Houthi kiểm soát đảo Perim: rủi ro Biển Đỏ chuyển từ đánh tàu sang chiếm lãnh thổ

Sự việc: từ đánh tàu sang chiếm đất

Bốn nguồn tin chính phủ Yemen xác nhận lực lượng Houthi đã tiến tới đảo Perim (còn gọi là Mayyun) ở eo biển Bab el-Mandeb trong ngày 11/9. Trước đó, hai nguồn tin từ chính phủ Yemen được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn cho biết lực lượng nước này đã rút khỏi Perim, đồng thời Houthi chiếm thị trấn ven biển Dhubab đối diện đảo. Trong tuần, nhóm này cũng đã kiểm soát thành phố Mocha và quần đảo Hanish.

Điểm mấu chốt không nằm ở việc thêm một địa điểm bị tấn công, mà ở bản chất của bước tiến. Suốt nhiều năm, Houthi tác động lên tuyến vận tải bằng cách bắn tên lửa, đặt mìn, tập kích tàu — những hành động có thể bị đối phó bằng hộ tống hải quân, đổi tuyến, hoặc tăng phí bảo hiểm. Kiểm soát lãnh thổ ở hai bên eo biển tạo ra một dạng rủi ro khác: khả năng phong tỏa có tổ chức, kéo dài, dựa trên vị trí địa lý chứ không chỉ dựa trên năng lực tấn công tức thời.

Phát ngôn của người phát ngôn quân sự Houthi Yahya Saree trên Telegram nói rõ logic này: hàng hải vẫn an toàn cho mọi tàu trừ tàu Ả Rập Xê Út, và nhóm sẽ "thực thi phong tỏa đáp trả phong tỏa" cho tới khi các cuộc tấn công dừng lại. Đây là tuyên bố về quyền kiểm soát một tuyến đường, không phải về một chiến dịch quân sự đơn lẻ.

Kênh truyền dẫn tới thị trường

Cơ chế truyền dẫn ở đây chạy qua ba tầng. Thứ nhất, Bab el-Mandeb là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, đối diện eo biển Hormuz ở phía bắc bán đảo Ả Rập. Thứ hai, Hormuz đã bị Tehran đóng trên thực tế sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran sáu tháng trước. Thứ ba, Ả Rập Xê Út — nhà xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới — đã dựa vào tuyến Biển Đỏ để chuyển dầu thô ra thị trường.

Kết quả là rủi ro không còn nằm ở một điểm mà ở cả hai đầu của cùng một hành lang. Nếu Houthi kiểm soát hoàn toàn Bab el-Mandeb, Iran có thêm lợi thế trong cuộc chiến với Mỹ bằng cách thu hẹp dòng chảy qua hành lang vận tải lớn thứ hai, theo đánh giá của các nguồn tin khu vực.

Số liệu đã phản ánh áp lực này. Sản lượng cung dầu thô của Ả Rập Xê Út giảm 2,3 triệu thùng/ngày trong tháng 8, xuống còn 6 triệu thùng/ngày — mức thấp nhất trong hơn ba thập kỷ, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, một phần do các nhóm liên kết với Houthi nhắm vào tàu qua Bab el-Mandeb. Số tàu ghi nhận qua Hormuz giảm còn 7 chiếc trong ngày 10/9, từ 11 chiếc ngày trước đó, dưới mức trung bình 10 ngày là 10 chiếc. Giá dầu toàn cầu đang hướng tới kết tuần trên 100 USD/thùng lần đầu kể từ giữa tháng 5.

Tín hiệu từ đường ống Đông–Tây và phản ứng của Washington

Một chi tiết đáng chú ý: ảnh vệ tinh cho thấy khói trong ngày 10/9 ở khu vực gần đường ống dầu Đông–Tây của Ả Rập Xê Út — tuyến mà Aramco đã dùng để chuyển dầu thô từ bờ đông sang Biển Đỏ ở phía tây sau khi Hormuz bị đóng. Chưa có xác nhận từ phía Ả Rập Xê Út về bất kỳ sự cố nào, và cả văn phòng truyền thông chính phủ lẫn Aramco chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Điều này quan trọng vì đường ống Đông–Tây là van xả duy nhất còn lại của Riyadh. Nếu tuyến này cũng nằm trong tầm với, Ả Rập Xê Út mất gần như toàn bộ khả năng định tuyến lại dầu thô. Thị trường chưa có bằng chứng để định giá kịch bản đó, nhưng sự xuất hiện của khói — dù chưa được xác nhận — đủ để giữ mức bù rủi ro địa chính trị ở mức cao.

