Quảng cáo
Quảng cáo
Iran và Nga mượn diễn đàn BRICS ở New Delhi để thúc đẩy thương mại phi phương Tây và thanh toán bằng nội tệ, trong bối cảnh giá dầu Mỹ vượt 100 USD/thùng và dầu diesel lần đầu chạm 6 USD/gallon. Nhưng khoảng cách giữa khẩu hiệu chính trị và hạ tầng thanh toán thực tế vẫn là điểm mấu chốt mà thị trường cần định giá.
Tại Diễn đàn Doanh nghiệp BRICS ở New Delhi, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng lên tiếng chỉ trích các biện pháp trừng phạt của phương Tây và kêu gọi khối Nam bán cầu mở rộng quan hệ thương mại. Pezeshkian đặt vấn đề thẳng: BRICS cần tạo ra môi trường mà không quốc gia nào có thể làm gián đoạn thương mại hợp pháp của nước khác bằng cách độc quyền một công cụ tài chính hay công nghệ — ám chỉ trực tiếp tới hệ thống SWIFT và hạ tầng thanh toán do phương Tây chi phối.
Điều đáng chú ý không nằm ở lời kêu gọi, mà ở bối cảnh nó được đưa ra. Cùng ngày, giá dầu thô Mỹ vượt 100 USD/thùng lần đầu kể từ tháng 5, và giá dầu diesel tại Mỹ chạm 6 USD/gallon lần đầu tiên. Xung đột tại eo biển Hormuz đã làm gián đoạn vận tải dầu và khí từ Trung Đông. Nói cách khác, luận điểm về "an ninh năng lượng và lương thực" mà Pezeshkian nêu không còn là khẩu hiệu — nó đang được thị trường năng lượng xác nhận bằng giá.
Có ba kênh chính cần tách bạch.
Thứ nhất, kênh năng lượng — tác động nhanh và đã hiện rõ. Dầu vượt 100 USD và diesel 6 USD/gallon đẩy chi phí vận tải lên toàn bộ nền kinh tế, tạo áp lực lạm phát chi phí đẩy. Đây là yếu tố hỗ trợ vàng, khi kim loại quý đang giao dịch quanh 4.367 USD/oz, tăng 1,17% trong phiên.
Thứ hai, kênh trừng phạt và tài sản trú ẩn. Putin tuyên bố hơn 30.000 lệnh trừng phạt đã được áp lên Nga, gấp đôi tổng số lệnh áp lên tất cả các nước còn lại cộng lại. Con số này, dù mang tính tuyên truyền, phản ánh mức độ thể chế hóa của bộ máy trừng phạt phương Tây — và đó chính là lý do cấu trúc khiến nhu cầu tìm kênh thanh toán thay thế tồn tại dai dẳng.
Thứ ba, kênh phân mảnh dự trữ. Nếu thanh toán nội tệ giữa các thành viên BRICS thực sự mở rộng, dòng dự trữ toàn cầu có thể dịch chuyển dần khỏi USD. Nhưng đây là kênh chậm, và thị trường chưa định giá nó ở mức độ nào đáng kể — DXY đang ở 99,091, gần như đi ngang trong phiên.
Cần phân biệt rõ giữa thương mại song phương bằng nội tệ và một hệ thống thanh toán đa phương thay thế SWIFT. Việc Nga và Iran — hai nền kinh tế đều chịu trừng phạt nặng — thanh toán với nhau bằng đồng ruble và rial là khả thi về mặt kỹ thuật. Nhưng mở rộng ra toàn khối là câu chuyện khác.
Trở ngại lớn nhất là tính chuyển đổi. Một hệ thống thanh toán chỉ hoạt động khi có thanh khoản ở cả hai đầu giao dịch. Đồng rial Iran hay ruble Nga không có thị trường ngoại hối sâu, và bên nhận thanh toán bằng nội tệ thường không muốn giữ rủi ro tỷ giá. Điều này lý giải vì sao các sáng kiến thanh toán nội tệ trong BRICS nhiều năm qua vẫn dừng ở quy mô thí điểm.
Thêm vào đó, BRICS không phải một khối thống nhất về lợi ích. Ấn Độ — nước chủ nhà diễn đàn lần này — có quan hệ thương mại và công nghệ sâu với phương Tây, và luôn thận trọng với bất kỳ cấu trúc tài chính nào bị xem là liên minh chống phương Tây. Trung Quốc có động lực khác với Nga và Iran. Sự đa dạng lợi ích này là lý do cấu trúc khiến một hệ thống thay thế SWIFT khó hình thành nhanh.
Điểm Putin nêu — hơn 40% GDP tăng thêm toàn cầu trong 5 năm qua đến từ BRICS, so với 29% từ G7 — là con số đáng lưu ý về trọng lượng kinh tế. Nhưng trọng lượng GDP không tự động chuyển thành hạ tầng thanh toán. Đồng tiền dự trữ cần thị trường vốn mở, pháp quyền ổn định và khả năng chuyển đổi tự do — những thứ mà phần lớn thành viên BRICS chưa có.
Thị trường hiện phản ứng với phần "năng lượng" của câu chuyện nhiều hơn phần "thanh toán". Vàng tăng 1,17% lên 4.367,23 USD/oz phản ánh rủi ro địa chính trị và lạm phát từ năng lượng. USD/JPY giảm 0,47% về 153,686 — đồng yen mạnh lên trong bối cảnh rủi ro, phù hợp với vai trò trú ẩn truyền thống. EUR/USD giảm nhẹ 0,10% về 1,15998.
Đáng chú ý là DXY đi ngang ở 99,091. Nếu thị trường thực sự tin vào một hệ thống thanh toán thay thế SWIFT đang hình thành, đồng USD sẽ chịu áp lực suy yếu có ý nghĩa. Việc chỉ số này đứng yên cho thấy giới giao dịch đang xem tuyên bố tại BRICS là tín hiệu chính trị dài hạn, chưa phải cú sốc hạ tầng tài chính.
Nói cách khác, phần "phi USD hóa" của câu chuyện gần như chưa được định giá. Phần "rủi ro năng lượng" thì đã được định giá khá đầy đủ, thậm chí có thể đã phản ánh kỳ vọng leo thang tiếp.
Trong ngắn hạn, các sự kiện đáng chú ý gồm báo cáo ngân sách hàng tháng của Mỹ với dự báo thâm hụt 404 tỷ USD, hai bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde vào ngày 12 và 14/09, cùng dữ liệu sản lượng công nghiệp và giá nhà của Trung Quốc ngày 15/09. Sản lượng công nghiệp Trung Quốc dự báo 4,8% so với 4,5% kỳ trước — nếu số thực tế thấp hơn, áp lực lên tâm lý thương mại toàn cầu sẽ tăng, và câu chuyện BRICS tìm kênh thanh toán mới sẽ có thêm dư địa chính trị.
Về trung hạn, cần theo dõi ba chỉ báo cụ thể: diễn biến giá dầu quanh ngưỡng 100 USD, giá diesel Mỹ quanh 6 USD/gallon, và bất kỳ thông báo thực tế nào về hạ tầng thanh toán song phương giữa các thành viên BRICS — không phải tuyên bố, mà là khối lượng giao dịch thực. Khoảng cách giữa hai loại thông tin này chính là nơi thị trường thường định giá sai.
Tổng hợp và phân tích từ CNBC.
Thông tin trên trang không phải khuyến nghị đầu tư. Giao dịch ngoại hối và vàng có rủi ro mất vốn.
