Houthi chiếm Mokha và đảo Perim: tuyến tránh Bab el-Mandeb của Saudi Arabia bị đe dọa, giá dầu phản ứng mạnh

Sự việc: kiểm soát Mokha không chỉ là một cảng

Việc lực lượng Houthi kiểm soát cảng Mokha trên bờ Biển Đỏ của Yemen, cùng hai đảo Perim và Zuqar, đánh dấu bước chuyển từ chiến thuật quấy rối sang kiểm soát địa lý có tính hệ thống. Perim chỉ rộng 13 km² nhưng nằm giữa eo Bab el-Mandeb, chia eo biển thành hai luồng hẹp. Kiểm soát hòn đảo này đồng nghĩa với khả năng giám sát, và về mặt kỹ thuật là rải mìn, toàn bộ lưu lượng qua eo.

Con số đáng chú ý: Bab el-Mandeb rộng 12 dặm, mỗi ngày vận chuyển 6,2 triệu thùng dầu và sản phẩm tinh chế, cộng thêm khoảng 80% lượng LNG vận chuyển lên phía bắc tới châu Âu. Đây không phải tuyến phụ — đây là huyết mạch.

Kênh truyền dẫn: từ eo biển tới giá dầu tới đồng USD

Cơ chế truyền dẫn ở đây có hai tầng chồng lên nhau.

Tầng thứ nhất là rủi ro nguồn cung vật lý. Saudi Arabia đã chuyển hơn 70% lượng dầu xuất khẩu qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ kể từ khi Iran đóng Hormuz. Nghĩa là tuyến tránh duy nhất còn lại của Riyadh giờ nằm trong tầm bắn của Houthi. Khi tuyến tránh bị đe dọa, thị trường không định giá "gián đoạn" mà định giá "không còn đường lui" — đó là lý do Brent nhảy lên 108 USD và WTI vượt 103 USD trong phiên thứ Năm.

Tầng thứ hai là chi phí vận tải và bảo hiểm. Năm 2024, các cuộc tấn công của Houthi đã khiến doanh thu kênh Suez giảm hơn 60%, gây thiệt hại 7 tỷ USD cho Ai Cập. Khi rủi ro quay lại, phí bảo hiểm chiến tranh tăng trước, giá cước tăng sau, và cả hai đẩy giá hàng hóa nhập khẩu lên — một cú sốc lạm phát từ phía cung.

Ai chịu tác động, và mức độ đã được định giá

Vàng ở 4.374,67 USD, tăng 1,34% — mức tăng mạnh trong một phiên mà DXY gần như đi ngang (99,037, giảm 0,06%). Đây là tín hiệu quan trọng: vàng đang tăng không phải vì USD yếu, mà vì dòng tiền tìm nơi trú ẩn địa chính trị. Khi vàng tăng trong lúc USD ổn định, thị trường đang định giá rủi ro địa chính trị thuần túy.

USD/JPY giảm 0,55% về 153,566 — yên Nhật mạnh lên, phù hợp với vai trò tiền tệ trú ẩn và với việc Nhật Bản là nước nhập khẩu năng lượng lớn, nhưng cũng phản ánh dòng tiền rời khỏi tài sản rủi ro. EUR/USD gần như đứng yên ở 1,16076, cho thấy châu Âu chưa bị định giá là nạn nhân trực tiếp — dù 80% LNG bắc tiến qua Bab el-Mandeb phục vụ châu Âu, rủi ro đó chưa vào giá.

Phần chưa được định giá đầy đủ có thể là khí đốt châu Âu. Qatar trước xung đột cung cấp khoảng một phần năm LNG toàn cầu, nhưng xuất khẩu gần như dừng lại do Hormuz bị đóng, và cơ sở Ras Laffan bị thiệt hại bởi một cuộc tấn công của Iran — thời gian sửa chữa có thể mất ba đến năm năm. QatarEnergy đang đàm phán mua LNG dài hạn từ các nhà cung cấp Mỹ. Đây là tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, không phải sự cố tạm thời.

Leo thang chiến lược hay bước đi chiến thuật?

Câu hỏi đặt ra là liệu việc chiếm Mokha và Perim là leo thang mới hay chỉ là bước đi trong cuộc chiến ủy nhiệm. Bằng chứng nghiêng về cả hai.

Về mặt chiến thuật, Houthi đang tạo đòn bẩy đàm phán bằng cách nắm giữ điểm nghẽn vật lý. Về mặt chiến lược, bối cảnh rộng hơn cho thấy đây là một phần của cuộc đối đầu khu vực đang mở rộng: Iran đáp trả năm ngày không kích tàu chở dầu của Mỹ bằng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Mỹ tại Jordan, gây thiệt hại máy bay. IAEA đã bỏ phiếu 23-3-8 chuyển hồ sơ hạt nhân Iran lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc — lần đầu tiên trong hai thập kỷ — sau khi mất dấu khoảng 440,9 kg uranium làm giàu 60%. Algeria cắt quan hệ ngoại giao với UAE, cho đại sứ 48 giờ rời đi.

Tín hiệu chính trị từ Washington càng làm bức tranh mờ hơn. Trump nói cuộc chiến với Iran sẽ kết thúc "ngay sau" bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Sáu ngày trước đó, Vance nói với phóng viên rằng ông "sẽ không gọi đó là chiến tranh". Các cố vấn của Trump được cho là đang cảnh báo ông rằng cuộc chiến có thể kéo dài suốt phần còn lại của nhiệm kỳ. Khi tín hiệu từ chính quyền mâu thuẫn nhau, thị trường có xu hướng định giá kịch bản xấu hơn — điều này giải thích phần bù rủi ro trong giá dầu và vàng.

Điều cần theo dõi

Ba biến số cần bám sát trong những phiên tới. Thứ nhất là phản ứng của Saudi Arabia với rủi ro tại Yanbu — bất kỳ động thái nào nhằm phân tán tuyến xuất khẩu hoặc tăng cường bảo vệ sẽ cho biết Riyadh đánh giá mối đe dọa nghiêm trọng đến mức nào. Thứ hai là dữ liệu lạm phát Mỹ vừa công bố: lạm phát lõi dự báo 2,4% so với kỳ trước 2,5%, lạm phát tổng thể dự báo 3,4% — nếu số thực tế cao hơn, cú sốc năng lượng sẽ chồng lên áp lực giá vốn đã dai dẳng, và Fed sẽ bị kẹt giữa lạm phát và tăng trưởng. Thứ ba là diễn biến tại eo Bab el-Mandeb: bất kỳ xác nhận nào về việc rải mìn hoặc tấn công tàu sẽ là chất xúc tác định giá lại rủi ro nguồn cung, trong khi một tín hiệu hạ nhiệt từ đàm phán sẽ đảo chiều phần bù rủi ro hiện tại.