Lợi suất 10 năm tiến sát 5%: Fed tăng lãi suất lần đầu sau ba năm, căng thẳng Iran đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao

Fed tăng lãi suất lần đầu sau hơn ba năm, tín hiệu từ Warsh gây bất ngờ

Cuộc họp tháng 9 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã khép lại với một quyết định mang tính bước ngoặt: nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, đánh dấu lần tăng đầu tiên kể từ tháng 7/2023. Điều đáng chú ý không nằm ở bản thân mức tăng, mà ở tín hiệu đi kèm. Chủ tịch Fed Kevin Warsh, trong phần họp báo, đã phát đi thông điệp diều hâu rõ rệt khi cảnh báo về rủi ro lạm phát dai dẳng và để ngỏ khả năng tiếp tục nâng chi phí vay trong các tháng tới.

Thị trường trái phiếu phản ứng gần như tức thì. Lợi suất kỳ hạn 2 năm — kỳ hạn nhạy cảm nhất với chính sách tiền tệ — bật trở lại mức 4,717%. Trong khi đó, lợi suất kỳ hạn 10 năm đảo chiều từ đà giảm buổi sáng và tiến sát ngưỡng 5%, sau khi đã chạm đỉnh 5,041% trong phiên trước đó — mức cao nhất kể từ năm 2007.

Điểm cần lưu ý về mặt cơ chế: khi Fed tăng lãi suất điều hành, lợi suất ngắn hạn phản ứng trước và mạnh nhất. Việc lợi suất 10 năm cũng bị kéo lên cho thấy thị trường không chỉ định giá một đợt thắt chặt đơn lẻ, mà là một chu kỳ siết chặt kéo dài hơn — kèm theo đó là kỳ vọng lạm phát dài hạn được điều chỉnh tăng.

Iran và bài toán năng lượng: cú hích thứ hai cho đường cong lợi suất

Nếu Fed là cú hích từ phía chính sách, thì căng thẳng Trung Đông là cú hích từ phía chi phí đầu vào. Việc Iran tuyên bố sẽ chiến đấu "đến giọt máu cuối cùng" và đặt điều kiện cứng cho việc nối lại đàm phán hòa bình với Mỹ đã đẩy lo ngại về giá năng lượng lên cao. Đây là kênh truyền dẫn kinh điển: rủi ro địa chính trị ở khu vực sản xuất dầu mỏ → giá dầu tăng → chi phí vận tải và sản xuất tăng → lạm phát lõi chịu áp lực → nhà đầu tư yêu cầu bù đắp lạm phát cao hơn ở các kỳ hạn dài → lợi suất dài hạn tăng.

Sự cộng hưởng này giải thích vì sao lợi suất 10 năm lại tiến sát 5% ngay cả khi chỉ số DXY đang ở mức 100,247 (-0,09%) — tức đồng USD không tăng tương ứng với đà leo thang của lợi suất. Đây là một chi tiết đáng suy ngẫm: nếu dòng vốn quốc tế thực sự tin vào câu chuyện "lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn", USD thường hưởng lợi rõ rệt. Việc DXY đi ngang cho thấy thị trường đang phân vân giữa hai lực đối kháng — một bên là chênh lệch lãi suất có lợi cho USD, bên kia là lo ngại về rủi ro tài khóa và lạm phát Mỹ.

Vàng và USD/JPY: hai thước đo cho cùng một nỗi lo

Phản ứng của các tài sản khác càng làm rõ bức tranh. Vàng giao dịch ở 4.303,13 USD/oz, tăng 0,95% — mức tăng mạnh trong bối cảnh lợi suất thực tế đang chịu áp lực tăng. Thông thường, lợi suất danh nghĩa cao hơn sẽ là lực cản với vàng, nhưng khi kỳ vọng lạm phát tăng nhanh hơn lợi suất danh nghĩa, lợi suất thực tế vẫn có thể giảm — và đó chính là môi trường thuận lợi cho kim loại quý. Việc vàng tăng gần 1% cùng lúc với lợi suất 10 năm tiến sát 5% là tín hiệu cho thấy thị trường đang định giá kịch bản lạm phát cao dai dẳng hơn là một chu kỳ thắt chặt thông thường.

