Dầu vượt 100 USD và lợi suất 10 năm chạm 5%: thị trường châu Á đang định giá sai kịch bản nào trước Fed và BoJ?

Dầu và lợi suất cùng lên tiếng

Điều đáng chú ý trong phiên 15/9 không nằm ở mức giảm 0,12% của chỉ số MSCI châu Á – Thái Bình Dương (loại Nhật), mà ở việc hai biến số vĩ mô quan trọng nhất đang tăng song song. Dầu thô Mỹ lên 102,68 USD/thùng (+1,27%) và Brent chạm 106,96 USD (+1,21%) sau khi Houthi tại Yemen mở đợt tấn công mới vào Saudi Arabia, còn Riyadh cáo buộc lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Iraq nhắm vào tuyến ống đông–tây – sự cố mà nước này ước tính có thể làm gián đoạn tới 4% nguồn cung dầu toàn cầu.

Cùng lúc, lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm của Mỹ đã chạm ngưỡng 5% lần đầu tiên kể từ 2023. Đức vượt 3,51% – cao nhất từ 2009 – và Nhật Bản quay lại mốc 3%. Đây không phải ba sự kiện riêng lẻ. Chúng là cùng một câu chuyện: thị trường đang định giá lại toàn bộ đường đi lãi suất toàn cầu, với dầu đóng vai trò chất xúc tác lạm phát.

Fed: đồng thuận 90% là điểm yếu, không phải điểm mạnh

FOMC bắt đầu họp hai ngày từ hôm nay, và thị trường đang đặt cược 90% khả năng Fed nâng lãi suất – lần tăng đầu tiên kể từ giữa 2023. Morgan Stanley dự báo tăng 25 điểm cơ bản trong tháng 9 và thêm một lần nữa vào tháng 12, với lập luận đáng lưu ý: dù lạm phát vẫn giảm, nhưng các bất ngờ tăng gần đây khiến tốc độ giảm phát "chậm và kém thuyết phục hơn" mức Fed cần.

Cơ chế ở đây rất cụ thể. Dầu cao hơn chảy vào CPI năng lượng, rồi lan sang kỳ vọng lạm phát và tiền lương – cái mà giới phân tích gọi là hiệu ứng vòng hai. Bốn yếu tố được Morgan Stanley nêu – hiệu ứng vòng hai từ năng lượng, nhu cầu mạnh gắn với đầu tư AI, lãi suất trung tính có thể tạm thời cao hơn, và lo ngại về uy tín – cộng lại nghiêng cán cân rủi ro về phía chính sách thắt chặt hơn.

Vấn đề với người giao dịch: khi 90% đã được định giá, phần thưởng nằm ở kịch bản còn lại 10%. Nếu Fed giữ nguyên kèm giọng điệu cứng rắn, USD có thể vẫn mạnh nhưng lợi suất dài hạn hạ nhiệt; nếu Fed tăng đúng như dự báo nhưng tín hiệu tương lai ôn hòa hơn, đó lại là cú đảo chiều khó chịu cho phe mua USD.

BoJ và bài toán chênh lệch lãi suất

BoJ dự kiến tăng 25 điểm cơ bản lên 1,25% vào thứ Sáu và phát tín hiệu còn thắt chặt tiếp. Đây là nỗ lực củng cố đồng yên sau khi can thiệp đã giúp đưa đồng tiền này rời khỏi vùng thấp nhất 40 năm.

Nhưng nhìn vào con số thực tế: USD/JPY hiện ở 154,659, vẫn tăng 0,21% trong phiên. Nghĩa là thị trường đã tiêu hóa phần lớn động thái của BoJ, và chênh lệch lãi suất Mỹ – Nhật vẫn quá lớn để đảo chiều xu hướng. Nếu Fed tăng lãi suất trong khi BoJ chỉ nhích một bước nhỏ, khoảng cách đó còn rộng ra. Đây là lý do đồng yên khó bứt phá bền vững dù có tin tốt.

