Khi tuyến vòng qua Hormuz cũng bị đánh: dư địa dự phòng của thị trường dầu đang cạn dần

Từ chokepoint chính sang chokepoint phụ: dư địa đang mỏng đi theo từng lớp

Trong nhiều thập kỷ, câu hỏi rủi ro địa chính trị lớn nhất của thị trường dầu là: điều gì xảy ra nếu Hormuz bị đóng? Các nhà sản xuất Vùng Vịnh đã trả lời câu hỏi đó bằng đường ống, kho chứa và các tuyến xuất khẩu thay thế. Nhưng câu trả lời đó giả định rằng chỉ có một điểm nghẽn bị tổn thương tại một thời điểm. Hiện tại giả định ấy đang bị kiểm tra cùng lúc trên cả hai đầu của bán đảo Arab.

Dữ liệu EIA cho thấy dòng dầu qua Hormuz đã sụp từ 21,6 triệu thùng/ngày trong quý IV/2025 xuống còn 4,9 triệu thùng/ngày trong quý II/2026. Trong cùng khoảng thời gian, dòng chảy qua Bab el-Mandeb tăng từ 5,4 lên 8,1 triệu thùng/ngày. Nói cách khác, hệ thống vận chuyển dầu toàn cầu đã tự tái định tuyến trước khi tuyến thay thế chính bị đánh trúng — và chính sự tái định tuyến đó khiến cú đánh vào đường ống Đông-Tây có sức nặng hơn nhiều so với bình thường.

Đường ống Đông-Tây: bảo hiểm bị biến thành huyết mạch, rồi thành mục tiêu

Đường ống Đông-Tây vận chuyển dầu thô từ vùng khai thác phía đông Saudi Arabia băng qua bán đảo tới Yanbu, cho phép dầu Saudi ra Biển Đỏ mà không cần qua Hormuz. Trong điều kiện bình thường, đây là lớp bảo hiểm. Trong xung đột hiện tại, nó đã trở thành động mạch chính. Và khi một lớp bảo hiểm trở thành động mạch, nó cũng trở thành mục tiêu.

Các cuộc tấn công drone đã buộc Saudi Arabia dừng đường ống sau khi nó đang vận chuyển khoảng 4 triệu thùng/ngày tới cảng Yanbu — tương đương khoảng 4% nguồn cung dầu toàn cầu. Tồn kho hiện có tại Yanbu ước tính chỉ đủ duy trì xuất khẩu ở mức gần đây trong 5-7 ngày nếu đường ống không hoạt động trở lại. Một số dầu Saudi dự trữ tại các cảng Ai Cập bổ sung thêm một lớp đệm, nhưng cũng có hạn.

Về thời gian sửa chữa, ước tính rất phân tán. Một nguồn trong ngành cho rằng cần 5-6 tuần để khôi phục hoàn toàn, dù hoạt động một phần có thể trở lại sớm hơn. Đây là biến số quan trọng nhất của toàn bộ câu chuyện: kho chứa chỉ mua được thời gian, không thay thế được dòng chảy. Nếu sửa chữa tính bằng tuần thay vì tính bằng ngày, tồn kho sẽ từ lớp đệm chuyển thành ràng buộc cứng.

Sản lượng của Saudi Arabia đã giảm mạnh trong xung đột: theo số liệu nước này báo cáo OPEC, sản lượng giảm còn 6,2 triệu thùng/ngày trong tháng 8, từ mức 10,9 triệu thùng/ngày hồi tháng 2. Có dầu trong lòng đất không đồng nghĩa với việc giao được dầu khi đường ống, cảng và tuyến vận tải đều suy yếu.

Bab el-Mandeb: điểm nghẽn thứ hai ở đầu bên kia

Ngay cả khi dầu tới được Yanbu, vấn đề mới chỉ giải quyết một nửa. Tàu rời Biển Đỏ vẫn phải tới khách hàng, và hàng đi châu Á thường qua Bab el-Mandeb giữa Yemen và Sừng châu Phi. Khoảng 7% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua eo biển này.

Lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã tiến dọc bờ Biển Đỏ của Yemen và tới đảo Perim, nằm ngay cửa nam Biển Đỏ tại Bab el-Mandeb. Bước tiến này đặt họ vào vị thế có thể đe dọa tuyến hàng hải mà Saudi Arabia giờ đây phụ thuộc nhiều hơn bao giờ hết. Cấu trúc chiến lược trở nên rõ ràng: Iran đã chứng minh khả năng gây nhiễu tuyến xuất khẩu chính ở phía đông bán đảo, trong khi lực lượng thân Iran có thể đe dọa vận tải ở phía tây. Nằm giữa hai điểm nghẽn đó chính là đường ống được xây để làm phương án dự phòng.

Cần lưu ý: Bab el-Mandeb không nhất thiết phải đóng hoàn toàn mới gây tổn thất kinh tế đáng kể. Phí bảo hiểm cao hơn, tàu phải chuyển hướng, hành trình vòng qua châu Phi dài hơn — tất cả đều tiêu tốn thời gian và công suất tàu chở dầu. Đây là dạng tổn thất âm thầm nhưng tích lũy, và nó tác động trực tiếp lên chi phí vận chuyển, rồi lên giá dầu giao sau.

Premium rủi ro được định giá lại, và vòng hai lan sang lạm phát

Thị trường đã phản ánh phần nào căng thẳng này. Brent chốt phiên thứ Sáu ở 104,61 USD/thùng, WTI ở 100,05 USD/thùng. Cả hai chuẩn đều tăng hơn 8% trong tuần, dù giảm trong phiên thứ Sáu sau thông tin về khả năng đàm phán ngoại giao liên quan vận tải qua Hormuz.

