Châu Âu tăng phụ thuộc uranium Nga: nghịch lý an ninh năng lượng giữa lệnh trừng phạt

Nghịch lý an ninh năng lượng châu Âu

Báo cáo mới từ Sprott Asset Management cho thấy một thực tế trái ngược: bất chấp các lệnh trừng phạt và cam kết giảm phụ thuộc năng lượng Nga sau cuộc xung đột ở Ukraine, các tiện ích châu Âu vẫn tăng nhập khẩu uranium từ Nga trong năm 2025. Cụ thể, giao dịch uranium từ Nga sang EU tăng 7%, chuyển đổi (conversion) tăng 9%, và làm giàu (enrichment) tăng 12% so với năm trước. Điều này cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu chính trị và thực tế vận hành của thị trường năng lượng.

Sự phụ thuộc này không hề nhỏ: Nga chiếm 16% thị phần cung cấp uranium cho châu Âu, 24% ở khâu chuyển đổi và 23% ở khâu làm giàu. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về an ninh năng lượng khi các hợp đồng dài hạn hiện tại bắt đầu đáo hạn. Các công ty điện hạt nhân châu Âu đang phải đối mặt với áp lực kép: vừa phải đảm bảo nguồn cung thay thế, vừa phải cạnh tranh gay gắt với các khu vực khác, đặc biệt là châu Á, để giành nguồn uranium từ các nhà cung cấp phương Tây và đồng minh.

Cuộc cạnh tranh uranium toàn cầu

Kazakhstan, nhà sản xuất uranium lớn nhất thế giới, nổi lên như một trung tâm của cuộc cạnh tranh này. Năm 2025, nước này cung cấp 20% lượng uranium cho các tiện ích EU. Tuy nhiên, một phần đáng kể sản lượng của Kazakhstan đã được ký hợp đồng dài hạn cho Trung Quốc, Nga và ngày càng nhiều cho Ấn Độ. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn cung từ Kazakhstan không phải là vô hạn cho châu Âu, và các nước phương Tây sẽ phải tìm kiếm thêm từ các mỏ mới hoặc các nguồn khác.

Mỹ cũng đối mặt với tình trạng tương tự, nhập khẩu phần lớn uranium từ Canada, Kazakhstan, Australia và Nga. Kazakhstan chiếm 28% lượng uranium giao cho các tiện ích Mỹ trong năm ngoái. Sự phụ thuộc chéo này tạo ra một mạng lưới cung ứng phức tạp, nơi mà các quyết định chính trị có thể gây ra những cú sốc lớn về giá và nguồn cung.

Bài toán hợp đồng và giá dài hạn

Một điểm đáng chú ý từ báo cáo là tình trạng ký kết hợp đồng dài hạn dưới mức tiêu thụ. Tính đến ngày 10/8, khoảng 37 triệu pound U3O8 đã được ký hợp đồng cho năm 2026, đánh dấu năm thứ 14 liên tiếp các tiện ích ký ít hơn lượng họ tiêu thụ. Nguyên nhân là do các hợp đồng cũ có điều khoản linh hoạt, cho phép tăng khối lượng giao hàng. Nhưng khi các hợp đồng này hết hạn, vùng đệm này sẽ biến mất, đẩy nhu cầu chưa được đáp ứng vào tương lai.

Jacob White, Giám đốc quản lý sản phẩm ETF tại Sprott, nhấn mạnh: "Các tiện ích có thể trì hoãn mua hàng, nhưng họ không thể rút ngắn thời gian phát triển nguồn cung uranium mới. Các nhà sản xuất không thể phản ứng nhanh như vậy, và hoạt động của họ mất nhiều năm để đưa vào sản xuất." Điều này có nghĩa là giá uranium dài hạn sẽ tiếp tục chịu áp lực tăng khi nhu cầu bị dồn nén. Giá uranium dài hạn hiện ở mức 94 USD/pound, cao nhất trong 18 năm, và thị trường vẫn đang ở giai đoạn đầu của chu kỳ ký hợp đồng mới, theo Cameco.

Tác động vòng hai lên lạm phát và tiền tệ

Sự khan hiếm uranium và giá tăng có thể tác động đến chi phí điện hạt nhân, từ đó ảnh hưởng đến lạm phát ở các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân như Pháp, Hàn Quốc hay Nhật Bản. Điều này có thể buộc các ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ, qua đó hỗ trợ đồng tiền của các nước xuất khẩu năng lượng như CAD, AUD, NOK. Đặc biệt, Canada và Australia là những nhà sản xuất uranium lớn, nên giá uranium tăng có thể cải thiện cán cân thương mại của họ, tạo lực đẩy cho CAD và AUD.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tác động này không diễn ra ngay lập tức. Các hợp đồng dài hạn và chi phí vận hành có thể làm giảm độ nhạy của giá điện với biến động uranium. Nhưng về dài hạn, xu hướng tăng giá uranium sẽ là một yếu tố hỗ trợ cho các đồng tiền hàng hóa, đặc biệt khi nhu cầu từ châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, tiếp tục tăng mạnh.

Điều cần theo dõi

Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến giá uranium dài hạn và các thông báo về hợp đồng mới từ các tiện ích lớn. Ngoài ra, các chính sách của Mỹ và EU về nhập khẩu uranium từ Nga, cũng như các thỏa thuận giữa Kazakhstan với các đối tác châu Á, sẽ là những yếu tố quyết định hướng đi của thị trường. Trong ngắn hạn, các bài phát biểu của Fed và dữ liệu kinh tế Mỹ trong tuần tới có thể ảnh hưởng đến đồng USD và gián tiếp tác động đến giá hàng hóa nói chung.