Brazil mở rộng Pix giữa lúc Mỹ siết chặt thương mại: bài học cho các nước đang phát triển về tự chủ thanh toán

Brazil mở rộng Pix giữa lúc Mỹ siết chặt thương mại: bài học cho các nước đang phát triển về tự chủ thanh toán

Ngân hàng Trung ương Brazil (BCB) vừa công bố kế hoạch kết nối hệ thống thanh toán tức thời Pix với các nền tảng tương tự ở nước ngoài, một bước đi cụ thể hóa tham vọng hội nhập thanh toán xuyên biên giới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Pix bị chính quyền Mỹ coi là rào cản thương mại và là căn cứ để áp thuế 25% lên hàng hóa Brazil. Câu chuyện của Brazil cho thấy các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, đang tìm kiếm sự tự chủ trong hạ tầng thanh toán, một yếu tố ngày càng quan trọng đối với dòng vốn và tỷ giá.

Pix – từ công cụ nội địa thành tham vọng toàn cầu

Pix ra mắt cuối năm 2020, nhanh chóng trở thành phương thức thanh toán chủ đạo tại Brazil nhờ miễn phí cho giao dịch cá nhân và chi phí thấp cho thương nhân, vượt qua mạng lưới thẻ truyền thống của Mastercard và Visa. Năm 2025, số giao dịch Pix đạt gần 80 tỷ, tăng 25,7% so với năm trước, với tổng giá trị hơn 35 nghìn tỷ real (khoảng 6,87 nghìn tỷ USD). Đáng chú ý, thanh toán từ người tiêu dùng đến doanh nghiệp (C2B) chiếm 43% tổng giao dịch, tăng từ mức 6% năm 2020, cho thấy Pix đã trở thành trụ cột trong bán lẻ.

Báo cáo mới nhất của BCB nhấn mạnh việc kết nối các hệ thống thanh toán tức thời có thể giảm chi phí, tăng tốc giao dịch và nâng cao minh bạch. Ngôn ngữ này mạnh mẽ hơn hẳn báo cáo năm 2023, vốn chỉ nói Pix "có thể trong tương lai" được tích hợp quốc tế. Hiện BCB đã ký thỏa thuận chia sẻ thông tin với 65 đối tác nước ngoài, từ Đức, Canada đến Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời đang thảo luận về kết nối song phương và tham gia các trung tâm thanh toán đa phương.

Áp lực từ Mỹ và bài toán chiến lược

Việc Mỹ viện dẫn Pix để áp thuế 25% lên hàng nhập khẩu từ Brazil là một tín hiệu đáng chú ý. Chính quyền Mỹ lo ngại vai trò kép của BCB khi vừa vận hành vừa giám sát Pix, cho rằng điều này tạo ra lợi thế không công bằng. Tuy nhiên, BCB khẳng định Pix là hạ tầng công kỹ thuật số quan trọng của quốc gia. Việc Brazil vẫn đẩy mạnh kết nối quốc tế cho thấy họ không chỉ phòng thủ mà còn chủ động mở rộng ảnh hưởng, biến Pix thành công cụ chiến lược trong thương mại và tài chính toàn cầu.

Với các nước đang phát triển, câu chuyện của Brazil là bài học về việc xây dựng hạ tầng thanh toán nội địa mạnh mẽ có thể giúp giảm phụ thuộc vào các hệ thống do Mỹ hoặc phương Tây kiểm soát. Điều này có thể ảnh hưởng đến dòng kiều hối, thanh toán xuất nhập khẩu và cả đầu tư nước ngoài – những yếu tố tác động trực tiếp đến tỷ giá hối đoái.

Liên hệ với Việt Nam: cơ hội và thách thức

Việt Nam đang phát triển các hệ thống thanh toán tức thời như NAPAS FastPay, nhưng quy mô và độ phủ còn hạn chế so với Pix. Nếu Brazil thành công trong việc kết nối xuyên biên giới, áp lực cạnh tranh về chi phí giao dịch và tốc độ thanh toán sẽ gia tăng, buộc các ngân hàng trung ương khác, trong đó có Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), phải cân nhắc các sáng kiến tương tự. Điều này có thể ảnh hưởng đến dòng kiều hối – một nguồn cung USD quan trọng cho thị trường ngoại hối trong nước.

Đối với tỷ giá USD/VND, diễn biến của Pix không trực tiếp tác động, nhưng phản ánh xu hướng đa dạng hóa kênh thanh toán và giảm phụ thuộc vào USD. Nếu các nước đẩy mạnh kết nối thanh toán song phương, nhu cầu sử dụng USD trong thương mại có thể giảm dần, tác động đến cung cầu ngoại tệ trên toàn cầu. Trong ngắn hạn, chỉ số DXY hiện ở mức 99.754 (-0.05%), cho thấy đồng USD đang yếu đi, một phần do kỳ vọng Fed nới lỏng. Điều này có thể hỗ trợ VND, nhưng NHNN vẫn cần theo dõi sát diễn biến để điều hành linh hoạt.

Điều người giao dịch cần theo dõi

Người giao dịch trong nước nên chú ý đến các bài phát biểu của Fed, đặc biệt là phát biểu của Hammack vào hôm nay (11/08), cũng như dữ liệu doanh số nhà ở Mỹ và tồn kho dầu thô API. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến biến động của DXY và giá vàng, từ đó tác động đến tỷ giá USD/VND. Ngoài ra, cần theo dõi các thông tin về việc Brazil kết nối Pix với các nước khác, vì nếu mở rộng sang khu vực châu Á, có thể tạo ra những thay đổi trong cấu trúc thanh toán quốc tế mà Việt Nam khó đứng ngoài.