USD/JPY ở mức 155,69, giảm 0,35% trong phiên. Đồng yên mạnh lên trong bối cảnh lợi suất Mỹ tăng là điều bất thường — thường thì chênh lệch lãi suất Mỹ - Nhật mở rộng sẽ đẩy USD/JPY lên. Việc cặp tỷ giá này giảm nhẹ gợi ý dòng vốn trú ẩn đang chảy vào đồng yên như một hàng rào phòng ngừa rủi ro địa chính trị, thay vì chạy theo chênh lệch lãi suất. EUR/USD gần như đi ngang ở 1,14654 (+0,01%), phản ánh việc cả hai bên Đại Tây Dương đều đang có những yếu tố bất định riêng — với châu Âu là bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde trong cùng ngày.

Kịch bản lạm phát nào đang được định giá?

Câu hỏi trung tâm là: mức lợi suất 10 năm gần 5% đang phản ánh kỳ vọng lạm phát nào? Có ba cách đọc.

Thứ nhất, kịch bản "lạm phát dai dẳng do cầu": Fed tăng lãi suất vì nền kinh tế vẫn đủ mạnh để chịu được chi phí vay cao hơn. Đây là kịch bản tích cực nhất cho USD và tiêu cực nhất cho trái phiếu dài hạn.

Thứ hai, kịch bản "lạm phát do chi phí năng lượng": căng thẳng Iran đẩy giá dầu lên, tạo ra lạm phát từ phía cung — loại lạm phát mà chính sách tiền tệ khó xử lý nhất, vì tăng lãi suất không làm giảm giá dầu mà chỉ làm chậm tăng trưởng. Trong kịch bản này, cả vàng lẫn lợi suất dài hạn đều tăng, đúng như những gì đang diễn ra.

Thứ ba, kịch bản "mất neo kỳ vọng lạm phát": thị trường bắt đầu nghi ngờ cam kết kiểm soát lạm phát của Fed, đòi hỏi phần bù rủi ro cao hơn ở mọi kỳ hạn. Đây là kịch bản mà thị trường chưa dám nói ra, nhưng việc lợi suất 10 năm chạm 5,041% — vùng cao nhất kể từ 2007 — là dấu hiệu cho thấy kịch bản này đang dần được định giá.

Dữ liệu dòng vốn TIC dài hạn ròng công bố cùng ngày sẽ là phép thử quan trọng: dự báo 146,3 tỷ USD, giảm so với 174,4 tỷ USD kỳ trước. Nếu dòng vốn nước ngoài vào trái phiếu Mỹ suy yếu đúng như dự báo, áp lực lên lợi suất dài hạn sẽ còn lớn hơn — vì khi cầu nước ngoài giảm, chính phủ Mỹ phải trả lãi suất cao hơn để huy động vốn.

Điều gì cần theo dõi tiếp

Trọng tâm trước mắt là liệu lợi suất 10 năm có đóng cửa trên ngưỡng 5% hay không — đây là mốc tâm lý quan trọng, và việc vượt qua nó một cách bền vững có thể kích hoạt làn sóng bán tháo trái phiếu tiếp theo. Song song đó, phản ứng của ECB qua phát biểu của Lagarde sẽ cho biết liệu châu Âu có đang đi cùng hướng với Fed hay không, từ đó định hình hướng đi của EUR/USD.

Về phía địa chính trị, bất kỳ tín hiệu nào về khả năng nối lại đàm phán giữa Iran và Mỹ đều có thể đảo chiều nhanh chóng phần bù rủi ro năng lượng trong lợi suất. Và cuối cùng, cần theo dõi diễn biến của chỉ số DXY quanh vùng 100 — nếu USD không tăng dù lợi suất leo thang, đó có thể là dấu hiệu sớm của việc thị trường bắt đầu đặt câu hỏi về tính bền vững của chính sách tài khóa Mỹ.