Khí đốt châu Âu vượt đỉnh 2023 vì cú sốc đường ống Saudi: khác gì rủi ro Hormuz đã được định giá?

Cú sốc không nằm ở eo biển mà ở đường ống

Thị trường đã quen với kịch bản rủi ro quanh eo biển Hormuz: mỗi lần căng thẳng leo thang, giá dầu nhích lên rồi lùi lại vì dòng chảy thực tế chưa bị cắt. Lần này khác. Saudi Arabia đóng đường ống Đông–Tây – tuyến hạ tầng cho phép dầu thô xuất khẩu vòng qua Hormuz – nghĩa là công suất vận chuyển bị lấy đi ngay lập tức, không phải là xác suất.

Đó là lý do khí đốt châu Âu phản ứng mạnh hơn dầu. Giá TTF kỳ hạn tháng gần nhất tại Amsterdam tăng 6% ngay khi mở cửa phiên đầu tuần, lên 97,31 USD (84,275 euro) mỗi MWh – mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng 2022–2023 và đã vượt mốc tháng 1/2023, thời điểm châu Âu bước vào mùa đông đầu tiên gần như không còn khí đốt qua đường ống Nga. Đây là tuần tăng thứ sáu liên tiếp.

Sự khác biệt về cơ chế rất rõ: rủi ro Hormuz là rủi ro vận tải đường biển – có thể được bù đắp bằng tàu chở dầu đổi hướng, bảo hiểm tăng, hoặc đơn giản là chờ đợi. Còn đường ống bị đóng là rủi ro hạ tầng cứng, không có thay thế trong ngắn hạn. Thị trường không định giá lại xác suất; thị trường định giá lại lượng dầu thực sự không thể di chuyển.

Tồn kho khí đốt mỏng là bộ khuếch đại

Điểm khiến cú sốc này nguy hiểm hơn bình thường nằm ở đệm dự trữ. Các kho khí đốt châu Âu hiện chưa đầy 70% công suất, so với 82% cùng kỳ năm 2025 và mức trung bình hơn 80% của năm năm gần đây. Châu Âu đang bước vào mùa đông với lượng khí dự trữ thuộc nhóm thấp nhất trong hai thập kỷ.

Nguyên nhân gốc là chiến sự Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn LNG từ Qatar – nguồn cung mà châu Âu và châu Á cùng phụ thuộc. Khi nguồn đó suy yếu, cả hai khu vực phải cạnh tranh cho cùng một lượng hàng LNG giao ngay không phải đi qua các điểm nghẽn địa chính trị. Giá LNG giao ngay châu Á đã nhảy lên mức cao nhất kể từ 2022 trong tuần trước.

Đây là cơ chế vòng hai quan trọng: giá khí châu Âu không còn chỉ phản ánh cung cầu nội khối, mà phản ánh kết quả cuộc đấu giá toàn cầu với châu Á. Ole Hansen của Saxo Bank từng lưu ý rằng gián đoạn này đã đẩy khí đốt châu Âu vượt mức tương đương 140 USD/thùng dầu. Kpler cảnh báo về khả năng xảy ra một cuộc "tranh giành nhiên liệu" toàn cầu, đặc biệt nếu mùa đông lạnh hơn bình thường.

Truyền dẫn sang lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Với khí đốt ở mức tương đương trên 140 USD/thùng, áp lực lên chi phí năng lượng công nghiệp và sưởi ấm châu Âu là trực tiếp. Khác với dầu, khí đốt khó thay thế trong ngắn hạn ở các lò hơi công nghiệp và hệ thống sưởi, nên độ co giãn của cầu thấp – giá phải tăng nhiều hơn để cân bằng thị trường. Điều này đẩy chỉ số giá tiêu dùng châu Âu lên qua kênh điện và khí, đồng thời làm xói mòn thặng dư thương mại của khối.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động không đồng đều. NOK hưởng lợi trực tiếp vì Na Uy là nhà cung cấp khí đốt đường ống lớn nhất còn lại cho châu Âu – giá khí tăng chuyển thẳng vào thu nhập xuất khẩu. CAD cũng được hỗ trợ nhưng phụ thuộc nhiều hơn vào dầu thô, vốn phản ứng chậm hơn với sự cố đường ống; trong khi đó, lạm phát Canada dự kiến công bố ở mức 3,0% so với cùng kỳ và 2,3% lõi, cho thấy Ngân hàng Trung ương Canada vẫn còn dư địa để nhìn qua biến động năng lượng. AUD ít hưởng lợi trực tiếp từ khí đốt, nhưng hưởng lợi gián tiếp nếu giá than và LNG xuất khẩu của Australia tăng theo đà cạnh tranh châu Á.

Bối cảnh vĩ mô hiện tại càng làm bức tranh phức tạp. DXY ở 99,664 (+0,58%) và USD/JPY ở 154,86 (+0,91%) cho thấy dòng tiền đang tìm đến đồng bạc xanh như một nơi trú ẩn, trong khi vàng giảm 1,83% về 4.266,62 – dấu hiệu thị trường đang định giá một cú sốc lạm phát do nguồn cung hơn là một cuộc suy thoái cầu. Với EUR/USD ở 1,15316 (-0,57%), đồng euro đang chịu cả hai phía: vừa là nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, vừa là khu vực có ngân hàng trung ương khó nới lỏng khi lạm phát năng lượng quay lại.

Điều cần theo dõi

Ba biến số quyết định liệu cú sốc này có kéo dài hay chỉ là một đợt tăng giá ngắn. Thứ nhất là thời gian đóng đường ống Đông–Tây: mỗi ngày kéo dài là một ngày dầu thô không thể vòng qua Hormuz, và thị trường sẽ phải định giá lại toàn bộ chuỗi cung ứng. Thứ hai là tốc độ bơm khí vào kho của châu Âu trong vài tuần tới – nếu tỷ lệ lấp đầy tiếp tục đi ngang dưới 70%, rủi ro mùa đông sẽ tăng theo cấp số nhân. Thứ ba là mức độ sẵn sàng trả giá của người mua châu Á cho LNG giao ngay, vì đó là biến số quyết định giá khí châu Âu có giữ được trên 97 USD/MWh hay không. Về phía dữ liệu, chỉ số sản xuất Empire State của Mỹ và báo cáo việc làm ADP hàng tuần sẽ cho tín hiệu về việc chi phí năng lượng cao có bắt đầu bào mòn hoạt động công nghiệp hay chưa.