BoJ nâng lãi suất lên 1,25% — đỉnh 31 năm, nhưng động cơ đằng sau mới là điều đáng lo

Cú sốc nguồn cung, không phải cầu — và đó là vấn đề

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã nâng lãi suất cơ bản từ 1% lên 1,25% trong quyết định ngày 18/09, mức cao nhất kể từ năm 1995. Đây là lần tăng thứ sáu kể từ khi BoJ thoát khỏi lãi suất âm -0,1% vào năm 2024. Về hình thức, đây là một bước đi được thị trường dự báo trước, nên phản ứng tức thời không quá dữ dội.

Nhưng điểm mấu chốt nằm ở chỗ khác: đây không phải là một chu kỳ thắt chặt bình thường. Các ngân hàng trung ương lớn — Fed, ECB, và giờ là BoJ — đang nâng lãi suất để đối phó với lạm phát do giá năng lượng tăng vọt, hệ quả từ xung đột Iran và gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz. Đây là cú sốc nguồn cung, không phải cầu. Về mặt lý thuyết, chính sách tiền tệ kém hiệu quả nhất khi lạm phát đến từ phía cung, vì lãi suất cao không thể giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung — nó chỉ kìm hãm cầu, và nếu làm quá tay, sẽ đẩy nền kinh tế vào suy thoái trong khi giá vẫn cao.

Dữ liệu lạm phát Nhật: hạ nhiệt nhẹ, nhưng chưa đủ để BoJ dừng lại

Số liệu công bố cùng ngày cho thấy lạm phát lõi tháng 8 giảm còn 1,7% so với 1,8% tháng trước, trong khi lạm phát tổng thể ở mức 2,1% — vẫn trên mục tiêu 2% của BoJ. Điều đáng chú ý là mức lạm phát này không hề cao nếu so với tiêu chuẩn quốc tế, nhưng lại là hiện tượng tương đối mới với Nhật Bản, quốc gia đã trải qua ba thập kỷ giảm phát hoặc lạm phát cực thấp.

Chính vì vậy, BoJ đang ở trong tình thế khó xử: họ cần bình thường hóa chính sách để tránh đồng yên mất giá thêm, nhưng nền kinh tế chưa được kiểm chứng với lãi suất ở mức này. Việc tăng lãi suất lên 1,25% không chỉ là vấn đề con số — nó đánh dấu sự dịch chuyển cấu trúc khỏi chế độ lãi suất siêu thấp kéo dài hàng thập kỷ.

Đồng yên yếu và áp lực chính trị từ Washington

Bối cảnh đồng yên vẫn rất mong manh. Tháng 8 vừa qua, Tokyo và Washington đã phối hợp can thiệp để ngăn đà trượt giá của đồng yên sau khi nó chạm mức thấp nhất trong 40 năm. Đây là lần can thiệp chung đầu tiên kể từ năm 2011. Bộ Tài chính Nhật và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đều tuyên bố sẵn sàng can thiệp tiếp nếu cần.

Bessent còn gây áp lực công khai lên Thống đốc BoJ Kazuo Ueda, kêu gọi ông "làm điều đúng đắn" — một tín hiệu cho thấy Washington muốn BoJ thắt chặt hơn nữa để hỗ trợ đồng yên. Điều này đặt BoJ vào thế phải cân bằng giữa yêu cầu chính trị từ đồng minh và điều kiện kinh tế nội địa.

Về phía thị trường, USD/JPY đang giao dịch quanh 157,05, tăng 0,70% trong ngày — nghĩa là đồng yên vẫn yếu đi bất chấp việc BoJ nâng lãi suất. Đây là điểm đáng lưu ý: thị trường đã định giá trước quyết định này, và mức chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật vẫn còn rất lớn. Fed mới tăng lãi suất lần đầu sau hơn ba năm, nhưng lãi suất Mỹ vẫn cao hơn nhiều so với 1,25% của Nhật.

Carry trade JPY: rủi ro chưa được định giá đầy đủ

Đây là phần quan trọng nhất đối với người giao dịch. Carry trade đồng yên — vay JPY lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn — đã là một trong những chiến lược phổ biến nhất trong nhiều năm. Nhưng khi BoJ tăng lãi suất, chi phí vay yên tăng lên, làm giảm biên lợi nhuận của carry trade. Nếu lãi suất tiếp tục tăng, nhiều vị thế có thể buộc phải đóng, gây áp lực lên các tài sản rủi ro toàn cầu.

Điều thị trường có thể đang đọc sai là mức độ ảnh hưởng của cú sốc nguồn cung. Nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang do xung đột Iran, BoJ sẽ buộc phải thắt chặt hơn nữa — nhưng nền kinh tế Nhật, vốn phụ thuộc nặng vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông, sẽ chịu tổn thất kép: chi phí nhập khẩu tăng và lãi suất cao hơn. Kịch bản này có thể khiến đồng yên vừa yếu đi do dòng vốn chảy ra, vừa chịu áp lực từ lạm phát đình trệ.

Ngược lại, nếu giá năng lượng hạ nhiệt, BoJ có thể tạm dừng chu kỳ thắt chặt, và carry trade sẽ được củng cố trở lại. Sự bất định này khiến biến động JPY có khả năng tăng cao trong các tháng tới.

Điều cần theo dõi

Trước mắt, thị trường sẽ chờ đợi các tín hiệu từ cuộc họp báo của Thống đốc Ueda để đánh giá liệu BoJ có tiếp tục thắt chặt trong các cuộc họp tới hay không. Bên cạnh đó, diễn biến giá năng lượng toàn cầu — đặc biệt là giá dầu và khí đốt — sẽ là yếu tố quyết định đến lạm phát Nhật và áp lực lên BoJ. Cuối cùng, khả năng can thiệp chung giữa Nhật và Mỹ vẫn là một biến số khó lường, có thể làm đảo chiều cục diện đồng yên bất cứ lúc nào.