Mỹ mở rộng trừng phạt Iran nhưng né ngân hàng lớn Trung Quốc: toan tính chiến lược hay nhượng bộ để tránh đối đầu thương mại?

Chiến dịch 'Economic Outcast' và mục tiêu dầu mỏ

Ngày 24/8, Bộ Tài chính Mỹ chính thức khởi động chiến dịch "Economic Outcast" nhằm vào Iran, mở rộng các lệnh trừng phạt thứ cấp đe dọa loại các công ty nước ngoài khỏi hệ thống tài chính Mỹ nếu tiếp tục giao dịch với Tehran. Đợt đầu tiên nhắm vào gần 60 cá nhân, tổ chức và tàu biển, đồng thời bổ sung các lệnh trừng phạt lên lĩnh vực tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển của Iran. Tuy nhiên, trọng tâm vẫn là dầu mỏ – nguồn thu chính của Tehran.

Các lệnh trừng phạt mới nhắm vào các nhà môi giới, công ty và đội tàu ngầm hoạt động tại UAE, Hong Kong, Trung Quốc, Singapore, Thụy Sĩ và châu Âu, những đơn vị vận chuyển dầu Iran và chuyển doanh thu cho lực lượng Quds. Điều này cho thấy Mỹ đang siết chặt từng mắt xích trong chuỗi cung ứng dầu Iran, từ khâu vận chuyển đến thanh toán.

Trung Quốc: bị thử thách nhưng chưa bị động đến

Điểm đáng chú ý nhất là Mỹ đã né tránh trừng phạt các ngân hàng lớn của Trung Quốc – những tổ chức có thể đang tạo điều kiện cho các giao dịch mua dầu Iran. Bắc Kinh hiện mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của Iran. Việc Mỹ không đưa các ngân hàng này vào danh sách trừng phạt cho thấy một sự nhượng bộ chiến lược, nhằm tránh một cuộc đối đầu thương mại toàn diện với Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là đối tác thương mại quan trọng của Mỹ.

Tuy nhiên, áp lực lên Trung Quốc đang gia tăng gián tiếp. Theo dữ liệu từ Reuters, nhập khẩu dầu thô Iran của Trung Quốc trong tháng 8 ước tính chỉ còn 534.000 thùng/ngày, giảm mạnh từ mức 823.000 thùng/ngày trong tháng 7. Lượng dầu thô tồn kho của Iran ngoài khu vực Vịnh Ba Tư và vịnh Oman cũng giảm từ hơn 100 triệu thùng (trước khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa giữa tháng 7) xuống còn khoảng 83 triệu thùng. Khoảng 40 triệu thùng đang nổi trên biển gần Singapore, nhưng ước tính chỉ còn 4 triệu thùng chưa bán được.

Tác động đến thị trường dầu mỏ và tài chính

Giá dầu đã phản ứng ngay lập tức. Trong phiên giao dịch châu Á sáng 24/8, WTI ở mức 85,18 USD và Brent ở mức 92,32 USD, sau khi tăng hơn 5% trong tuần trước. Tuy nhiên, ngay sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent công bố chi tiết chiến dịch, giá dầu quay đầu giảm hơn 2,5%, với Brent ở mức 91,97 USD và WTI ở mức 84,81 USD. Sự sụt giảm này phản ánh tâm lý "bán tin đồn, mua sự thật" khi các nhà giao dịch đã định giá trước khả năng trừng phạt, và việc Mỹ né các ngân hàng Trung Quốc làm giảm lo ngại về một cú sốc nguồn cung nghiêm trọng.

Đối với thị trường tài chính nói chung, đồng đô la Mỹ (DXY) tăng nhẹ 0,16% lên 98,993, trong khi vàng tăng 0,92% lên 4.650,34 USD – cho thấy dòng tiền vẫn tìm đến nơi trú ẩn an toàn. EUR/USD giảm nhẹ 0,10% xuống 1,16639, còn USD/JPY tăng 0,08% lên 159,093. Việc Mỹ không trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc có thể làm giảm bớt lo ngại về rủi ro hệ thống, nhưng vẫn còn nhiều ẩn số về cách Bắc Kinh sẽ phản ứng.

Kịch bản nào cho giá dầu và thị trường?

Chiến dịch "Economic Outcast" có thể đẩy giá dầu lên cao hơn nếu nguồn cung từ Iran tiếp tục giảm, nhưng mức độ phụ thuộc vào phản ứng của Trung Quốc. Nếu Bắc Kinh tiếp tục mua dầu Iran qua các kênh phi ngân hàng hoặc tìm nguồn cung thay thế, áp lực lên giá có thể được kiềm chế. Ngược lại, nếu Mỹ siết chặt hơn nữa và buộc Trung Quốc phải giảm nhập khẩu, thị trường có thể đối mặt với thiếu hụt nguồn cung đáng kể.

Ngoài ra, các nhà giao dịch cần theo dõi sát các tín hiệu ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc, cũng như phản ứng của Tehran. Iran có thể đáp trả bằng cách gây rối tại eo biển Hormuz, đẩy giá dầu tăng vọt. Trong ngắn hạn, giá dầu có thể biến động mạnh theo từng thông tin mới, và các tài sản như vàng và đồng đô la sẽ tiếp tục được hưởng lợi từ tâm lý né tránh rủi ro.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch nên chú ý đến các bài phát biểu của quan chức Fed, đặc biệt là bài phát biểu của Barkin vào tối nay (giờ Việt Nam), cùng với dữ liệu việc làm ADP hàng tuần và chỉ số giá nhà Case-Shiller. Những yếu tố này sẽ ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất và qua đó tác động đến đồng đô la. Ngoài ra, cần theo dõi diễn biến tại Trung Quốc – liệu Bắc Kinh có đưa ra biện pháp trả đũa thương mại nào không, vì điều đó có thể làm thay đổi cục diện thị trường toàn cầu.