Dầu đóng tuần trên 100 USD, diesel Mỹ vượt 6 USD/gallon: cú sốc chi phí vận tải len vào CPI lõi qua kênh nào

Cung bị chặn ở eo biển, giá dầu neo trên 100 USD

Dầu đang trải qua một tuần tăng hiếm thấy. Brent và WTI cùng tăng hơn 6% trong phiên thứ Năm và giữ mức tăng trên 10% cho cả tuần, đưa Brent lên 105,98 USD/thùng và WTI lên 101,12 USD — lần đầu đóng tuần trên 100 USD kể từ giữa tháng Năm. Phiên thứ Sáu chứng kiến cả hai hợp đồng đảo chiều giảm (Brent -1,53%, WTI -1,33%) sau khi xuất hiện thông tin các ngoại trưởng Trung Đông tìm kiếm một thoả thuận tạm thời với Iran về vận tải qua eo biển Hormuz.

Điểm cần nhấn mạnh: đà giảm cuối tuần mang tính tiêu đề, không phải tín hiệu đảo chiều cấu trúc. Số liệu sơ bộ cho thấy lượng tàu qua Hormuz chỉ còn 7 lượt trong thứ Năm, từ 11 lượt hôm thứ Tư, so với trung bình 10 ngày là 15 lượt. Trước khi xung đột Iran bùng phát cuối tháng Hai, khoảng một phần năm nguồn cung dầu và LNG toàn cầu đi qua tuyến này. Khi lưu lượng thực tế giảm một nửa so với bình thường, phần bù rủi ro địa chính trị không thể biến mất chỉ bằng một dòng tin ngoại giao.

Diesel là mắt xích căng nhất, và nó không giống dầu thô

Khác biệt lớn nhất giữa chu kỳ này và các cú sốc dầu trước đây nằm ở sản phẩm tinh chế. Giá diesel bình quân toàn quốc của Mỹ đã vượt 6 USD/gallon lần đầu tiên trong thứ Năm, theo GasBuddy. Nguyên nhân là hai lực đẩy cùng lúc: gián đoạn vận tải ở Vịnh Ba Tư và các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga.

Đây là điểm mà thị trường dầu thô không phản ánh đủ. Một thùng dầu thô bị chặn ở Hormuz có thể được bù đắp từ nguồn khác trong vài tuần. Nhưng công suất lọc dầu bị mất thì không thể thay thế nhanh như vậy, và tồn kho diesel vốn đã mỏng hơn nhiều so với tồn kho dầu thô. Chính vì thế, như nhận định từ KCM Trade, diesel và các sản phẩm tinh chế có xu hướng tăng mạnh hơn dầu thô chừng nào cả hai nút thắt — vận tải Vịnh và lọc dầu Nga — còn hiện diện. Biên crack diesel nới rộng là dấu hiệu cần theo dõi, chứ không chỉ giá Brent.

Cơ chế lan vào CPI lõi: không qua giá xăng, mà qua cước vận tải

Đây là phần quan trọng nhất với người giao dịch. Giá xăng và dầu nằm trong CPI dạng "năng lượng" — nhóm mà các ngân hàng trung ương thường nhìn xuyên qua. Nhưng diesel thì khác. Diesel là đầu vào trực tiếp của vận tải hàng hoá đường bộ, đường sắt, nông nghiệp và khai thác. Khi giá diesel tăng, chi phí logistics tăng, và chi phí đó được hấp thụ vào giá thành hàng hoá — tức là vào CPI lõi, nhóm mà Fed và các ngân hàng trung ương không thể bỏ qua.

Độ trễ của kênh này thường từ vài tuần đến vài tháng. Cước vận tải đường biển cũng bị đẩy lên khi tàu phải đi vòng tránh Hormuz và Biển Đỏ, với việc lực lượng Houthi kiểm soát cảng Mocha của Yemen làm tăng rủi ro cho tuyến này. Cộng thêm các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Saudi Arabia, bức tranh là một cú sốc chi phí vận tải kéo dài chứ không phải nhất thời.

Cần lưu ý thêm: IEA đã hạ dự báo cả cung và cầu dầu toàn cầu, đồng thời cho rằng xung đột Iran sẽ đẩy lùi việc bình thường hoá dòng chảy Trung Đông sang tận 2027. Đây là yếu tố khiến cú sốc mang tính dai dẳng hơn là một spike ngắn.

Đồng tiền hàng hoá: CAD hưởng lợi nhưng đang bị thử thách

Với các đồng tiền hàng hoá, dầu cao hơn theo lý thuyết là hỗ trợ CAD, NOK và ở mức độ nhất định là AUD. Nhưng cơ chế không đối xứng. CAD gắn với dầu thô nặng của Alberta — hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu cao, nhưng đồng thời nền kinh tế Canada nhập khẩu nhiều hàng hoá tiêu dùng mà chi phí vận tải tăng sẽ đẩy lạm phát nội địa lên. Sự kiện đáng chú ý là dữ liệu lạm phát Canada công bố ngày 14/09: dự báo CPI YoY 3,0% (kỳ trước 3,0%), CPI lõi 2,3% (kỳ trước 2,3%), CPI MoM 0% (kỳ trước 0,5%). Nếu CPI lõi Canada không giảm dù giá dầu tăng, thị trường sẽ phải định giá lại kỳ vọng cắt giảm lãi suất của BoC — và đó mới là yếu tố quyết định CAD, không phải chỉ giá dầu.

NOK hưởng lợi từ dầu Brent cao và là đồng tiền nhạy cảm nhất với giá năng lượng châu Âu. AUD thì ít liên quan trực tiếp đến dầu hơn, nhưng hưởng lợi gián tiếp nếu cú sốc năng lượng toàn cầu đẩy giá than và khí LNG lên — Australia là nước xuất khẩu lớn cả hai mặt hàng này.

Ở phía USD, chỉ số DXY đang ở 99,094 gần như đi ngang, trong khi USD/JPY giảm 0,62% về 153,468 và EUR/USD giảm nhẹ 0,12% về 1,15978. Vàng ở 4346,23 USD, tăng 0,68% — phản ánh dòng tiền phòng ngừa lạm phát và rủi ro địa chính trị vẫn đang hoạt động. Việc USD không tăng mạnh dù giá dầu leo thang cho thấy thị trường đang phân vân giữa hai kịch bản: lạm phát dai dẳng giữ Fed cứng rắn, hoặc cú sốc năng lượng làm chậm tăng trưởng và buộc Fed phải nới lỏng sớm hơn.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm trước mắt là dữ liệu lạm phát Canada ngày 14/09, đặc biệt là CPI lõi — nếu con số vượt 2,3%, CAD có thể phản ứng mạnh hơn cả khi giá dầu biến động. Tiếp theo là ADP việc làm hàng tuần của Mỹ và chỉ số sản xuất Empire State (dự báo 15, kỳ trước 20,60) ngày 15/09, để đánh giá liệu cú sốc chi phí đã bắt đầu bào mòn hoạt động sản xuất chưa.

Về giá, cần theo dõi ba biến số: lưu lượng tàu qua Hormuz có hồi phục về mức trung bình 15 lượt/ngày hay không; biên crack diesel có tiếp tục nới rộng so với dầu thô; và liệu các cuộc đàm phán Trung Đông có dẫn tới thoả thuận thực chất hay chỉ là tiêu đề. Một thoả thuận tạm thời có thể khiến Brent lùi về vùng dưới 100 USD nhanh chóng, nhưng nếu tồn kho diesel vẫn mỏng và công suất lọc dầu Nga chưa hồi phục, áp lực lên CPI lõi sẽ còn tồn tại lâu hơn nhiều so với đà giảm của giá dầu thô.