IEA hạ dự báo cung dầu 2026: khoảng trống 5,7 triệu thùng/ngày và kịch bản thị trường chưa định giá

Khoảng trống cung lớn hơn, nhưng không phải vì cầu mạnh

Điểm dễ bị đọc sai nhất trong báo cáo tháng 9 của IEA là con số 5,7 triệu thùng/ngày. Đây là mức sụt giảm nguồn cung dự kiến cho cả năm 2026, tương đương khoảng 6% sản lượng toàn cầu, và đã bị nâng từ mức khoảng 4% trước đó. Điều đáng chú ý: cầu cũng đang yếu đi, với mức giảm 2,5 triệu thùng/ngày so với dự báo trước là 1,6 triệu thùng/ngày. Nói cách khác, thị trường không thiếu dầu vì thế giới tiêu thụ nhiều hơn, mà vì nguồn cung mất đi nhanh hơn tốc độ cầu suy giảm.

Sự bất đối xứng này là toàn bộ câu chuyện. Khi cả hai vế cùng co lại nhưng cung co nhanh hơn, phần đệm duy nhất còn lại là tồn kho — và tồn kho đang cạn với tốc độ chưa từng thấy: 3,1 triệu thùng/ngày trong tháng 8, đưa dự trữ toàn cầu về mức thấp nhất kể từ 2023. IEA gọi tồn kho là "vai trò cân bằng then chốt" của thị trường. Khi vai trò đó mất đi, giá không còn được neo bởi nguồn cung biên tế nữa, mà bởi mức độ sẵn sàng trả giá của người mua cuối cùng.

Vùng Vịnh chưa trở lại bình thường: ba điểm nghẽn cụ thể

Không phải một sự kiện đơn lẻ, mà là ba nút thắt chồng lên nhau khiến dòng chảy vùng Vịnh bị đẩy lùi sang tận 2027.

Thứ nhất, sản lượng của OPEC+ đã giảm 1,8 triệu thùng/ngày xuống 38,8 triệu thùng/ngày trong tháng 8. Riêng Arab Saudi mất 2,3 triệu thùng/ngày, còn 6 triệu thùng/ngày — mức thấp nhất trong hơn ba thập kỷ. Đây không phải điều chỉnh tự nguyện theo hạn ngạch, mà là hệ quả của các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng.

Thứ hai, tuyến vận tải. Các nhóm liên quan Houthi đã đánh vào tàu qua Bab el-Mandeb, nhà máy lọc dầu Jazan và tàu gần Yanbu; dân quân thân Iran tại Iraq dùng drone đánh vào tổ hợp chế biến dầu Abqaiq. Việc Houthi kiểm soát cảng Mocha của Yemen hôm thứ Năm bổ sung thêm một lớp rủi ro lên tuyến Biển Đỏ.

Thứ ba, công suất lọc hoá. Sản phẩm tinh chế tăng mạnh hơn cả dầu thô — dầu diesel lên mức cao kỷ lục — vì xung đột ở Trung Đông và giữa Nga–Ukraine (nay bước sang năm thứ năm) phá huỷ chính các nhà máy lọc dầu. Đây là điểm mà nhiều nhà giao dịch bỏ qua: giá dầu thô có thể ổn định trong khi crack spread vẫn nới rộng, và chính phần chênh lọc này mới là thứ đẩy chi phí vận tải, nông nghiệp và điện lực lên.

Cơ chế vòng hai lên lạm phát

Giá dầu thô quanh 110 USD/thùng — lần đầu kể từ tháng 5 — là tín hiệu cấp một. Nhưng tác động lên chỉ số giá tiêu dùng đi qua ba kênh, với độ trễ khác nhau.

Kênh trực tiếp: xăng dầu trong rổ CPI. Kênh gián tiếp: chi phí vận tải hàng hoá, phản ánh vào giá thực phẩm và hàng tiêu dùng sau vài tháng. Kênh kỳ vọng: khi giá nhiên liệu cao kéo dài, doanh nghiệp bắt đầu đàm phán lương và hợp đồng dài hạn dựa trên giả định lạm phát cao hơn.

Với dữ liệu CPI Mỹ công bố lúc 19:30 giờ Việt Nam hôm nay — lạm phát tổng dự báo 3,4% so với cùng kỳ, lạm phát lõi 2,4% — điều đáng chú ý là mức dự báo tổng đứng yên trong khi lõi giảm nhẹ. Nếu số thực tế cho thấy lõi dai dẳng hơn dự báo, thị trường sẽ buộc phải định giá lại tốc độ nới lỏng của Fed, và đó là cú sốc kép cho các đồng tiền hàng hoá: chi phí năng lượng cao hơn cộng với điều kiện tài chính chặt hơn.

