Xi, Putin và Modi họp thượng đỉnh BRICS tại New Delhi: áp lực từ Washington có đủ để biến lợi ích chung thành hành động?

Sự kiện và bối cảnh

Thượng đỉnh BRICS tại New Delhi lần này đánh dấu lần đầu Xi Jinping, Vladimir Putin và Narendra Modi ngồi chung bàn kể từ cuộc gặp ở Trung Quốc năm ngoái. Chuyến thăm của Xi là lần đầu tiên ông tới Ấn Độ kể từ 2019, một bước tiến trong quá trình hạ nhiệt căng thẳng sau các cuộc đụng độ biên giới năm 2020. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng có mặt, trong khi Mỹ và Israel đang ở thế chiến tranh với Iran.

Điểm đáng chú ý là thượng đỉnh diễn ra khi Tổng thống Donald Trump biến thuế quan thành công cụ trung tâm trong chính sách kinh tế và đối ngoại, đồng thời Washington tiếp tục dùng trừng phạt nhắm vào Nga và Iran. Với các thành viên BRICS, việc bị áp các công cụ này tạo thêm động lực tìm kênh thương mại và thanh toán thay thế.

Cơ chế truyền dẫn tới thị trường

Kênh tác động chính không nằm ở tuyên bố chung, mà ở ba lĩnh vực cụ thể: thương mại nội khối bằng đồng nội tệ, cơ chế thanh toán xuyên biên giới thay thế hệ thống phương Tây, và nguồn cung năng lượng.

Về thanh toán, BRICS đã thảo luận tăng giao dịch bằng nội tệ và phát triển cơ chế thanh toán xuyên biên giới. Ấn Độ muốn định hướng nhóm theo hướng sử dụng đồng tiền quốc gia và thanh toán kỹ thuật số để giảm chi phí giao dịch, thay vì đẩy mạnh phi đô la hóa toàn diện. Nga đã tăng cường giao dịch ngoài hệ thống đô la, dù Kremlin khẳng định không theo đuổi "phi đô la hóa" triệt để. Đây là điểm mấu chốt: bất kỳ bước tiến thực chất nào về hạ tầng thanh toán đều tác động trực tiếp tới nhu cầu dự trữ USD và cấu trúc dòng vốn toàn cầu.

Về năng lượng, Ấn Độ là khách hàng lớn của dầu Nga. Bất kỳ thỏa thuận song phương nào về giá, khối lượng hay đồng tiền thanh toán đều ảnh hưởng tới giá dầu và luồng thương mại năng lượng toàn cầu.

Mức độ đã được định giá

Thị trường hiện chưa phản ứng mạnh với sự kiện này. Chỉ số DXY đứng ở 99.094, gần như đi ngang, cho thấy giới giao dịch không kỳ vọng thượng đỉnh tạo ra cú sốc phi đô la hóa ngay lập tức. Vàng ở 4346.23 USD/oz, tăng 0,68% — mức tăng vừa phải, phản ánh dòng tiền phòng ngừa rủi ro địa chính trị nền tảng chứ không phải hoảng loạn. EUR/USD ở 1.15978, giảm 0,12%, trong khi USD/JPY ở 153.468, giảm 0,62%.

Sự thận trọng này có cơ sở. BRICS được mô tả là một "gia đình bất hòa" — sự khác biệt rõ nhất nằm ở các vấn đề an ninh, khi Iran và UAE cùng là thành viên nhưng đứng ở hai phía đối lập trong chiến sự Trung Đông. Việc kết nạp thêm Iran, Ai Cập, Ethiopia, UAE và Indonesia làm tăng trọng lượng kinh tế nhưng khiến đồng thuận khó đạt hơn.

Quan trọng hơn, các nước thành viên vẫn duy trì quan hệ chặt với Washington. Ấn Độ là thành viên Quad cùng Mỹ, Nhật và Australia. UAE vừa cam kết đầu tư 46 tỷ USD vào Đức. Bản thân Xi dự kiến tới Mỹ trong tháng này. Điều này cho thấy BRICS khó trở thành liên minh chống Mỹ thuần túy, và thị trường đang định giá đúng như vậy.

Điều cần theo dõi

Ba tín hiệu đáng quan tâm sau thượng đỉnh. Thứ nhất, có tuyên bố cụ thể nào về cơ chế thanh toán nội tệ hay chỉ dừng ở thảo luận. Thứ hai, tiến triển trong đàm phán biên giới Ấn-Trung — cuộc gặp giữa ngoại trưởng Trung Quốc và cố vấn an ninh quốc gia Ấn Độ hồi tháng 8 đã có bước tiến đáng kể. Thứ ba, phản ứng của Washington, đặc biệt là nguy cơ thuế quan trả đũa nếu BRICS đẩy mạnh giảm phụ thuộc đô la.

Với người giao dịch, các mốc cần chú ý gồm DXY quanh 99, vàng quanh 4346 USD/oz, EUR/USD quanh 1,16 và USD/JPY quanh 153,5. Bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde hôm nay và ngày 14/9, cùng dữ liệu sản lượng công nghiệp và giá nhà Trung Quốc ngày 15/9, có thể tác động tới tâm lý thị trường trong ngắn hạn, đặc biệt với các đồng tiền châu Á và EUR.