtu trong tuần kết thúc ngày 11/9. Mức tăng 150% trong vòng chưa đầy bảy tháng là loại biến động thường chỉ thấy trong các cú sốc địa chính trị nghiêm trọng. Điểm cần lưu ý về mặt cơ chế: giá LNG giao ngay châu Á thường neo theo chỉ số JKM, và khi nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn, các nhà máy điện châu Á phải cạnh tranh trực tiếp với người mua châu Âu cho cùng một lượng hàng hóa hữu hạn — đẩy giá lên theo cấp số nhân chứ không tuyến tính.

Nhu cầu châu Á giảm năm thứ hai: đâu là phần cấu trúc?

Các nhà phân tích được Reuters dẫn lời dự báo nhu cầu LNG châu Á sẽ giảm 3–10% trong năm nay, đánh dấu năm giảm thứ hai liên tiếp. Phần lớn mức giảm đến từ Đông Bắc Á. Nhập khẩu LNG của châu Á trong tháng 9 dự kiến chỉ đạt 20,09 triệu tấn — tháng 9 yếu nhất kể từ năm 2018, theo dữ liệu Kpler, so với 22,27 triệu tấn cùng kỳ năm ngoái.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: đây không phải sự sụt giảm nhu cầu do kinh tế yếu, mà là sự dịch chuyển cơ cấu trong cơ cấu phát điện. Như chuyên gia Lu Ming Pang của Rystad Energy nhận định, Đông Bắc Á có thể huy động than và một phần điện hạt nhân để bù đắp. Nói cách khác, các quốc gia này có "van xả" năng lượng thay thế — điều mà các thị trường mới nổi như Nam Á hay Đông Nam Á không có.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các đợt giảm nhu cầu trước đây. Khi giá tăng, các nhà máy điện có thể chuyển đổi nhiên liệu trong ngắn hạn, nhưng việc xây dựng cơ sở hạ tầng nhập khẩu than hoặc hạt nhân mất nhiều năm. Điều này gợi ý rằng phần lớn mức giảm hiện tại là phản ứng giá ngắn hạn, có thể đảo chiều nếu giá hạ nhiệt — nhưng cũng có khả năng một phần đã trở thành cấu trúc nếu các nước đẩy nhanh lộ trình đa dạng hóa nguồn điện.

Trung Quốc và Ấn Độ: hai phản ứng trái chiều

Trung Quốc, với tư cách là nhà nhập khẩu LNG lớn nhất thế giới, đang phản ứng rất nhạy với biến động giá. Chuyên gia Nelson Xiong của Kpler cho biết việc tích trữ tùy ý của người mua Trung Quốc sẽ bị trì hoãn dưới mức giá hiện tại, và hoạt động tích trữ chính có thể chỉ quay trở lại vào cuối tháng 12 hoặc từ quý 1/2027 trở đi. Đây là tín hiệu quan trọng: nhu cầu Trung Quốc không biến mất mà bị dồn lại — tạo ra rủi ro bùng nổ nhu cầu vào đầu năm sau nếu giá hạ nhiệt.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu của Ấn Độ được dự báo vẫn mạnh, nhờ nhu cầu khí đốt hộ gia đình và lĩnh vực phân bón, theo dữ liệu LSEG. Sự phân hóa này cho thấy tác động của giá cao không đồng đều: các quốc gia có cơ cấu tiêu thụ khí đốt gắn với nhu cầu phi năng lượng (như phân bón) ít co giãn hơn so với các quốc gia dùng khí chủ yếu để phát điện.

Tác động vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hóa

Cơ chế lan truyền từ giá LNG sang lạm phát và tiền tệ diễn ra theo ba bước. Thứ nhất, giá khí đốt cao đẩy chi phí điện lên, làm tăng chi phí sản xuất công nghiệp — đặc biệt ở châu Âu và Đông Á. Thứ hai, chi phí năng lượng cao hơn thấm vào giá hàng hóa tiêu dùng với độ trễ vài tháng. Thứ ba, các ngân hàng trung ương phải cân nhắc giữa hỗ trợ tăng trưởng và kiểm soát lạm phát — một sự đánh đổi khó khăn khi lạm phát năng lượng là loại lạm phát từ phía cung, mà chính sách tiền tệ khó xử lý.

Với các đồng tiền hàng hóa, tác động không đồng nhất. CAD và NOK — hai đồng tiền gắn với xuất khẩu năng lượng — có thể hưởng lợi tương đối nếu giá dầu và khí duy trì ở mức cao, vì thu nhập xuất khẩu tăng cải thiện cán cân thương mại. Tuy nhiên, tác động này bị giới hạn bởi việc giá khí cao cũng làm suy yếu nhu cầu toàn cầu, và bởi chính sách tiền tệ trong nước. AUD thì phức tạp hơn: là đồng tiền hàng hóa nhưng gắn với kim loại và than nhiều hơn là khí đốt, nên hưởng lợi gián tiếp từ việc chuyển dịch sang than ở Đông Bắc Á — nhưng đồng thời chịu áp lực nếu tăng trưởng Trung Quốc chậm lại vì chi phí năng lượng cao.

Bối cảnh vĩ mô hiện tại cho thấy DXY ở mức 100,238 (-0,10%), vàng ở 4.316,85 USD/oz (+1,27%) — mức cao phản ánh nhu cầu phòng ngừa rủi ro địa chính trị và lạm phát. Fed dự kiến nâng lãi suất lên 4% từ 3,75%, một động thái cho thấy áp lực lạm phát vẫn hiện hữu. Trong môi trường lãi suất cao kết hợp giá năng lượng leo thang, các đồng tiền hàng hóa thường biến động mạnh hơn các đồng tiền trú ẩn an toàn.

Điều cần theo dõi

Ba biến số sẽ quyết định liệu đợt giảm nhu cầu LNG châu Á hiện tại là cấu trúc hay chu kỳ. Thứ nhất là tiến độ khôi phục xuất khẩu của QatarEnergy — nếu force majeure kéo dài, giá cao sẽ buộc nhiều quốc gia phải đẩy nhanh kế hoạch đa dạng hóa nguồn điện, biến phản ứng ngắn hạn thành thay đổi cấu trúc. Thứ hai là thời điểm Trung Quốc quay lại thị trường tích trữ — dự báo từ cuối tháng 12 hoặc quý 1/2027 — vì đây có thể là chất xúc tác đảo chiều cho giá LNG. Thứ ba là diễn biến lạm phát năng lượng ở châu Âu và Đông Á trong các tháng tới, và phản ứng chính sách của các ngân hàng trung ương. Với người giao dịch, cần theo dõi mối tương quan giữa giá LNG giao ngay, chỉ số DXY và biến động của CAD, AUD, NOK — đặc biệt trong các phiên có dữ liệu lạm phát hoặc quyết định lãi suất.