Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy doanh số xe điện toàn cầu: tác động dài hạn đến nhu cầu dầu và chuỗi cung ứng năng lượng

Cuộc khủng hoảng Hormuz và làn sóng xe điện toàn cầu

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới – đã gây ra cú sốc giá dầu lần thứ hai trong vòng bốn năm. Khác với các chu kỳ trước, lần này hệ quả không dừng lại ở biến động giá ngắn hạn mà đang tạo ra một sự thay đổi cơ cấu trong tiêu dùng năng lượng: doanh số xe điện (EV) toàn cầu tăng vọt. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số EV trong quý II/2026 đã tăng 35% so với quý I, đạt mức kỷ lục tại 50 quốc gia. Tại các thị trường lớn như Brazil, Ấn Độ, Australia và Việt Nam, doanh số EV gần như tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.

Sự gia tăng này không chỉ là phản ứng tức thời trước giá nhiên liệu cao, mà còn phản ánh một xu hướng dài hạn. Wood Mackenzie, công ty tư vấn năng lượng hàng đầu, đã nâng dự báo tỷ trọng EV trong đội xe toàn cầu từ 4% hiện nay lên 25% vào năm 2040 trong kịch bản cơ sở. Đáng chú ý hơn, họ đưa ra kịch bản cao mang tên 'Cú sốc điện' (Electric Shock), trong đó tỷ trọng EV có thể vượt 50% so với kịch bản cơ sở, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thị trường dầu mỏ và điện.

Kịch bản 'Cú sốc điện' và tác động đến nhu cầu dầu

Theo phân tích của Wood Mackenzie, nếu các chính sách hỗ trợ EV được đẩy mạnh, người tiêu dùng chuyển đổi nhanh hơn do giá xăng cao, và công nghệ pin tiến bộ vượt dự kiến, nhu cầu dầu toàn cầu vào năm 2040 có thể giảm xuống còn khoảng 99 triệu thùng/ngày, thấp hơn 5 triệu thùng/ngày so với kịch bản cơ sở. Sự sụt giảm này chủ yếu đến từ lĩnh vực vận tải đường bộ, và sẽ dẫn đến việc đóng cửa sớm khoảng 40 nhà máy lọc dầu trên toàn thế giới.

Điều này tạo ra một nghịch lý: cú sốc giá dầu hiện tại – vốn có lợi cho các nhà sản xuất dầu – lại đang đặt nền móng cho một tương lai nhu cầu dầu suy giảm. Các nhà giao dịch cần lưu ý rằng, mặc dù giá dầu có thể vẫn biến động mạnh trong ngắn hạn do căng thẳng địa chính trị, nhưng triển vọng dài hạn đang ngày càng nghiêng về phía giảm. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD và NOK, vốn nhạy cảm với giá dầu và các mặt hàng năng lượng.

Trung Quốc dẫn đầu, Mỹ tụt lại phía sau

Trung Quốc, thị trường EV lớn nhất thế giới, được dự báo sẽ hưởng lợi lớn nhất từ kịch bản 'cú sốc điện'. Theo Wood Mackenzie, các chính sách bổ sung như hạn chế tiêu thụ xăng, miễn thuế mua hàng hoàn toàn và tăng tín dụng mua xe có thể giảm tổng chi phí sở hữu EV khoảng 30%, đẩy doanh số hàng năm từ 8,9 triệu xe năm 2025 lên 29,9 triệu xe vào năm 2040. Trong khi đó, Mỹ đang có nguy cơ tụt lại phía sau do việc rút lại các ưu đãi thuế và thiếu chuỗi cung ứng pin cạnh tranh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng mà còn đến vị thế cạnh tranh công nghiệp của Mỹ.

Đối với Việt Nam, doanh số EV tăng gấp đôi trong nửa đầu năm 2026 là một tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt ra bài toán về phát triển hạ tầng sạc và nguồn cung pin. Sự chuyển dịch này sẽ làm giảm nhập khẩu xăng dầu, qua đó cải thiện cán cân thương mại và hỗ trợ tỷ giá VND trong dài hạn.

Tác động đến thị trường hàng hóa và ngoại hối

Sự gia tăng tốc độ chuyển dịch EV sẽ tác động mạnh đến thị trường kim loại công nghiệp – đặc biệt là lithium, đồng, niken và coban – vốn là nguyên liệu chính cho pin. Nhu cầu các kim loại này dự kiến tăng vọt, tạo áp lực lên chuỗi cung ứng và có thể đẩy giá lên cao. Điều này sẽ hỗ trợ đồng AUD (Úc là nhà sản xuất lithium và niken lớn) và đồng CAD (Canada có trữ lượng lithium và khoáng sản quan trọng). Ngược lại, NOK (Na Uy) có thể chịu áp lực giảm do nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào dầu khí, khi nhu cầu dầu dài hạn suy yếu.

Ngoài ra, giá dầu giảm do nhu cầu yếu đi sẽ góp phần kiềm chế lạm phát toàn cầu, qua đó ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương. Nếu lạm phát hạ nhiệt nhanh hơn dự kiến, Fed có thể sớm nới lỏng chính sách, tạo áp lực giảm lên đồng USD. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, căng thẳng tại Hormuz vẫn là yếu tố chi phối, và giá dầu có thể tiếp tục biến động mạnh.

Theo dõi tiếp theo

Các nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến tại Hormuz, cũng như các báo cáo tồn kho dầu thô hàng tuần của Mỹ để đánh giá mức độ thiếu hụt nguồn cung. Đồng thời, cần chú ý đến các chính sách hỗ trợ EV từ các chính phủ lớn, đặc biệt là Trung Quốc và châu Âu, vì chúng sẽ quyết định tốc độ chuyển dịch và tác động dài hạn đến thị trường năng lượng. Các mốc giá dầu Brent quan trọng cần theo dõi là 85 USD và 95 USD/thùng; nếu phá vỡ các mốc này, biến động có thể mạnh hơn. Ngoài ra, dữ liệu lạm phát và phát biểu của các quan chức Fed trong tuần tới sẽ cung cấp thêm tín hiệu về hướng đi của đồng USD và các đồng tiền hàng hóa.