Jet fuel châu Âu thiếu hụt 510.000 thùng/ngày: lỗ hổng cấu trúc của ngành lọc dầu hậu-Nga

Diesel chưa hạ nhiệt, jet fuel đã nối tiếp

Cú sốc nhiên liệu của châu Âu đang chuyển từ diesel sang jet fuel. Energy Aspects ước tính mức thiếu hụt jet fuel của châu Âu trong quý tới có thể lên tới 510.000 thùng/ngày, trong khi Mỹ thừa khoảng 18.000 thùng/ngày và châu Á - Thái Bình Dương thừa tới 419.000 thùng/ngày. Điều đáng chú ý không nằm ở con số tuyệt đối, mà ở chỗ thị trường toàn cầu không hề thiếu jet fuel — chỉ có châu Âu thiếu. Đây là bài toán phân bổ, không phải bài toán nguồn cung toàn cầu.

Bằng chứng nằm ở tồn kho. Dự trữ jet fuel tại trung tâm Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) giảm còn 454.000 tấn trong tuần tính đến 10/9, mức thấp nhất trong bảy năm, và là mức thấp nhất kể từ 2019. Trong khi đó, Hàn Quốc đã nổi lên thành nhà cung cấp jet fuel lớn nhất cho châu Âu với tốc độ khoảng 129.000 thùng/ngày. Nói cách khác, châu Âu đang mua jet fuel từ cách nửa vòng trái đất để bù đắp phần thiếu hụt nội khối.

Vì sao khoảng trống này khó vá

Vấn đề gốc rễ là cấu trúc lọc dầu. Châu Âu trong nhiều thập kỷ dựa vào diesel và sản phẩm trung gian nhập khẩu, trong đó Nga từng là nguồn cung quan trọng. Khi Nga bị loại khỏi chuỗi cung, phần thiếu hụt không được lấp bằng công suất lọc dầu nội địa — vốn đã bị thu hẹp qua nhiều năm đóng cửa nhà máy vì lý do môi trường và kinh tế — mà bằng nhập khẩu từ xa hơn. Quãng đường dài hơn đồng nghĩa chi phí vận tải cao hơn, thời gian giao hàng dài hơn và tồn kho đệm mỏng hơn. Ba yếu tố đó cộng lại tạo ra một hệ thống dễ tổn thương trước bất kỳ gián đoạn nào.

Cú đánh mới nhất đến từ phía cung cấp dầu thô. Saudi Arabia đã hủy các lô dầu thô dự kiến giao cho các nhà máy lọc dầu châu Âu trong tháng 10, sau các cuộc tấn công của Houthi vào hạ tầng năng lượng. Đây là điểm cần lưu ý: ngay cả khi châu Âu tìm được nguồn jet fuel thay thế, họ vẫn phụ thuộc vào dầu thô nhập khẩu để vận hành chính các nhà máy lọc dầu còn lại. Một gián đoạn ở tầng dầu thô sẽ khuếch đại vấn đề ở tầng sản phẩm.

Áp lực lạm phát và giới hạn của phản ứng chính sách

Giá nhiên liệu châu Âu đang leo lên mức kỷ lục. Xăng và diesel trong khu vực EU đã lập đỉnh lịch sử mới trong tháng này. Tính từ đầu năm, giá xăng tại EU tăng khoảng 29% và giá diesel tăng khoảng 40%. Lạm phát năng lượng của khu vực eurozone đã chạm 14,3% trong tháng 8.

Đây là dạng lạm phát mà ECB khó xử lý bằng lãi suất. Tăng lãi suất không làm giảm nhu cầu jet fuel cho hàng không, cũng không mở thêm công suất lọc dầu. Các quan chức ECB kỳ vọng biên lợi nhuận diesel sẽ đạt đỉnh vào tháng tới, dựa trên việc biên lợi nhuận xăng đã đạt đỉnh trong tháng 8. Nhưng Goldman Sachs đưa ra một cảnh báo ngược chiều: việc các nhà máy lọc dầu tăng sản xuất diesel đang khiến sản lượng xăng giảm, và điều đó có thể dẫn tới một đợt siết cung xăng sau này. Nếu đúng, châu Âu sẽ đối mặt với làn sóng dịch chuyển từ diesel sang jet fuel, rồi quay lại xăng — một chuỗi căng thẳng luân phiên giữa các sản phẩm tinh chế.

Hàm ý cho các đồng tiền hàng hoá

Với người giao dịch ngoại hối, câu chuyện này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. CAD, AUD và NOK đều là những đồng tiền gắn với hàng hoá, nhưng chúng không hưởng lợi giống nhau từ một cú sốc nhiên liệu.

NOK, với tư cách đồng tiền của một nước xuất khẩu dầu và khí, thường nhạy nhất với biến động biên lợi nhuận lọc dầu và giá khí châu Âu — những yếu tố đang chịu áp lực trực tiếp từ cú sốc này. CAD phụ thuộc vào giá dầu thô và dòng chảy dầu thô Bắc Mỹ; nếu dầu thô bị hút về châu Á thay vì châu Âu, cấu trúc thương mại thay đổi nhưng tác động lên CAD là gián tiếp. AUD ít liên quan trực tiếp tới sản phẩm tinh chế, nhưng nhạy với tâm lý tăng trưởng toàn cầu — và một châu Âu vật lộn với chi phí năng lượng là yếu tố tiêu cực cho tăng trưởng.

Điểm mấu chốt là sự phân kỳ. Mỹ thừa jet fuel 18.000 thùng/ngày và châu Á - Thái Bình Dương thừa 419.000 thùng/ngày, trong khi châu Âu thiếu 510.000 thùng/ngày. Dòng chảy thương mại sẽ tái định hình để cân bằng lại, nhưng quá trình đó mất thời gian và tốn chi phí. Trong giai đoạn chuyển tiếp, biên độ giá sản phẩm tinh chế ở châu Âu sẽ tiếp tục rộng hơn so với Mỹ và châu Á.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm trước mắt là diễn biến tồn kho jet fuel tại ARA trong các tuần tới — liệu mức 454.000 tấn có tiếp tục giảm hay không. Song song đó, cần theo dõi tốc độ nhập khẩu jet fuel từ Hàn Quốc và các nguồn châu Á khác vào châu Âu, vì đây là van điều tiết chính của cú sốc này. Về phía dầu thô, các lô hàng bị hủy từ Saudi Arabia trong tháng 10 sẽ là phép thử đầu tiên cho khả năng thích ứng của các nhà máy lọc dầu châu Âu.

Về dữ liệu kinh tế, chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago và các phát biểu của Fed Goolsbee, Williams, Jefferson trong tuần này có thể ảnh hưởng tới DXY — hiện ở mức 100.319 — và qua đó tác động gián tiếp lên giá hàng hoá tính bằng USD. Với vàng đang ở 4345,45 USD và giảm 0,81%, một USD mạnh hơn sẽ là lực cản ngắn hạn cho kim loại quý, nhưng câu chuyện lạm phát năng lượng châu Âu lại là yếu tố hỗ trợ trung hạn cho tài sản trú ẩn. Hai lực này đang kéo ngược chiều nhau.