Điện tái tạo Đức vượt lưới: Enerparc phá sản và hệ quả lên giá điện, lạm phát, CAD/AUD/NOK

Cung tái tạo tăng nhanh hơn hạ tầng truyền tải

Đức đã vượt mốc 50% tỷ trọng tái tạo trong sản lượng điện từ năm 2023, và đến nửa đầu năm nay con số này đạt kỷ lục 58% điện tiêu thụ, theo ước tính của ZSW và BDEW. Mục tiêu của Berlin là lắp 10 GW công suất gió mỗi năm để đưa tái tạo lên 80% sản lượng điện vào 2030.

Nhưng tốc độ lắp đặt đang vượt xa tốc độ nâng cấp và mở rộng lưới. Hệ quả là hai dạng tổn thất song song: các dự án bị trì hoãn đấu nối vào lưới, và khi sản lượng tăng vọt, nhà vận hành buộc phải cắt giảm công suất. Cả hai đều trực tiếp bào mòn dòng tiền của chủ dự án.

Điểm mấu chốt về mặt cơ chế: trong một hệ thống có tỷ trọng biến đổi cao nhưng thiếu lưu trữ quy mô lớn và thiếu lưới đủ dày, giá điện không còn phản ánh chi phí sản xuất mà phản ánh tình trạng tắc nghẽn. Khi đó, giá có thể rơi xuống dưới 0 vào những giờ nắng và gió mạnh — người sản xuất phải trả tiền để đẩy điện lên lưới. Đây không phải hiện tượng nhất thời mà là đặc tính cấu trúc của thị trường khi cung vượt khả năng tiêu thụ và truyền tải tại chỗ.

Enerparc và dấu hiệu rủi ro tín dụng lan rộng

Tuần trước, Enerparc AG — một trong những nhà vận hành điện mặt trời lớn nhất châu Âu — nộp đơn phá sản tại tòa án Hamburg. Công ty có 5,5 GW công suất lắp đặt, trong đó 3,8 GW đã đấu nối lưới, và hơn 500 trang trại mặt trời. Hoạt động tại các site vẫn tiếp tục trong khi quản trị viên phá sản tạm thời tìm cách ổn định hoạt động và các công ty trong nhóm.

Đây không phải ca đơn lẻ. Đầu mùa hè, nhà phát triển gió và mặt trời SoWiTec của Đức cũng tuyên bố phá sản vì nợ quá lớn. Theo Jens Burchardt, đồng sáng lập Trung tâm Khí hậu và Bền vững thuộc Boston Consulting Group, tình hình kinh tế dự án xấu đi có thể dẫn tới thêm nhiều vụ phá sản trong ngắn hạn. Ông lưu ý rằng các nhà phát triển hiệu quả và đa dạng hóa vẫn kiếm được tiền, chỉ là không còn mức lợi nhuận như thời khủng hoảng năng lượng.

Cần phân biệt rõ: vấn đề không nằm ở nhu cầu điện hay ở chính sách hỗ trợ, mà ở chỗ mô hình tài chính của dự án giả định một mức giá bán điện ổn định — giả định này sụp đổ khi giá âm xuất hiện thường xuyên và khi thời gian đấu nối bị đẩy lùi. Với đòn bẩy cao, chỉ cần dòng tiền lệch vài tháng là đủ để chạm ngưỡng vỡ nợ.

Tác động vòng hai lên lạm phát châu Âu

Ở cái nhìn bề mặt, giá điện âm là tin tốt cho lạm phát. Nhưng tác động vòng hai phức tạp hơn. Thứ nhất, giá bán buôn âm không được truyền thẳng xuống hóa đơn hộ tiêu dùng — phần lớn chi phí nằm ở lưới, thuế và phụ phí, vốn không giảm khi giá giao ngay âm. Thứ hai, khi các nhà phát triển phá sản, chi phí vốn cho các dự án tiếp theo tăng lên, và chính phủ có thể phải gánh thêm rủi ro để duy trì mục tiêu 80% vào 2030. Chi phí đó, dù sớm hay muộn, sẽ quay về hóa đơn người tiêu dùng.

Nói cách khác, nghịch lý của hệ thống này là giá giao ngay giảm trong khi chi phí hệ thống tăng. Với ECB, đây là loại cú sốc khó xử lý: nó không hạ lạm phát cơ bản theo cách một cú sốc năng lượng thông thường vẫn làm, nhưng lại làm xấu đi triển vọng tăng trưởng và chất lượng tín dụng doanh nghiệp.

Liên hệ tới các đồng tiền hàng hoá

Với CAD, AUD và NOK, câu chuyện này ít tác động trực tiếp nhưng đáng lưu ý ở ba kênh.

Thứ nhất, NOK gắn chặt với giá điện châu Âu qua thủy điện và xuất khẩu điện. Khi giá điện Đức chịu áp lực giảm cấu trúc, đà tăng của giá điện Bắc Âu cũng bị hạn chế, làm giảm phần thu nhập ngoại tệ mà Na Uy kỳ vọng từ xuất khẩu điện.

Thứ hai, AUD và CAD nhạy với chu kỳ đầu tư năng lượng toàn cầu. Làn sóng phá sản trong tái tạo châu Âu có thể làm chậm quyết định đầu tư vào kim loại chuyển dịch — đồng, nhôm, bạc — vốn là trụ cột của câu chuyện AUD. Nhưng đồng thời, nếu châu Âu buộc phải đẩy nhanh đầu tư lưới để cứu mục tiêu 2030, nhu cầu kim loại có thể tăng trở lại, tạo lực đỡ về sau.

Thứ ba, bối cảnh vĩ mô hiện tại đang chi phối mạnh hơn câu chuyện hàng hoá riêng lẻ. DXY ở 100,144 (-0,20%), EUR/USD 1,14872 (+0,20%), USD/JPY 155,7 (-0,35%), và vàng 4.354,44 USD (+2,15%) cho thấy dòng tiền đang nghiêng về phòng ngừa rủi ro hơn là tìm kiếm tăng trưởng. Fed đã có quyết định lãi suất với dự báo 4% so với 3,75% trước đó, cùng dự báo kinh tế FOMC và họp báo — một mức tăng lãi suất trong bối cảnh tăng trưởng châu Âu mong manh sẽ càng làm nổi bật sự phân kỳ giữa USD và các đồng tiền hàng hoá.

Điều cần theo dõi

Trước hết là diễn biến phá sản trong lĩnh vực tái tạo Đức: nếu thêm nhà vận hành quy mô lớn nộp đơn, rủi ro tín dụng sẽ lan sang các nhà cung cấp thiết bị và ngân hàng cho vay dự án. Tiếp theo là tiến độ đấu nối lưới và các quyết định chính sách về lưu trữ — đây là biến số quyết định liệu giá điện âm có trở thành chuẩn mực hay chỉ là hiện tượng mùa vụ. Về phía dữ liệu Mỹ, giấy phép xây dựng sơ bộ dự báo 1,41 triệu so với 1,433 triệu kỳ trước, và dòng vốn TIC dài hạn ròng dự báo 146,3 tỷ USD so với 174,4 tỷ USD trước đó, là hai chỉ báo cho thấy sức hút của tài sản USD trong bối cảnh lãi suất đã tăng. Với người giao dịch CAD, AUD và NOK, cần theo dõi liệu giá kim loại công nghiệp và giá điện châu Âu có tách khỏi nhau hay không — đó là tín hiệu sớm cho thấy thị trường đang định giá lại câu chuyện chuyển dịch năng lượng.