Chiến tranh Iran bào mòn ngân sách Vùng Vịnh, cam kết 4.000 tỷ USD vào Mỹ có nguy cơ đảo chiều

Áp lực tài khóa đè nặng lên ba trụ cột Vùng Vịnh

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang tạo ra một nghịch lý ít được chú ý: chính các quốc gia Vùng Vịnh — những đồng minh thân cận của Washington — lại là bên hứng chịu tổn thất kinh tế nặng nề nhất. Theo phân tích mới của Peterson Institute for International Economics (PIIE), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 chỉ 0,3 điểm phần trăm, nhưng mức cắt giảm dành cho Vùng Vịnh lớn hơn nhiều lần.

Cụ thể, dự báo tăng trưởng của Qatar bị hạ tới 14,7 điểm phần trăm, xuống còn 8,6%. Saudi Arabia giảm từ 4,5% xuống 1,7%, còn UAE từ 5,6% xuống 1,7%. Đây không phải những con số điều chỉnh nhỏ — chúng phản ánh sự đảo lộn trong mô hình tăng trưởng vốn dựa nhiều vào xuất khẩu năng lượng và ổn định hàng hải ở Vịnh Ba Tư.

Điểm mấu chốt: ba quốc gia này đã cam kết gần 4.000 tỷ USD đầu tư vào kinh tế Mỹ theo chương trình "America First" của Tổng thống Donald Trump. Khi ngân sách bị thắt lại, ưu tiên chi tiêu buộc phải thay đổi.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Với nhà giao dịch, câu hỏi trọng tâm không phải là liệu Vùng Vịnh có vỡ nợ — PIIE khẳng định họ vẫn đủ tài sản tài chính và khả năng vay để tránh khủng hoảng thanh khoản tức thời. Vấn đề nằm ở dòng vốn biên, tức phần đầu tư gia tăng thêm mỗi năm.

Dòng vốn chủ quyền Vùng Vịnh từ lâu là lực cầu ổn định cho trái phiếu Kho bạc Mỹ, cổ phiếu công nghệ và bất động sản thương mại. Nếu các quốc gia này chuyển hướng ưu tiên về trong nước, áp lực sẽ xuất hiện ở hai điểm: thứ nhất, lợi suất trái phiếu Mỹ có thể chịu áp lực tăng nhẹ khi nguồn cầu nước ngoài suy yếu; thứ hai, đồng USD mất đi một phần hỗ trợ cấu trúc.

Bằng chứng đã có sẵn. Quỹ Đầu tư Công Saudi Arabia (PIF) đã giảm tỷ trọng phân bổ cho đầu tư quốc tế từ 30% năm 2020 xuống còn 20% — tức giảm 10 điểm phần trăm trong sáu năm. Báo cáo nhận định Saudi Arabia đã bắt đầu tái cân bằng về đầu tư trong nước từ trước chiến tranh, và xung đột chỉ củng cố xu hướng đó.

Định giá hiện tại chưa phản ánh kịch bản xấu

Nhìn vào bảng giá lúc 11:42 ngày 15/09/2026 theo giờ Việt Nam, thị trường dường như chưa đặt cược vào rủi ro này. Chỉ số DXY đứng ở 99,588, tăng nhẹ 0,12%. Vàng giao dịch quanh 4.305,93 USD/oz, chỉ nhích 0,17%. EUR/USD ở 1,1538, giảm 0,09%, còn USD/JPY ở 154,643, tăng 0,20%.

Đây là trạng thái thị trường khá lặng. Vàng — tài sản trú ẩn nhạy cảm nhất với căng thẳng địa chính trị — gần như đi ngang. Điều này cho thấy câu chuyện Vùng Vịnh rút vốn chưa được định giá đáng kể. Rủi ro nằm ở chỗ: nếu thị trường bắt đầu tính đến kịch bản chậm giải ngân, phản ứng có thể đến nhanh vì vị thế hiện tại khá cân bằng.

Cần lưu ý thêm rằng kịch bản này không phải một chiều. QatarEnergy vẫn đang đẩy mạnh hiện diện tại Mỹ: bắt đầu sản xuất LNG tại một cơ sở ở Texas từ tháng 3 và xuất khẩu từ tháng sau đó. Hãng cũng đang đàm phán với nhiều nhà sản xuất LNG Mỹ về hợp đồng đến năm 2031, nhằm thay thế công suất bị mất sau các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở LNG của Qatar. Đây là dòng vốn thực chất, không chỉ là cam kết trên giấy.

Rủi ro chính trị và bài học từ Hàn Quốc

Một biến số khác ít được thị trường ngoại hối chú ý là rủi ro chính trị hai chiều. PIIE chỉ ra rằng Quốc hội Mỹ đã đặt câu hỏi về tác động kinh tế và an ninh quốc gia của các khoản đầu tư Vùng Vịnh, cùng các vấn đề quản trị và xung đột lợi ích tiềm ẩn. Ví dụ được nêu: khoản đầu tư 2 tỷ USD vào Binance của một công ty do UAE hậu thuẫn, sử dụng stablecoin do World Liberty Financial phát hành — công ty tiền mã hóa có liên hệ với gia đình Trump. Các thượng nghị sĩ Elizabeth Warren và Jeff Merkley đã yêu cầu cung cấp hồ sơ về giao dịch này từ tháng 6/2025.

Song song đó, Nhà Trắng đã cho thấy sự thiếu kiên nhẫn với các đối tác chậm trễ. Tháng 1/2026, Trump đe dọa tăng thuế hàng hóa Hàn Quốc với lý do quốc hội nước này chậm ban hành thỏa thuận đầu tư vào Mỹ. Sự thất vọng kéo dài còn được cho là liên quan đến quyết định gần đây của Mỹ về việc thu hẹp các cuộc tập trận chung tại Hàn Quốc. Điều đáng chú ý: sau áp lực đó, tiến độ cam kết đầu tư của Hàn Quốc đã có chuyển biến — tờ Wall Street Journal đưa tin chính phủ Hàn Quốc đang tiến gần một thỏa thuận đầu tư năng lượng trị giá hơn 100 tỷ USD hỗ trợ mở rộng hạ tầng trí tuệ nhân tạo tại Mỹ.

Bài học ở đây khá rõ: công cụ thuế quan có thể bị dùng để thúc ép các cam kết đầu tư. Nếu Vùng Vịnh chậm giải ngân, kịch bản áp lực thuế quan tương tự không thể loại trừ — và điều đó sẽ tác động trực tiếp lên các cặp tiền liên quan.

Điều cần theo dõi

Vấn đề cốt lõi mà PIIE đặt ra là các cam kết đầu tư thiếu định nghĩa rõ ràng, thiếu mốc thời gian và thiếu cách đo lường — khiến việc xác định liệu các nước có thực hiện đúng hay không trở nên khó khăn. Với nhà giao dịch, đây chính là điểm mù thông tin.

Cần theo dõi ba tín hiệu: thứ nhất, các thông báo giải ngân cụ thể từ PIF, Qatar Investment Authority và các quỹ UAE trong các thương vụ lớn tại Mỹ; thứ hai, phản ứng của Nhà Trắng nếu tiến độ chậm lại — đặc biệt là các động thái thuế quan; thứ ba, diễn biến của vàng và lợi suất trái phiếu Mỹ, vì đây là hai kênh phản ánh nhanh nhất sự dịch chuyển dòng vốn chủ quyền. Nếu vàng vượt rõ mốc 4.305 USD trong khi DXY suy yếu dưới 99,5, thị trường có thể đang bắt đầu tính đến kịch bản đảo chiều dòng vốn Vùng Vịnh.