Trung Quốc: bức tranh phân kỳ trong nội bộ dữ liệu

Loạt số liệu sáng nay cho thấy nền kinh tế Trung Quốc đang vận hành ở hai tốc độ. Sản lượng công nghiệp dự báo tăng 4,8% so với cùng kỳ, cao hơn mức 4,5% kỳ trước – phù hợp với luận điểm nhu cầu gắn với đầu tư AI và công nghệ đang hỗ trợ sản xuất. Nhưng doanh số bán lẻ chỉ dự báo 0,8%, và đầu tư tài sản cố định lũy kế tiếp tục âm ở mức -7,2%, xấu đi so với -6,7% kỳ trước. Giá nhà dự báo -3,1%, cải thiện nhẹ nhưng vẫn trong vùng suy giảm.

Sự phân kỳ này quan trọng với thị trường hàng hóa và các đồng tiền châu Á. Sản xuất khỏe giữ nhu cầu dầu và kim loại, nhưng tiêu dùng yếu và đầu tư co lại giới hạn khả năng hấp thụ chi phí đầu vào cao hơn. Với DXY ở 99,591 (+0,13%) và EUR/USD ở 1,15377 (-0,09%), đồng euro đang chịu áp lực kép từ USD mạnh và triển vọng tăng trưởng châu Âu không mấy sáng sủa.

Điều gì đang bị định giá sai?

Kịch bản thị trường đang nghiêng về là: dầu cao → lạm phát dai dẳng → Fed và BoJ cùng thắt chặt → lợi suất dài hạn neo cao. Nhưng có một mâu thuẫn chưa được giải quyết. Nếu lợi suất 10 năm Mỹ ở 5% và dầu trên 100 USD cùng tồn tại, chi phí vốn tăng sẽ bắt đầu bào mòn chính động lực đầu tư AI – thứ đang được xem là trụ cột nhu cầu. Morgan Stanley nêu "nhu cầu mạnh gắn với đầu tư AI" như lý do để thắt chặt, nhưng đó là lập luận tự triệt tiêu nếu lãi suất đi quá xa.

Dấu hiệu phân hóa đã xuất hiện trong nhóm chip: Samsung Electronics giảm 0,2% trong khi Kioxia tăng 3,3%, sau khi KOSPI mất 3,26% trong phiên trước đó và chỉ hồi nhẹ 0,15% lên 6.694,11. Đây là kiểu hành vi của một thị trường chưa quyết định được đâu là rủi ro chính – lạm phát hay tăng trưởng.

Với vàng ở 4.303,83 USD/oz (+0,12%), kim loại quý không phản ứng mạnh như một hàng rào lạm phát điển hình. Điều đó gợi ý thị trường vẫn tin Fed sẽ kiểm soát được giá cả, và vàng đang giao dịch nhiều hơn như tài sản trú ẩn địa chính trị hơn là công cụ chống lạm phát.

Theo dõi gì tiếp theo

Ba điểm cần bám sát: thứ nhất, tuyên bố của Fed sau cuộc họp – cụ thể là cách họ mô tả hiệu ứng vòng hai từ năng lượng, vì đó quyết định đường đi lãi suất 2027. Thứ hai, liệu BoJ có phát tín hiệu về tốc độ thắt chặt tiếp theo hay chỉ dừng ở một lần tăng, vì khoảng cách lãi suất Mỹ – Nhật là biến số trực tiếp của USD/JPY. Thứ ba, diễn biến tuyến ống đông–tây của Saudi Arabia và các cuộc đàm phán bị hoãn giữa khối Gulf với Iran – nếu căng thẳng leo thang, 4% nguồn cung toàn cầu bị đe dọa sẽ là cú sốc lạm phát mà không ngân hàng trung ương nào muốn đối mặt cùng lúc với lợi suất đã ở vùng cao nhất nhiều năm.