Mỹ dỡ trừng phạt Eritrea: nước đi giành ảnh hưởng trên tuyến dầu Biển Đỏ

Sự việc: một lệnh trừng phạt hết hạn, một tính toán chiến lược

Bộ Tài chính Mỹ xác nhận tình trạng khẩn cấp quốc gia được dùng để áp đặt các biện pháp trừng phạt lên Eritrea từ tháng 11/2021 đã hết hiệu lực và không được gia hạn. Lệnh trừng phạt vốn nhắm vào đảng cầm quyền Mặt trận Nhân dân vì Dân chủ và Công lý, cùng các lực lượng quân sự và một số cá nhân liên quan, với cáo buộc vi phạm trong cuộc chiến ở vùng Tigray của Ethiopia. Bộ Ngoại giao Mỹ nói rằng việc dỡ bỏ nhằm “thúc đẩy lợi ích khu vực của Mỹ”, trong khi Eritrea gọi đây là biện pháp khắc phục và hoan nghênh động thái này.

Điểm mấu chốt không nằm ở quan hệ song phương Mỹ – Eritrea, mà ở vị trí địa lý. Eritrea nằm dọc bờ tây Biển Đỏ, sát eo Bab al-Mandeb – cửa ngõ nối Ấn Độ Dương với kênh đào Suez. Trong bối cảnh eo Hormuz bị phong tỏa, Biển Đỏ đã trở thành tuyến vận chuyển dầu thay thế quan trọng, khiến mọi diễn biến chính trị dọc hành lang này đều có trọng lượng với thị trường năng lượng.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Tác động của sự kiện này không đi qua kênh trừng phạt – vốn chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới một nền kinh tế nhỏ – mà qua ba kênh gián tiếp:

Thứ nhất, kênh rủi ro vận tải. Nếu Mỹ đổi trừng phạt lấy ảnh hưởng quân sự – hậu cần tại Eritrea, khả năng kiểm soát an ninh hàng hải ở Bab al-Mandeb có thể thay đổi. Căng thẳng tại đây đang gia tăng khi lực lượng Houthi ở Yemen tiến công các lực lượng của chính phủ được quốc tế công nhận. Bất kỳ xáo trộn nào ở eo biển này đều đẩy phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh của tàu chở dầu lên, qua đó gián tiếp hỗ trợ giá dầu.

Thứ hai, kênh cung – cầu dầu thô. Biển Đỏ là tuyến tránh cho dầu từ Vịnh khi Hormuz bị chặn. Việc Mỹ tăng hiện diện ảnh hưởng tại đây không làm tăng nguồn cung, nhưng giảm xác suất gián đoạn kéo dài – yếu tố có thể khiến giá dầu hạ nhiệt trong trung hạn. Ngược lại, nếu Houthi mở rộng kiểm soát, rủi ro gián đoạn lại tăng.

Thứ ba, kênh tâm lý và dòng vốn an toàn. Các sự kiện địa chính trị ở Trung Đông – châu Phi thường đẩy dòng tiền vào vàng và USD. Hiện tại, vàng giao dịch quanh 4.380,77 USD/oz, tăng 0,91%, trong khi chỉ số DXY ở 100,215, gần như đi ngang. USD/JPY ở 156,854, tăng 0,58% – cho thấy yên Nhật yếu đi dù rủi ro địa chính trị hiện hữu, một dấu hiệu thị trường chưa định giá sự kiện Eritrea như một cú sốc an toàn.

Mức độ đã được định giá

Phản ứng thị trường gần như trung tính. DXY đi ngang cho thấy giới giao dịch không coi việc dỡ trừng phạt Eritrea là tin tức vĩ mô toàn cầu. Vàng tăng gần 1% nhưng mức này nằm trong biến động thường ngày và có thể đến từ các yếu tố khác như kỳ vọng lãi suất Fed hoặc lạm phát, chứ không phải từ sự kiện Eritrea. EUR/USD nhích 0,09%, không đáng kể.

Nói cách khác, thị trường đang định giá sự kiện này ở mức “tin nền” – có ý nghĩa chiến lược dài hạn nhưng chưa tạo ra dòng chảy giao dịch. Điều này hợp lý vì lệnh trừng phạt vốn không tác động tới nguồn cung dầu hay dòng vốn toàn cầu. Tác động chỉ trở nên rõ ràng nếu nó dẫn tới thay đổi thực chất về an ninh hàng hải ở Bab al-Mandeb.

Điểm cần theo dõi

Giới giao dịch nên bám sát ba tín hiệu. Một là diễn biến quân sự ở Yemen: nếu Houthi tiến sát Bab al-Mandeb hơn, phí bảo hiểm tàu chở dầu và giá dầu có thể phản ứng nhanh. Hai là các bước đi tiếp theo của Mỹ tại Eritrea – bất kỳ thỏa thuận căn cứ hay hiện diện hải quân nào cũng sẽ được đọc như tín hiệu leo thang ảnh hưởng ở Biển Đỏ. Ba là phản ứng của giá dầu và vàng trước các tin tức từ khu vực: nếu vàng vượt 4.400 USD/oz trong khi DXY vẫn dưới 101, đó có thể là dấu hiệu thị trường bắt đầu tính phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị cho hành lang Biển Đỏ.