Về phía Mỹ, theo Axios dẫn hai quan chức Mỹ, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman đã gọi điện hai lần cho Tổng thống Donald Trump trong ngày 10/9, thúc giục Mỹ không kích Houthi. Trump từ chối, và các quan chức nói chính quyền không có ý định hành động quân sự trực tiếp nhắm vào Houthi lúc này. Một nguồn tin khu vực nói Washington đang cân nhắc hành động và hỗ trợ Ả Rập Xê Út trong việc xác định mục tiêu.

Khoảng trống giữa yêu cầu của Riyadh và phản hồi của Washington là biến số định giá quan trọng. Ả Rập Xê Út đang không kích các mục tiêu Houthi ở Yemen nhưng không đánh vào những khu vực nhóm này chiếm trong tuần. Chính phủ Yemen tuyên bố sẽ triển khai vũ khí và máy bay để giành lại các khu vực đã mất, với đại tá Majed al-Nazili kêu gọi dân thường tránh tuyến đường giữa Taiz và Mocha.

Mức độ đã được định giá

Thị trường hiện phản ánh một phần rủi ro. Dầu trên 100 USD/thùng là mức đã bao gồm gián đoạn nguồn cung đáng kể, nhưng chưa phản ánh kịch bản Bab el-Mandeb bị phong tỏa hoàn toàn song song với Hormuz. Việc Iran xác nhận đại diện nước này cùng Iraq và các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh sẽ gặp nhau tại Oman vào thứ Hai để nối lại thảo luận về tuyến hàng hải an toàn ở Hormuz cho thấy kênh ngoại giao chưa đóng hẳn — nhưng đây là đàm phán về một eo biển, trong khi rủi ro đang mở rộng sang eo biển thứ hai.

Trên thị trường tiền tệ, chỉ số DXY đứng ở 99,094 gần như không đổi, vàng tăng 0,68% lên 4.346,23 USD/oz, USD/JPY giảm 0,62% về 153,468, EUR/USD giảm nhẹ 0,12% về 1,15978. Vàng hưởng lợi từ dòng tiền phòng ngừa, trong khi đồng bạc xanh chưa bứt phá rõ — một phần vì căng thẳng leo thang ở Trung Đông thường kéo theo cả cầu trú ẩn an toàn lẫn lo ngại về chi phí năng lượng toàn cầu. Việc JPY mạnh lên phản ánh dòng tiền tìm tài sản trú ẩn truyền thống.

Một điểm cần lưu ý: nếu kịch bản kiểm soát lãnh thổ ở Bab el-Mandeb được định giá đầy đủ, tác động sẽ không chỉ nằm ở dầu. Chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hải và giá hàng hóa nhập khẩu vào châu Âu và châu Á đều sẽ điều chỉnh, tạo áp lực lạm phát thứ cấp — yếu tố có thể buộc các ngân hàng trung ương giữ lãi suất cao lâu hơn.

Điều cần theo dõi

Trong những ngày tới, cần theo dõi ba tín hiệu. Thứ nhất là diễn biến quanh đảo Perim và liệu Houthi có thiết lập được hiện diện thường trực ở hai bên eo biển hay không — đây là khác biệt giữa rủi ro tạm thời và rủi ro cấu trúc. Thứ hai là kết quả cuộc gặp tại Oman về tuyến hàng hải Hormuz, vì bất kỳ tiến triển nào ở đó cũng làm dịu bớt áp lực lên giá dầu. Thứ ba là các tuyên bố tiếp theo từ Washington về mức độ can dự quân sự, sau khi Trump từ chối yêu cầu của Riyadh.

Về mặt dữ liệu, số tàu qua Hormuz và sản lượng cung dầu thô của Ả Rập Xê Út là hai chỉ báo trực tiếp nhất cho thấy gián đoạn đang lan rộng hay thu hẹp. Với giới giao dịch, điều đáng chú ý là tương quan giữa dầu, vàng và JPY đang cho thấy thị trường định giá rủi ro nguồn cung nhiều hơn là rủi ro suy giảm tăng trưởng — một cấu trúc khác với giai đoạn căng thẳng leo thang trước đây.