Dòng dầu Iran sang Trung Quốc gần cạn: bài toán khó cho nhà máy lọc dầu độc lập

Nguồn cung dầu Iran: từ dồi dào đến khan hiếm

Lệnh phong tỏa của Mỹ đối với xuất khẩu dầu Iran, được tái áp đặt từ giữa tháng 7 sau khi đàm phán Mỹ-Iran sụp đổ, đã tạo ra một cú sốc lớn cho thị trường dầu mỏ châu Á. Theo dữ liệu từ Kpler, tổng lượng dầu thô Iran nằm ngoài khu vực Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman hiện chỉ còn khoảng 83 triệu thùng, giảm từ mức trên 100 triệu thùng trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực. Đáng chú ý, khoảng một nửa lượng dầu này (40 triệu thùng) đang nằm trong kho nổi tại khu vực neo đậu EOPL ngoài khơi Singapore, nhưng theo các nhà giao dịch, chỉ còn hai lô hàng (tổng cộng 4 triệu thùng) là chưa bán được.

Điều này đồng nghĩa với việc người mua gần như không thể tìm được nguồn cung mới từ Iran cho các chuyến giao hàng cuối tháng 9 trở đi, bởi chưa có tàu chở dầu nào của Iran phá được vòng phong tỏa của Mỹ. Sự khan hiếm đột ngột đã đẩy giá dầu Iran Light lên mức cao hơn 3,50 USD/thùng so với chuẩn Brent, trong khi chỉ một tuần trước đó, giá dầu này còn thấp hơn Brent tới 3,50 USD. Mức đảo chiều 7 USD chỉ trong vài ngày cho thấy mức độ nghiêm trọng của cú sốc nguồn cung.

Trung Quốc – người mua lớn nhất đối mặt với rủi ro thiếu hụt

Trung Quốc là khách hàng chính của dầu Iran, chiếm hơn 90% lượng dầu bị trừng phạt trong những năm gần đây. Các nhà máy lọc dầu độc lập (thường gọi là “teapots”) tại tỉnh Sơn Đông – trung tâm lọc dầu tư nhân của Trung Quốc – đang phụ thuộc rất lớn vào nguồn dầu giá rẻ từ Iran. Trước đó, giới phân tích kỳ vọng các nhà máy này sẽ tăng mua dầu Iran trong tháng 8, khi tồn kho tại Sơn Đông giảm xuống mức thấp nhất trong năm sau đợt rút kho lớn nhất trong một thập kỷ. Tuy nhiên, lệnh phong tỏa đã làm đảo lộn kế hoạch này.

Với việc nguồn cung dầu Iran gần như bị chặn đứng, các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc buộc phải tìm kiếm nguyên liệu thay thế. Theo Kpler, họ có thể phải tăng mua dầu Urals của Nga hoặc dầu nhiên liệu, bởi nguồn cung dầu ESPO (loại dầu ưa chuộng của Nga) đã được bán hết từ nhiều tuần trước. Nếu không thể bổ sung nguồn cung kịp thời, các nhà máy này có nguy cơ phải cắt giảm công suất lọc dầu trong tháng 10 khi tồn kho cạn kiệt.

Tác động đến giá dầu và lạm phát toàn cầu

Sự khan hiếm dầu Iran có thể tạo ra áp lực tăng giá đối với dầu thô toàn cầu, đặc biệt là các loại dầu có đặc tính tương tự như dầu Iran Light. Việc Trung Quốc chuyển sang mua dầu Urals hoặc dầu nhiên liệu có thể làm tăng giá các loại dầu này, tạo hiệu ứng lan tỏa đến giá dầu Brent và WTI. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường đang lo ngại về lạm phát, khi giá năng lượng tăng cao có thể thổi bùng áp lực giá tiêu dùng tại các nền kinh tế lớn.

Đối với các đồng tiền hàng hóa, diễn biến này có thể hỗ trợ đồng CAD, AUD và NOK – những đồng tiền nhạy cảm với giá dầu. Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc vào phản ứng của các ngân hàng trung ương và dữ liệu kinh tế vĩ mô sắp công bố. Trong ngày hôm nay, thị trường sẽ chú ý đến doanh số bán lẻ của Canada (dự kiến công bố lúc 19:30 giờ Việt Nam) và PMI sơ bộ của Mỹ (20:45), có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất và từ đó tác động đến tỷ giá.

Diễn biến thị trường hiện tại và triển vọng

Tại thời điểm 17:12 giờ Việt Nam, chỉ số DXY giảm 0,19% xuống 98,647, trong khi vàng tăng 1,37% lên 4.580,45 USD/ounce – phản ánh tâm lý ngại rủi ro và lo ngại về căng thẳng địa chính trị. EUR/USD tăng nhẹ 0,21% lên 1,17022, còn USD/JPY giảm 0,26% xuống 158,631. Sự trái chiều này cho thấy thị trường đang tìm kiếm kênh trú ẩn an toàn, trong khi đồng USD suy yếu nhẹ.

Trong bối cảnh nguồn cung dầu Iran gần như cạn kiệt, người giao dịch cần theo dõi sát diễn biến giá dầu Brent và các loại dầu thô khác, cũng như động thái của Trung Quốc trong việc tìm kiếm nguồn thay thế. Nếu các nhà máy lọc dầu độc lập buộc phải giảm công suất, điều này có thể dẫn đến giảm nhu cầu dầu thô trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, sự thiếu hụt nguồn cung từ Iran sẽ tiếp tục hỗ trợ giá dầu. Ngoài ra, các lệnh trừng phạt bổ sung từ Mỹ đối với các quốc gia hoặc công ty “tiếp tay” cho Iran có thể tạo thêm biến động, do đó nhà giao dịch nên chú ý đến các thông tin địa chính trị trong những tuần tới.