Nga phải gia công lọc dầu ở nước ngoài: hệ quả chiến lược của việc Ukraine tập kích nhà máy lọc dầu

Nga chuyển hướng gia công lọc dầu: dấu hiệu của sự bế tắc

Việc Ukraine liên tục tập kích các nhà máy lọc dầu của Nga trong những tháng gần đây đã đẩy Moscow vào thế khó. Không chỉ phải tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu và áp dụng các biện pháp phân phối xăng dầu trong nước, Nga giờ đây còn phải tìm đến nước ngoài để gia công lọc dầu. Theo thỏa thuận được Bộ trưởng Năng lượng Kazakhstan xác nhận hôm 25/8, nhà máy lọc dầu Kondensat ở phía tây nước này sẽ xử lý dầu thô của Nga, với khoảng 70% sản phẩm được chuyển ngược trở lại Nga.

Đây là một bước đi mang tính chiến lược, nhưng cũng cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng nhiên liệu tại Nga. Một quốc gia với 143 triệu dân, tiêu thụ tới 120.000 tấn xăng mỗi ngày trong mùa hè, theo ước tính của Reuters. Trong khi đó, nhà máy Kondensat chỉ có thể sản xuất tối đa 200.000 tấn xăng mỗi năm, tương đương khoảng 0,3% nhu cầu xăng dầu hàng ngày của Nga. Rõ ràng, con số này không thể giải quyết được bài toán thiếu hụt trầm trọng.

Mối liên hệ không mới: Kondensat và dấu ấn Tatneft

Điều đáng chú ý là nhà máy Kondensat không hề xa lạ với Nga. Các hồ sơ doanh nghiệp cho thấy Kondensat có liên kết với Tatneft – công ty dầu mỏ lớn thứ năm và là nhà lọc dầu lớn thứ ba của Nga – thông qua công ty đầu tư Osprey. Osprey là cổ đông của cổ đông chính của Kondensat là Birinshi Shina Kompaniyasy, và trước đây từng đồng sở hữu Công ty Phát triển Khai khoáng với nhà phân phối nhiên liệu Thổ Nhĩ Kỳ Aytemiz. Tatneft đã mua lại Aytemiz vào năm 2023.

Từ năm 2024, Kondensat đã bắt đầu xử lý dầu thô của Nga được cung cấp thông qua nhà máy TANECO của Tatneft ở Tatarstan. Đến cuối năm đó, Kazakhstan và Nga đã đồng ý cho phép Kondensat xuất khẩu xăng sản xuất từ dầu Nga sang Nga. Thỏa thuận này được gia hạn vào năm 2025. Tuy nhiên, sau khi Anh áp đặt lệnh trừng phạt đối với Tatneft vào năm 2025, công ty này đã chuyển toàn bộ cổ phần tại Aytemiz cho TNCI Holding – một công ty đầu tư do chính quyền vùng Tatarstan của Nga kiểm soát. Động thái này nhằm xóa bỏ liên kết trực tiếp giữa Tatneft và Kondensat, tránh nguy cơ bị trừng phạt thứ cấp.

Mô hình Kondensat: giải pháp tình thế hay chiến lược dài hơi?

Giới phân tích cho rằng Moscow có thể sẽ tiếp tục tìm đến các nhà máy lọc dầu ở Trung Á, đặc biệt là Kazakhstan và Uzbekistan, khi Ukraine vẫn đang nhắm vào các cơ sở lọc dầu của Nga. Tuy nhiên, năng lực của khu vực này rất hạn chế. Hennadii Ryabtsev, một nhà phân tích năng lượng Ukraine, nhận định rằng Trung Á không có công suất dư thừa và "không có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến tình hình ở Nga". Ông nhấn mạnh rằng đối với thị trường Nga, những nguồn cung từ Kazakhstan, Kyrgyzstan, Ấn Độ, Trung Quốc hay Belarus chỉ là "giọt nước trong đại dương".

Ngoài ra, các chính phủ Trung Á cũng e ngại việc trở thành nhà cung cấp năng lượng thời chiến cho Nga, bởi điều đó có thể ảnh hưởng đến thương mại với phần còn lại của thế giới và thu hút đầu tư nước ngoài. John Roberts, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương, lưu ý rằng nguy cơ bị trừng phạt là có thật, và điều này sẽ tác động tiêu cực đến dòng vốn đầu tư từ các quốc gia khác ngoài Nga. Vladyslav Vlasiuk, Ủy viên về chính sách trừng phạt của Tổng thống Ukraine, cũng bày tỏ quan điểm rằng Nga sẽ khó tìm được nguồn cung nhiên liệu sẵn sàng, vì ai cũng hiểu rằng điều này chủ yếu phục vụ nhu cầu quân sự.

Tác động vòng hai lên thị trường năng lượng và tiền tệ hàng hóa

Cuộc khủng hoảng nhiên liệu ở Nga không chỉ là vấn đề nội bộ. Nó có thể tạo ra những tác động lan tỏa đến thị trường năng lượng toàn cầu. Việc Nga tạm dừng xuất khẩu xăng dầu đã góp phần thắt chặt nguồn cung toàn cầu, đẩy giá dầu và các sản phẩm lọc dầu lên cao. Điều này có thể làm gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều quốc gia, đặc biệt là những nước nhập khẩu năng lượng. Đối với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK, diễn biến này có thể mang lại sự hỗ trợ nhất định nhờ giá năng lượng tăng, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh đó, thị trường đang theo dõi sát sao dữ liệu tồn kho dầu thô của Mỹ (API) và quyết định lãi suất của Ngân hàng Trung ương Canada (BoC) trong ngày 2/9. Nếu tồn kho dầu thô giảm mạnh hơn dự báo (-0,8 triệu thùng so với mức tăng 4,2 triệu thùng kỳ trước), giá dầu có thể tiếp tục được hỗ trợ. Trong khi đó, BoC được dự báo giữ nguyên lãi suất ở mức 2,25%, nhưng bất kỳ tín hiệu nào về chính sách tiền tệ trong bối cảnh giá năng lượng biến động cũng có thể ảnh hưởng đến tỷ giá USD/CAD.

Điều cần theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên chú ý đến khả năng Nga mở rộng mô hình gia công lọc dầu sang các nước Trung Á khác, cũng như phản ứng của Ukraine và phương Tây trước động thái này. Bên cạnh đó, dữ liệu tồn kho dầu thô API và quyết định lãi suất của BoC trong phiên giao dịch tới sẽ là những yếu tố trực tiếp tác động đến giá dầu và các cặp tiền tệ liên quan. Sự thiếu hụt nhiên liệu kéo dài ở Nga có thể buộc Moscow phải có những hành động quân sự hoặc ngoại giao mới, tạo ra những biến động khó lường trên thị trường năng lượng.