BRICS Pay: Hạ tầng thanh toán thay thế đã đủ chín hay vẫn chỉ là tuyên bố chính trị?

BRICS Pay: Từ tuyên bố chính trị đến hạ tầng khả dụng

Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra ngày 12-13/9 tại New Delhi, các nhà lãnh đạo đã cam kết mở rộng hệ thống giao dịch bằng nội tệ và thanh toán xuyên biên giới, trong đó có việc đầu tư vào BRICS Pay — sáng kiến của Hội đồng Kinh doanh BRICS. Tuyên bố chung nhấn mạnh việc thúc đẩy "các giải pháp thực tiễn cho thanh toán xuyên biên giới giữa các nước BRICS, nhanh chóng, chi phí thấp, dễ tiếp cận hơn, hiệu quả, minh bạch và an toàn".

Điểm đáng chú ý là ngôn ngữ của tuyên bố không hề đề cập đến việc thay thế đồng USD hay xây dựng đồng tiền chung. Thay vào đó, các nhà lãnh đạo thừa nhận "không có một cách tiếp cận nào phù hợp cho tất cả" và khuyến khích Lực lượng Đặc nhiệm Thanh toán BRICS (BPTF) — một nền tảng chuyên gia ngân hàng trung ương — thúc đẩy các giải pháp thực tiễn. Đây là một tín hiệu quan trọng: BRICS không theo đuổi một hệ thống duy nhất, mà tìm kiếm một bộ giải pháp linh hoạt để giảm thiểu rủi ro trong thương mại và tài chính.

Cơ chế vận hành và ngưỡng khả dụng thực tế

BRICS Pay được thiết kế như một hệ sinh thái thanh toán phi tập trung, kết nối các hệ thống thanh toán quốc gia của các nước thành viên với nhau. Thay vì phụ thuộc vào SWIFT, các giao dịch giữa hai quốc gia có thể được xử lý bằng nội tệ, thông qua mã QR, ví điện tử hoặc ứng dụng di động. Theo Andrey Mikhaylishin, CEO của BRICS Pay, hệ thống này không nhằm mục đích loại bỏ đồng USD: "Chúng tôi không nói về phi đô la hóa. Chúng tôi cung cấp thêm tính linh hoạt và nhiều loại hình thanh toán hơn cho công dân, doanh nghiệp và ngân hàng."

Tuy nhiên, BRICS Pay hiện vẫn đang trong giai đoạn thí điểm và triển khai theo từng giai đoạn, chưa vận hành toàn cầu cho tất cả các thành viên. Đây là điểm mấu chốt: khoảng cách giữa tuyên bố chính trị và hạ tầng khả dụng vẫn còn đáng kể. Các hệ thống nội địa như UPI của Ấn Độ, Pix của Brazil, hay CIPS của Trung Quốc đã hoạt động hiệu quả trong phạm vi quốc gia, nhưng việc kết nối chúng thành một mạng lưới xuyên biên giới thống nhất là một thách thức kỹ thuật và thể chế rất lớn.

Alicia Garcia Herrero, kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Natixis, nhấn mạnh: "Câu hỏi then chốt là liệu chúng có thể được kết nối với nhau hay không." Đây chính là ngưỡng khả dụng mà thị trường cần theo dõi. Một hệ thống thanh toán thay thế chỉ có ý nghĩa khi nó thực sự xử lý được dòng tiền, chứ không chỉ dừng lại ở các tuyên bố chung.

Ý nghĩa với chính sách tiền tệ và đồng USD

Trong ngắn hạn, BRICS Pay chưa thể tạo ra áp lực đáng kể lên đồng USD. SWIFT vẫn là xương sống của hệ thống chuyển tiền quốc tế với hơn 11.000 tổ chức tài chính tham gia, được giám sát bởi các ngân hàng trung ương G10 và Ngân hàng Trung ương châu Âu. Lợi thế về quy mô, niềm tin, tiêu chuẩn hóa và hiệu ứng mạng lưới của SWIFT được xây dựng qua nhiều thập kỷ là rào cản rất lớn.

Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là BRICS Pay có thể dần dần làm giảm sự phụ thuộc vào SWIFT trong các hành lang thương mại cụ thể, đặc biệt là các giao dịch nội khối BRICS bằng nội tệ. Alejandro Reyes từ Đại học Hồng Kông nhận định: "Thách thức thực sự đối với SWIFT có thể không phải là một hệ thống mới thay thế nó, mà là kiến trúc thanh toán quốc tế trở nên đa nguyên và phân mảnh hơn, với nhiều mạng lưới hoạt động song song."

Đối với chính sách tiền tệ, sự phát triển của các hệ thống thanh toán thay thế có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các biện pháp trừng phạt tài chính và dòng chảy vốn toàn cầu. Nếu các quốc gia có thể thanh toán thương mại mà không cần thông qua hệ thống do phương Tây kiểm soát, áp lực lên các đồng tiền và thị trường tài chính sẽ thay đổi. Tuy nhiên, quá trình này sẽ diễn ra từ từ và không đồng đều giữa các khu vực.

Tác động lên các đồng tiền chính

Ở thời điểm hiện tại, chỉ số DXY đang ở mức 100.345, gần như đi ngang trong phiên. EUR/USD giao dịch quanh 1.14589, giảm nhẹ 0.05%, trong khi USD/JPY ở mức 156.193, giảm 0.03%. Vàng đang ở mức 4299.77 USD/oz, tăng 0.87% — một phần phản ánh nhu cầu trú ẩn an toàn trước các bất định địa chính trị và tiền tệ.

Thị trường đang chờ đợi quyết định lãi suất của Fed vào lúc 01:00 ngày 17/9 (giờ Việt Nam), với dự báo tăng lên 4% từ mức 3.75% trước đó. Đây là sự kiện có thể gây biến động mạnh cho đồng USD và các tài sản rủi ro. Bên cạnh đó, dòng vốn TIC dài hạn ròng dự báo đạt 146.3 tỷ USD, giảm so với 174.4 tỷ USD kỳ trước, cho thấy nhu cầu đối với tài sản Mỹ có thể đang chững lại.

Trong bối cảnh đó, những tiến triển của BRICS Pay chưa đủ để tạo ra cú hích ngay lập tức lên tỷ giá, nhưng chúng góp phần vào câu chuyện dài hạn về đa dạng hóa dự trữ và thanh toán quốc tế. Các đồng tiền như EUR, JPY hay các đồng tiền mới nổi có thể hưởng lợi nếu dòng vốn toàn cầu dịch chuyển khỏi USD, nhưng quá trình này sẽ rất chậm và phụ thuộc vào mức độ khả dụng thực tế của các hạ tầng thay thế.

Điều cần theo dõi

Nhà giao dịch nên tập trung vào các tín hiệu cụ thể về tiến độ kỹ thuật của BRICS Pay: liệu các ngân hàng trung ương thành viên có công bố kết nối thí điểm thành công giữa các hệ thống nội địa hay không, và khối lượng giao dịch thực tế qua hệ thống này là bao nhiêu. Bên cạnh đó, cần theo dõi phản ứng của Fed và ECB — hai ngân hàng trung ương lớn — trước xu hướng phân mảnh hạ tầng thanh toán. Cuối cùng, diễn biến của chỉ số DXY, vàng và các cặp tiền chính trong các phiên tới sẽ phản ánh mức độ tin cậy của thị trường vào hệ thống tài chính hiện tại.