Giá xăng dầu đóng góp một phần ba mức tăng CPI Mỹ: áp lực năng lượng và bài toán lãi suất của Fed

Cú sốc năng lượng định hình lại bức tranh lạm phát

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) Mỹ tháng 8 tăng 0,4% so với tháng trước, mức tăng mạnh nhất trong bốn tháng và gấp bốn lần con số 0,1% của tháng 7. Điều đáng chú ý nằm ở cấu trúc: chỉ riêng giá xăng dầu đã đóng góp tới một phần ba tổng mức tăng của chỉ số. Giá xăng tăng 3,9% so với tháng trước và 27,4% so với cùng kỳ năm ngoái — một mức leo thang phản ánh trực tiếp căng thẳng địa chính trị Iran – Mỹ và tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, nơi khoảng một phần năm lượng dầu toàn cầu đi qua.

Trên thị trường bán lẻ, giá xăng bình quân toàn quốc đã nhảy từ 4,15 USD/gallon lên 4,30 USD/gallon chỉ trong một tuần, theo dữ liệu của AAA. Dầu Brent lần đầu vượt mốc 100 USD/thùng kể từ tháng 7, có lúc chạm 109 USD trước khi hạ nhiệt về quanh 104,8 USD. Đây không phải biến động nhất thời của một mặt hàng đơn lẻ — nó là dấu hiệu của một cú sốc nguồn cung đang lan vào chi phí sinh hoạt.

Lạm phát lõi và hàng hóa: bức tranh phân hóa

Nếu loại bỏ năng lượng, áp lực giá có phần dịu hơn nhưng vẫn dai dẳng. Giá thực phẩm tăng 0,1% so với tháng trước, ngang bằng mức tăng của tháng 7. Bên trong nhóm này, trứng tăng 2,9%, cá đông lạnh tăng 1,7%, bơ đậu phộng tăng 1,1% và nước sốt salad tăng 5%. Các mức tăng đó được bù đắp một phần bởi xà lách giảm 6,2%, táo giảm 2,8%, nước sốt và nước thịt giảm 0,8%, sữa giảm 1,2%, nước ép trái cây giảm 0,8% và cà phê giảm 0,6%.

Sự phân hóa này cho thấy lạm phát lõi chưa bùng nổ trên diện rộng, nhưng cũng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt rõ rệt. CPI tổng thể theo năm giữ ở mức 3,4%, ngang bằng tháng 7 — nghĩa là lạm phát đang đứng yên ở vùng cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Fed, trong khi thành phần năng lượng tiếp tục là biến số khó kiểm soát nhất.

Fed đối mặt với áp lực kép

Báo cáo CPI ra đời ngay trước cuộc họp chính sách hai ngày của Fed và chỉ hai tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Công cụ FedWatch của CME Group cho thấy thị trường đặt cược 86,7% khả năng lãi suất được nâng lên vùng 3,75% – 4%, từ mức 3,5% – 3,75% hiện tại; chỉ 13,3% cho kịch bản giữ nguyên.

Điều đáng chú ý là kỳ vọng tăng lãi suất vẫn chiếm ưu thế bất chấp áp lực chính trị từ Nhà Trắng. Tổng thống Donald Trump đã đe dọa ngừng giao thương với các nước mà Mỹ có thâm hụt thương mại trừ khi Fed hạ lãi suất. Chủ tịch Fed Kevin Warsh, tại hội nghị Jackson Hole hồi tháng trước, tuyên bố cơ quan này sẽ "còn việc phải làm" nếu không thể đưa lạm phát về 2%.

Cơ chế ở đây khá rõ: một cú sốc nguồn cung năng lượng vừa đẩy lạm phát lên, vừa bào mòn sức mua của hộ gia đình, đồng thời làm suy yếu triển vọng tăng trưởng. Fed bị kẹt giữa việc phải neo kỳ vọng lạm phát và nguy cơ bóp nghẹt tiêu dùng — một dạng đánh đổi lạm phát – tăng trưởng cổ điển, nhưng lần này động lực đến từ địa chính trị chứ không phải cầu nội địa quá nóng.

Phản ứng thị trường và tín hiệu tiền tệ

Thị trường tài chính phản ứng theo hướng vừa ưa rủi ro vừa phòng ngừa. Chứng khoán Mỹ đi lên trong phiên giao dịch giữa ngày: Nasdaq tăng 1,2%, Dow Jones và S&P 500 cùng tăng 1%. Vàng — tài sản trú ẩn được ưa chuộng trong giai đoạn bất định — tăng 1,2% lên 4.366,69 USD/ounce, và đến thời điểm hiện tại đứng quanh 4.346 USD/ounce, tăng 0,68% trong ngày.

Trên thị trường ngoại hối, chỉ số DXY gần như đi ngang ở 99,094, cho thấy đồng USD chưa hưởng lợi rõ rệt từ kỳ vọng tăng lãi suất. EUR/USD giảm nhẹ 0,12% về 1,15978, trong khi USD/JPY giảm 0,62% về 153,468 — đồng yên mạnh lên phản ánh dòng tiền tìm nơi trú ẩn và khả năng Ngân hàng Nhật Bản duy trì lập trường thắt chặt hơn.

Sự phân kỳ này đáng chú ý: nếu Fed tăng lãi suất vì lạm phát do năng lượng, đồng USD có thể không tăng mạnh như thông thường, bởi thị trường lo ngại tác động tiêu cực lên tăng trưởng. Ngược lại, các đồng tiền trú ẩn như JPY và vàng có thể tiếp tục hưởng lợi.

Điều cần theo dõi

Trong ngắn hạn, bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde vào ngày 12/9 và 14/9 sẽ là tâm điểm cho EUR/USD, đặc biệt khi ECB phải cân nhắc giữa lạm phát nhập khẩu từ năng lượng và đà phục hồi kinh tế khu vực. Bên cạnh đó, chỉ số giá nhà và sản lượng công nghiệp Trung Quốc dự kiến công bố ngày 15/9 — với sản lượng công nghiệp được dự báo tăng 4,8% so với cùng kỳ, cao hơn mức 4,5% kỳ trước — sẽ cung cấp tín hiệu về nhu cầu dầu thô toàn cầu, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ đạo lạm phát Mỹ.

Nhà giao dịch cần theo dõi sát diễn biến giá dầu Brent quanh ngưỡng 100 USD/thùng, tiến trình đàm phán Iran – Mỹ và tình hình eo biển Hormuz, vì đây là biến số quyết định liệu CPI tháng 9 có tiếp tục bị chi phối bởi năng lượng hay không. Song song đó, bất kỳ tín hiệu nào từ Fed về tốc độ thắt chặt — đặc biệt trong biên bản họp và phát biểu của các thành viên — sẽ định hình lại kỳ vọng lãi suất và hướng đi của đồng USD trong những tuần tới.