Điều đáng chú ý là cấu trúc của premium. Trước đây, premium rủi ro Hormuz được định giá như một sự kiện nhị phân: hoặc eo biển mở, hoặc đóng. Khi có tuyến vòng, thị trường chiết khấu rủi ro đi. Nhưng khi cả tuyến chính lẫn tuyến vòng đều bị đe dọa, premium không còn là xác suất của một sự kiện — nó trở thành định giá của việc thiếu hụt dư địa. Nói cách khác, thị trường đang trả tiền cho sự mỏng manh của hệ thống, không chỉ cho một kịch bản cụ thể.

Vẫn còn những lực cản khiến giá chưa bùng nổ hơn. Giá năng lượng cao có thể bào mòn nhu cầu. Sản lượng ngoài Vùng Vịnh là một lớp đệm quan trọng. Tồn kho đã giúp bù đắp nguồn cung gián đoạn. Nhưng tất cả các lớp đệm này đều hữu hạn, và mỗi vấn đề hạ tầng phát sinh thêm lại làm giảm số phương án dự phòng còn lại nếu có sự cố tiếp theo.

Về tác động vòng hai, kênh truyền dẫn chính là chi phí năng lượng và cước vận tải. Giá dầu cao hơn đẩy chi phí đầu vào công nghiệp và logistics lên, và độ trễ thường từ vài tuần tới vài tháng trước khi vào chỉ số lạm phát. Với dầu Brent quanh 104 USD, áp lực lên lạm phát toàn cầu là có thật nhưng chưa mang tính quyết định — trừ khi tuyến Bab el-Mandeb xấu đi khiến cước vận tải tăng vọt thêm một tầng nữa.

Hàm ý cho các đồng tiền hàng hoá

Với CAD, câu chuyện hai chiều rõ hơn nhiều so với vẻ ngoài. Canada là nước xuất khẩu dầu, nên giá dầu cao thường hỗ trợ CAD. Nhưng nếu giá cao vì nguồn cung bị gián đoạn chứ không phải vì cầu mạnh, và nếu giá cao kéo theo lo ngại suy giảm tăng trưởng toàn cầu, thì lợi ích từ giá dầu bị triệt tiêu một phần bởi triển vọng nhu cầu. Chỉ số giá nhà mới của Canada công bố hôm nay với dự báo 0,0% so với kỳ trước -0,1% cho thấy thị trường nhà ở vẫn phẳng lặng — không phải động lực hỗ trợ CAD.

Với AUD, kênh tác động gián tiếp hơn: giá năng lượng cao là cú đánh vào chi phí của một nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ròng, nhưng đồng thời phản ánh kỳ vọng tăng trưởng hàng hoá toàn cầu nếu căng thẳng chỉ là tạm thời. AUD nhạy với khẩu vị rủi ro hơn là với bản thân giá dầu.

Với NOK, tác động trực tiếp nhất trong nhóm ba đồng tiền hàng hoá, vì Na Uy là nước xuất khẩu dầu khí lớn và NOK thường hưởng lợi khi giá dầu tăng. Nhưng đây cũng là đồng tiền mỏng thanh khoản, biến động mạnh — nghĩa là nó khuếch đại cả hai chiều của câu chuyện.

Bối cảnh vĩ mô hiện tại phần nào làm phức tạp bức tranh. Chỉ số DXY ở 100,444 (+0,21%), EUR/USD 1,1462 (-0,12%), USD/JPY 157,291 (+0,86%), vàng ở 4.349,36 USD (+0,19%). Đồng USD mạnh lên trong khi vàng cũng tăng nhẹ cho thấy dòng tiền đang tìm nơi trú ẩn nhưng chưa hoảng loạn — phù hợp với trạng thái thị trường đang định giá rủi ro nguồn cung chứ chưa định giá một cú sốc nguồn cung toàn diện.

Điều cần theo dõi

Ba biến số quyết định hướng đi tiếp theo. Thứ nhất là tiến độ sửa chữa đường ống Đông-Tây: nếu có tín hiệu khôi phục một phần trong vài ngày tới, cú sốc có thể chỉ là tạm thời; nếu kéo dài thành 5-6 tuần, tồn kho tại Yanbu sẽ cạn và xuất khẩu Biển Đỏ bị siết thật sự. Thứ hai là diễn biến quanh đảo Perim và Bab el-Mandeb — bất kỳ sự cố vận tải cụ thể nào ở đây sẽ đẩy cước bảo hiểm và cước vận tải lên một tầng mới. Thứ ba là phản ứng của giá trước các thông tin ngoại giao: phiên thứ Sáu cho thấy thị trường vẫn sẵn sàng bán ra khi có tín hiệu đàm phán, nghĩa là premium rủi ro vẫn nhạy và có thể đảo chiều nhanh.

Về phía dữ liệu, sản lượng công nghiệp Mỹ dự báo 0,3% so với kỳ trước 0,2% là chỉ báo sớm về sức chịu đựng của nhu cầu trong bối cảnh chi phí năng lượng cao hơn. Các phát biểu của Fed — Bowman, Schmid, và Goolsbee vào đầu tuần sau — sẽ cho biết ngân hàng trung ương này đang nhìn nhận cú sốc năng lượng như rủi ro lạm phát tạm thời hay dai dẳng. Câu trả lời đó quyết định liệu sức mạnh của USD có tiếp tục gây áp lực lên các đồng tiền hàng hoá, bất kể giá dầu đi theo hướng nào.