Diesel Mỹ vượt 6,50 USD/gallon: chi phí vận tải đang chảy vào lạm phát lõi qua kênh nào?

Cú sốc nằm ở chênh lệch, không chỉ ở mức giá

Điểm đáng chú ý của đợt tăng này không phải con số 6,50 USD/gallon tự thân, mà là tốc độ. Giá diesel bán lẻ bình quân toàn Mỹ đã nhảy từ mốc 6 USD lên 6,5050 USD/gallon chỉ trong khoảng hai tuần, sau khi đã tăng trọn 1 USD trong bốn tuần (từ 5,5477 USD một tháng trước). Trong khi đó Brent vẫn neo quanh 100 USD/thùng.

Nếu chi phí dầu thô chỉ tăng khiêm tốn mà giá diesel lại bùng nổ, phần lớn biên độ đến từ phía tinh chế và logistics chứ không từ giếng khoan. Nguồn cung nhiên liệu từ Trung Đông và Nga vẫn bị hạn chế nghiêm trọng, nghĩa là thị trường đang định giá một sự thiếu hụt sản phẩm tinh chế, không phải một cú sốc dầu thô đơn thuần. Đây là loại sốc khó hạ nhiệt hơn nhiều: muốn có thêm diesel phải có công suất lọc hoá và thời gian, không thể mở van là có ngay.

Diesel là chi phí đầu vào, không phải mặt hàng tiêu dùng cuối

Cơ chế truyền dẫn vào lạm phát lõi đi qua ba tầng.

Tầng thứ nhất là vận tải hàng hoá. Gần như toàn bộ hàng bán tải đường bộ ở Mỹ chạy bằng diesel, nên giá nhiên liệu tăng được tính thẳng vào phụ phí vận chuyển. Phụ phí này vào giá vốn hàng bán của nhà bán lẻ, rồi vào giá kệ.

Tầng thứ hai là chi phí khai thác và sản xuất. Nông nghiệp, khai khoáng, xây dựng đều dùng diesel cho máy móc. Chi phí tăng ở khâu này không biến mất — nó nằm trong giá thực phẩm và vật liệu.

Tầng thứ ba, và đây là lý do diesel đáng lo hơn xăng, là kỳ vọng. Diesel là đầu vào của gần như mọi chuỗi cung ứng, nên khi nó lập đỉnh lịch sử, doanh nghiệp bắt đầu đàm phán hợp đồng với giả định chi phí cao hơn. Kỳ vọng lạm phát dai dẳng chính là thứ khiến lạm phát lõi khó rơi về mục tiêu.

Xăng cũng đang tăng — bình quân 4,4761 USD/gallon so với 4,1044 USD một tháng trước và 3,1894 USD cùng kỳ năm ngoái — nhưng xăng tác động trực tiếp và nhanh vào chỉ số giá, trong khi diesel tác động gián tiếp, chậm hơn, và lan rộng hơn.

Bối cảnh chính sách làm câu chuyện khó hơn

Fed đã tăng lãi suất lần đầu kể từ 2023 trong tuần trước, và Chủ tịch Kevin Warsh nói thẳng rằng lạm phát "quá cao và đã quá cao trong thời gian quá dài". Một cú sốc chi phí vận tải đến đúng lúc này tạo thế khó: nó vừa đẩy lạm phát lên, vừa bóp tăng trưởng, tức là đẩy Fed vào vùng không có lựa chọn nào dễ chịu.

Về phía tăng trưởng, Goldman Sachs đã hạ xác suất suy thoái 12 tháng từ khoảng 30% hồi tháng Ba xuống 15%, với lập luận rằng nền kinh tế Mỹ và toàn cầu đã chịu đựng được sáu tháng gián đoạn nguồn cung. Nhưng chính ông Jan Hatzius cũng để ngỏ: nếu có thêm một cú sốc nữa, con số đó sẽ được nâng lên. Giá diesel ở mức hiện tại chính là ứng viên cho cú sốc đó.

Thêm một biến số chính trị: giá xăng dầu leo thang có thể ảnh hưởng đến hành vi cử tri trong cuộc bầu cử giữa kỳ đầu tháng Mười một. Điều này làm tăng khả năng xuất hiện các biện pháp can thiệp chính sách — xả kho dự trữ, hạn chế xuất khẩu sản phẩm tinh chế — vốn có thể làm dịu giá trong ngắn hạn nhưng gây méo mó dài hạn.

Ba đồng tiền hàng hoá, ba phản ứng khác nhau

Với DXY đang ở 100,264 và biến động gần như đứng yên, thị trường ngoại hối chưa định giá đầy đủ cú sốc này. Nhưng tác động lên nhóm tiền hàng hoá không đồng nhất.

CAD là cặp nhạy nhất và cũng mơ hồ nhất. Canada là nước xuất khẩu dầu, nên giá dầu cao thường hỗ trợ CAD. Nhưng nếu phần tăng nằm ở sản phẩm tinh chế chứ không ở dầu thô, lợi ích cho Canada nhỏ hơn nhiều, trong khi chi phí nhập khẩu nhiên liệu tinh chế lại tăng. Kết quả là tác động ròng lên CAD có thể trung tính hoặc thậm chí âm.

AUD hưởng lợi gián tiếp. Chi phí năng lượng cao hơn toàn cầu thường đẩy giá các nguyên liệu thô khác mà Úc xuất khẩu, và AUD vốn nhạy với kỳ vọng tăng trưởng Trung Quốc. Nhưng đây là kênh vòng hai, cần thời gian mới thể hiện.

NOK có lợi thế rõ nhất về cấu trúc: Na Uy vừa xuất khẩu dầu thô vừa có ngành lọc hoá, nên hưởng lợi ở cả hai tầng của cú sốc. Đây là đồng tiền có lý do cơ bản mạnh nhất trong nhóm ba đồng này, dù thanh khoản mỏng khiến biến động khó đoán hơn.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm trước mắt là liệu đà tăng giá diesel có chững lại hay không, và liệu Brent có giữ được mốc 100 USD/thùng khi nguồn cung Trung Đông và Nga vẫn bị hạn chế. Chênh lệch giữa giá diesel và giá dầu thô là chỉ báo sớm nhất cho thấy áp lực tinh chế đang dịu hay căng thêm.

Về dữ liệu, các phát biểu của Fed Goolsbee, Williams và Jefferson trong hai ngày tới, cùng chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago và số liệu việc làm ADP, sẽ cho thấy Fed đang cân nhắc thế nào giữa lạm phát do chi phí đẩy và tăng trưởng chậm lại. Với nhóm tiền hàng hoá, diễn biến của CAD, AUD và NOK so với DXY trong những phiên tới sẽ là phép thử xem thị trường có bắt đầu định giá lại cú sốc năng lượng này hay chưa.