Biển Đỏ: Houthi tự vận hành cuộc chiến riêng, thị trường dầu có thể đang định giá sai rủi ro leo thang

Sự việc: một cuộc chiến có chủ, không phải chiến trường ủy nhiệm

Trong tuần này, giới phân tích nhận được một tín hiệu khó bỏ qua: phái đoàn Houthi đã gặp quan chức Mỹ tại đại sứ quán ở Muscat, với sự dàn xếp của Oman, chỉ vài ngày sau khi nhóm này kiểm soát dải bờ biển Biển Đỏ của Yemen. Theo các báo cáo, phía Houthi khẳng định không có ý định tấn công tàu Mỹ, vẫn cam kết với thỏa thuận ngừng bắn đạt được với Washington hồi tháng 5/2025, và không nhắm vào tàu Israel hay tàu thương mại nói chung. Ngoại lệ duy nhất là tàu Saudi.

Điểm mấu chốt không nằm ở nội dung cam kết, mà ở chỗ nó được đưa ra trực tiếp cho Washington. Houthi đang tự vẽ ranh giới cho cuộc chiến của mình. Họ không đánh thuê cho Iran; họ để Iran chi trả cho cuộc chiến mà họ tự điều hành.

Kênh truyền dẫn tới thị trường: không phải qua Iran, mà qua Saudi

Các yêu cầu Houthi đưa ra ngày 8/9 không mới. Chúng trùng với những gì họ đã giữ từ khi từ chối lộ trình của Liên Hợp Quốc năm 2023: chấm dứt chiến dịch quân sự của Saudi ở Yemen, dỡ bỏ hạn chế với cảng và sân bay do Houthi kiểm soát, trả lương cho quan chức, và bồi thường chiến tranh. Nói cách khác, đây là một cuộc chiến song phương với Riyadh, được Houthi chủ động cô lập khỏi mọi xung đột rộng hơn.

Điều này tạo ra một kênh truyền dẫn khác với kịch bản thị trường thường mặc định. Rủi ro không đến từ việc Iran kéo Houthi vào một cuộc đối đầu với Mỹ, mà từ việc Saudi Arabia mất đòn bẩy trên chính sân nhà của mình.

Bằng chứng nằm ở số liệu xuất khẩu. Theo dữ liệu Kpler, Saudi Arabia chỉ xuất khẩu 3,2 triệu thùng dầu mỗi ngày trong tháng trước, mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ, vì cả hai tuyến đường thông thường đều bị đe dọa. Dầu phải đi vòng qua Suez tới Địa Trung Hải, hoặc vòng qua Mũi Hảo Vọng để tới người mua châu Á. Chi phí vận chuyển tăng, và giá bơm ở Mỹ phản ánh trực tiếp: xăng tăng từ 4,31 USD lên 4,43 USD trong bốn ngày, dầu diesel tăng 42 cent.

Những gì thị trường có thể đang định giá sai

Cú đánh thực sự khiến giá dầu nhảy vào ngày 10-11/9 không đến từ Houthi. Đó là drone phóng từ Iraq bởi một lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn, nhắm vào đường ống Đông-Tây. Vụ drone ở Mecca ngày 16/9 gây ra phần lớn tin tức trong tuần, nhưng Saudi đã đánh chặn trước khi nó vào vùng cấm bay, và không có thiệt hại nào được xác nhận.

Về mặt kỹ thuật, Houthi không có tầm bắn và độ chính xác để tự đánh Abqaiq. Vũ khí của họ với tới miền tây và tây nam Saudi Arabia, không tới được Đông Province, cách hơn 1.000 km. Lần duy nhất một cuộc tấn công vươn tới đó, năm 2019, là vũ khí dẫn đường chính xác tầm xa của chính Iran, không phải của Houthi. Nếu hôm nay có một cuộc tấn công tương tự vào Abqaiq, nó sẽ cần cùng loại hệ thống của Iran, và việc sử dụng nó sẽ chấm dứt huyền thoại rằng đây là cuộc chiến Houthi-Saudi chứ không phải Iran.

Houthi hiểu điều đó. Họ không muốn mời Mỹ vào một cuộc chiến mà Washington đến nay vẫn đứng ngoài.

Điều đáng chú ý là giới phân tích hàng hóa đang mất điểm tựa mô hình. Natasha Kaneva của JPMorgan nói với khách hàng hôm thứ Năm rằng "lần đầu tiên kể từ khi xung đột Iran bắt đầu, chúng tôi không có quan điểm cơ sở" và "chúng tôi đơn giản không biết mô hình hóa điểm kết thúc như thế nào". Đó là ngôn ngữ của sự bất định cấu trúc, không phải của một cú sốc có thể định lượng.

Trên thực địa: Houthi thắng bằng cách kiềm chế

Ở Yemen, chiến lược kiềm chế của Houthi đã trả cổ tức. Họ kiểm soát Mocha, đảo Perim và các lối vào Bab al-Mandeb mà không kéo Mỹ vào cuộc. Tại Sanaa, chính quyền Houthi nắm quyền kiểm soát, và đáng chú ý là họ vận hành một đồng nội tệ ổn định hơn cả chính phủ được quốc tế công nhận, không phải vì nền kinh tế khỏe hơn, mà vì họ kiểm soát trực tiếp cơ chế tỷ giá.

Về phía đối diện, chính phủ Yemen đã mất bờ biển. Đơn vị để mất Mocha đang tập hợp lại ở Marib với tinh thần xuống thấp nhất. Gần 1.800 gia đình phải di dời trong 48 giờ đầu của trận chiến giành Mocha, và giao tranh đã lan sang bốn tỉnh khác.

Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC), lực lượng ly khai được UAE hậu thuẫn, đã tự giải thể hồi tháng 1 sau khi chính phủ và lực lượng Saudi tái chiếm Aden. Nay STC quay lại và bước vào khoảng trống quyền lực. Đây là biến số làm phức tạp thêm bất kỳ tính toán nào về việc ai thực sự kiểm soát khu vực.

Điều cần theo dõi

Câu hỏi trung tâm không phải là liệu Houthi có leo thang hay không, mà là liệu thị trường có đang định giá một kịch bản Iran-Houthi thống nhất trong khi thực tế hai bên vận hành theo logic riêng. Nếu Houthi tiếp tục giữ cam kết với Washington, rủi ro đối với tàu Mỹ và tàu thương mại có thể thấp hơn mức giá dầu phản ánh.

Ngược lại, nếu Saudi Arabia mất đòn bẩy ở Bab al-Mandeb và xuất khẩu tiếp tục ở mức thấp, áp lực lên nguồn cung sẽ không biến mất chỉ vì xung đột không lan rộng. Cần theo dõi số liệu xuất khẩu hàng tháng của Saudi, diễn biến tại Mocha và Marib, và bất kỳ tín hiệu nào về hệ thống thu phí do Houthi áp đặt ở Bab al-Mandeb. Về phía vĩ mô, bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde lúc 17:30 và của Bowman (Fed) lúc 20:30 hôm nay có thể ảnh hưởng tới hướng đi của USD trong ngắn hạn.