CAD, AUD, NOK: hưởng lợi nhưng không đồng đều

Nguyên tắc chung: đồng tiền hàng hoá hưởng lợi khi giá hàng hoá xuất khẩu tăng, nhưng mức độ phụ thuộc vào cơ cấu xuất khẩu và vào việc quốc gia đó là người mua hay người bán năng lượng.

CAD là trường hợp hưởng lợi tương đối rõ khi giá dầu tăng, do Canada xuất khẩu dầu thô sang Mỹ. Nhưng lợi ích bị chặn bởi hai yếu tố: giá dầu thô nặng của Canada thường chiết khấu so với WTI, và khoảng cách lọc hoá làm giảm giá trị thực nhận. Ngoài ra, nếu lạm phát Mỹ dai dẳng đẩy DXY lên — hiện ở 99,167 — sức mạnh đồng bạc xanh sẽ kìm CAD.

AUD ít hưởng lợi trực tiếp từ dầu hơn, nhưng lại nhạy với giá kim loại và với tâm lý rủi ro toàn cầu. Trong một kịch bản mà giá năng lượng cao bào mòn tăng trưởng Trung Quốc, AUD có thể chịu áp lực kép. Vàng ở 4.338,48 USD/oz (+0,50%) cho thấy dòng tiền phòng ngừa vẫn đang chảy vào tài sản trú ẩn — một tín hiệu không thuận cho các đồng tiền chu kỳ.

NOK là trường hợp hưởng lợi trực tiếp nhất về mặt cơ cấu, do Na Uy xuất khẩu dầu và khí đốt với giá bán gần sát giá thị trường quốc tế. Nhưng thanh khoản NOK mỏng hơn CAD và AUD, khiến biên độ dao động lớn hơn — cả khi lên lẫn khi xuống.

Kịch bản thị trường có thể đang bỏ qua

Điểm mấu chốt của báo cáo IEA nằm ở câu: nhu cầu giải quyết xung đột "lớn hơn bao giờ hết" để tránh thắt chặt thêm. Đây là hàm ý rằng kịch bản cơ sở của thị trường — giả định dòng chảy vùng Vịnh bình thường hoá trong vài quý — có thể đã lỗi thời.

Kịch bản bị định giá thấp là sự kết hợp giữa tồn kho cạn, hệ thống lọc hoá căng thẳng tối đa, và một cú sốc nguồn cung bổ sung. Trong kịch bản đó, dầu diesel — vốn đã ở mức kỷ lục — chứ không phải dầu thô, mới là biến số gây lạm phát chính. Và vì diesel là đầu vào của vận tải và nông nghiệp, tác động vòng hai sẽ đến nhanh hơn và lan rộng hơn so với một cú sốc dầu thô thuần tuý.

Ở chiều ngược lại, cả IEA và OPEC đều dự báo cầu phục hồi mạnh trong 2027 — IEA là 2,6 triệu thùng/ngày, OPEC là 2,36 triệu thùng/ngày. Nhưng đây là dự báo phục hồi từ nền thấp, không phải tăng trưởng nhu cầu mới. Nếu nguồn cung không kịp trở lại, phần phục hồi đó chỉ tạo thêm áp lực lên giá.

Điều cần theo dõi

Ba biến số nên nằm trong bảng theo dõi: diễn biến tuyến Bab el-Mandeb và Biển Đỏ, vì mỗi sự kiện ở đó trực tiếp dịch chuyển giả định nguồn cung; dữ liệu tồn kho dầu thô và sản phẩm tinh chế hàng tuần, vì tốc độ rút kho là thước đo gần nhất cho thấy thị trường còn bao nhiêu đệm; và phản ứng của Fed sau số CPI hôm nay, vì khoảng cách giữa lạm phát lõi và lạm phát tổng sẽ quyết định việc thị trường định giá rủi ro năng lượng là tạm thời hay dai dẳng. Với các đồng tiền hàng hoá, điều cần quan sát không phải giá dầu tuyệt đối, mà là liệu DXY có giữ được dưới 100 hay không — bởi một đồng bạc xanh mạnh có thể xoá sạch phần lớn lợi thế mà giá hàng hoá mang lại.