Trung Quốc lãng phí kỷ lục 360 TWh điện tái tạo: than vẫn lấn át, thách thức cho mục tiêu khí hậu

Trung Quốc lãng phí kỷ lục 360 TWh điện tái tạo

Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc đã phải cắt giảm (curtailment) tới 360 terawatt-giờ (TWh) điện từ năng lượng mặt trời và gió, tăng 49% so với cùng kỳ năm ngoái, theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) và Global Energy Monitor (GEM). Lượng điện sạch bị bỏ phí này đủ để đáp ứng toàn bộ nhu cầu tăng thêm của Trung Quốc trong giai đoạn trên, và nếu tận dụng được, sản lượng điện than có thể đã giảm.

Nguyên nhân chính là sự phát triển quá nhanh của điện mặt trời và gió trong khi hạ tầng lưới điện không theo kịp. Vào những thời điểm sản lượng vượt quá khả năng hấp thụ của lưới, các nhà vận hành buộc phải cắt giảm nguồn phát. Tình trạng này không mới, nhưng quy mô năm nay đã lên mức kỷ lục, phản ánh sự mất cân bằng ngày càng lớn giữa nguồn cung năng lượng tái tạo và hệ thống truyền tải.

Than vẫn lấn át và hệ quả cho thị trường điện

Điều đáng chú ý là sản lượng điện than tại Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng trong năm nay, làm trầm trọng thêm tình trạng thừa cung trong hệ thống điện. Theo CREA và GEM, việc mở rộng nhanh công suất nhiệt điện than đã làm sâu sắc thêm tình trạng dư thừa, thể hiện ở cả hệ số sử dụng nhà máy than giảm và lượng điện sạch bị lãng phí tăng. Điều này cho thấy than vẫn đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu điện của Trung Quốc, bất chấp các cam kết về chuyển dịch năng lượng.

Wood Mackenzie, trong phân tích cuối năm ngoái, đã cảnh báo rằng tỷ lệ cắt giảm điện tái tạo sẽ vượt 5% tại 7 tỉnh (đối với điện gió) và 21 tỉnh (đối với điện mặt trời) trong 10 năm tới. Điều này đặt ra rủi ro lớn đối với thu nhập của các nhà đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh giá điện biến động. Các tỉnh có tỷ lệ cắt giảm cao và giá điện không ổn định sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút vốn đầu tư mới, theo Sharon Feng, chuyên gia phân tích cao cấp về thị trường điện Trung Quốc tại Wood Mackenzie.

Tác động vòng hai: Lạm phát, giá điện và tiền tệ hàng hóa

Việc Trung Quốc lãng phí điện tái tạo không chỉ là vấn đề môi trường mà còn có tác động kinh tế sâu rộng. Khi điện sạch bị cắt giảm, các nhà máy than phải hoạt động nhiều hơn để bù đắp, làm tăng nhu cầu than và có thể đẩy giá than lên cao. Điều này gây áp lực lên chi phí sản xuất điện, có thể lan tỏa đến giá điện cho người tiêu dùng và doanh nghiệp, góp phần vào lạm phát trong nước. Trên thị trường toàn cầu, nhu cầu than của Trung Quốc tăng có thể hỗ trợ giá than và ảnh hưởng đến các nước xuất khẩu than như Australia và Indonesia.

Đối với các đồng tiền hàng hóa, diễn biến này có ý nghĩa quan trọng. Đồng đô la Canada (CAD) và đô la Úc (AUD) thường nhạy cảm với giá năng lượng và than. Nếu giá than tăng do nhu cầu Trung Quốc, AUD và CAD có thể được hỗ trợ. Tuy nhiên, nếu tình trạng cắt giảm điện tái tạo kéo dài, nó có thể làm chậm quá trình chuyển dịch năng lượng của Trung Quốc, ảnh hưởng đến triển vọng dài hạn của các mặt hàng năng lượng sạch như lithium, đồng – những kim loại quan trọng cho công nghệ tái tạo. Điều này có thể tác động đến đồng curreny của các nước xuất khẩu như Chile (đồng) và Na Uy (NOK – dầu khí, nhưng cũng liên quan đến năng lượng tái tạo).

Triển vọng và điều cần theo dõi

Trung Quốc đang phải đối mặt với bài toán khó: vừa muốn tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0, vừa phải đảm bảo an ninh năng lượng và ổn định giá điện. Việc đầu tư vào lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng và cải cách thị trường điện là cấp thiết. Tuy nhiên, những thay đổi này cần thời gian và nguồn lực lớn.

Người giao dịch nên theo dõi sát các chỉ số sau: sản lượng điện than hàng tháng của Trung Quốc, tỷ lệ cắt giảm điện tái tạo, và các chính sách mới về giá điện. Bên cạnh đó, dữ liệu về giá than nhiệt lượng cao và lượng nhập khẩu than của Trung Quốc sẽ là tín hiệu quan trọng cho thị trường năng lượng và các đồng tiền hàng hóa. Nếu tình trạng cắt giảm tiếp tục gia tăng, có thể thấy áp lực lên giá điện và lạm phát toàn cầu, ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn.