Cước tàu siêu tải vọt lên 800.000 USD/ngày: chi phí vận tải biển đang trở thành lớp lạm phát mới mà thị trường dầu chưa định giá hết

Cước vận tải tách khỏi giá dầu

Điều đáng chú ý nhất trong diễn biến năng lượng tuần này không nằm ở giá thùng dầu thô, mà ở chi phí đưa thùng dầu đó từ Vịnh tới người mua. Cước tàu siêu tải (VLCC) trên tuyến chuẩn Trung Đông – Trung Quốc của Baltic Exchange đã vọt lên 800.000 USD/ngày, một mức chưa từng thấy. Trong khi đó, tuyến Gulf of Oman – Đông Á do Baltic Exchange mới thiết lập đã tăng 85% kể từ khi ra đời và chạm gần 386.000 USD/ngày trong tuần này.

Sự phân kỳ này rất quan trọng. Dầu vẫn chảy — khoảng 10 triệu thùng/ngày qua eo Hormuz theo ước tính của CEO Vitol, và khoảng 15 triệu thùng/ngày theo phân tích của Goldman. Vấn đề không phải là thiếu nguồn cung thô, mà là chi phí để nguồn cung đó tới được thị trường. Như Manu Sehgal của HPCL-Mittal Energy diễn giải: "Sản lượng dầu vẫn còn đó. Cái đang cản trở là quá cảnh, là vận tải."

Cơ chế lan truyền vào lạm phát

Con số đáng để neo lại: các chuyến VLCC từ Vịnh Mỹ đi châu Á hiện tốn khoảng 29,5 triệu USD mỗi chuyến, tương đương 15 USD/thùng — trước khi cộng phí rủi ro chiến tranh và các khoản chậm trễ phát sinh. Đây là điểm mấu chốt của câu chuyện lạm phát.

Giá dầu thô là chi phí đầu vào. Cước vận tải là chi phí trung gian, và nó lan theo một đường khác: cước tàu đẩy chi phí dầu thô giao đến nhà máy lọc dầu, chi phí lọc dầu đẩy vào xăng và diesel, chi phí nhiên liệu đẩy vào cước vận tải hàng hoá đường bộ, và cuối cùng mới vào giá hàng trên kệ. Mỗi lớp đều có độ trễ riêng, thường từ vài tuần đến vài quý.

Điều này có nghĩa là ngay cả khi giá dầu Brent đi ngang, lạm phát hàng hoá vẫn có thể tiếp tục leo thang vì cấu phần vận tải trong rổ giá chưa kịp điều chỉnh. Kpler dự báo thu nhập VLCC sẽ duy trì trên 100.000 USD/ngày tới đầu năm sau, so với mức lịch sử khoảng 45.000 USD/ngày. Morgan Stanley cho rằng giá thuê tàu kỳ hạn hai năm có thể tăng thêm 20–30%. Đây không phải cú sốc nhất thời mà là một mặt bằng chi phí mới.

Vì sao thị trường dầu chưa định giá hết

Có ba lý do khiến thị trường tài chính phản ứng chậm với câu chuyện này.

Thứ nhất, hợp đồng dầu thô tương lai chỉ phản ánh giá hàng hoá, không phản ánh chi phí logistics. Nhà giao dịch dầu có thể nhìn thấy nguồn cung vẫn ổn và kết luận rằng rủi ro đã được kiểm soát.

Thứ hai, cơ chế chuyển tiếp tàu sang tàu (ship-to-tàu) tại Vịnh Oman đang giúp dòng chảy không bị đứt, tạo cảm giác bình thường giả tạo. Nhưng chi phí của cơ chế này rất cao và không bền vững.

Thứ ba, các ngân hàng trung ương thường theo dõi lạm phát lõi — loại bỏ năng lượng và thực phẩm. Nếu cước vận tải chỉ đẩy giá năng lượng và hàng hoá hữu hình, họ có thể nhìn qua. Nhưng khi chi phí vận tải thấm vào giá bán lẻ hàng tiêu dùng, nó sẽ xuất hiện trong lạm phát lõi với độ trễ vài tháng.

Hàm ý cho các đồng tiền hàng hoá

Với CAD, AUD và NOK, tác động là hai chiều và phức tạp hơn vẻ ngoài.

Về mặt tích cực, cước vận tải cao và giá năng lượng được hỗ trợ thường cải thiện cán cân thương mại của các nước xuất khẩu năng lượng. NOK được hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu và khí cao hơn, trong khi CAD gắn chặt với dòng chảy dầu thô Bắc Mỹ. AUD ít liên quan trực tiếp hơn nhưng hưởng lợi gián tiếp qua giá than và LNG — đặc biệt khi nguồn cung LNG bị tắc nghẽn do xung đột Iran, như IEA đã lưu ý khi dự báo nhu cầu than toàn cầu đạt mức cao kỷ lục.

Về mặt tiêu cực, lạm phát nhập khẩu cao hơn buộc các ngân hàng trung ương này phải giữ lãi suất cao lâu hơn, hoặc thậm chí thắt chặt thêm. Điều đó hỗ trợ đồng nội tệ về mặt lãi suất nhưng lại bóp nghẹt tăng trưởng. Với AUD, đây là yếu tố đặc biệt nhạy cảm vì nền kinh tế Australia phụ thuộc vào cả xuất khẩu hàng hoá lẫn sức khoẻ tiêu dùng nội địa.

Bối cảnh vĩ mô hiện tại càng làm bức tranh thêm phức tạp. DXY đang ở 99,084, gần như đi ngang, trong khi vàng vọt lên 4.363,81 USD/oz (+1,09%) — dấu hiệu thị trường đang tìm nơi trú ẩn trước rủi ro lạm phát dai dẳng. USD/JPY giảm 0,49% về 153,667, phản ánh dòng tiền phòng thủ. EUR/USD nhích nhẹ về 1,16012.

Dữ liệu CPI Mỹ công bố hôm nay là phép thử quan trọng: lạm phát toàn phần dự báo 3,4% so với cùng kỳ, lạm phát lõi 2,4%. Nếu con số thực tế vượt dự báo, câu chuyện "lạm phát do chi phí vận tải" sẽ có thêm bằng chứng và các đồng tiền hàng hoá có thể phản ứng mạnh hơn.

Điều cần theo dõi

Ba biến số sẽ quyết định liệu câu chuyện này có leo thang hay hạ nhiệt.

Thứ nhất là diễn biến tại eo Hormuz — cụ thể là số vụ tấn công vào tàu chở dầu và phản ứng của Iran. Nếu căng thẳng giảm, cước tàu có thể hạ nhiệt nhanh chóng vì đây là thị trường có tính chu kỳ cao.

Thứ hai là chỉ số cước tàu Baltic Exchange cho tuyến Gulf of Oman – Đông Á. Đây là thước đo mới, nhạy hơn với rủi ro địa chính trị khu vực so với các tuyến truyền thống.

Thứ ba là phản ứng của các ngân hàng trung ương trong các cuộc họp sắp tới. Nếu họ bắt đầu đề cập đến chi phí vận tải như một rủi ro lạm phát, thị trường sẽ phải định giá lại kỳ vọng lãi suất — và đó là lúc các đồng tiền hàng hoá thực sự biến động.