Iran đe dọa đáp trả nhanh hơn, nặng hơn: leo thang hay chiến thuật trước đàm phán?

Đòn nói và đòn đánh: Iran tăng nhiệt lời lẽ, nhưng động cơ có thể không thuần túy quân sự

Ngày 7/9, người phát ngôn Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo sẽ có "phản ứng nhanh hơn, nặng hơn và đau đớn hơn" nếu Mỹ tiếp tục tấn công. Tuyên bố được đưa ra sau khi Washington xác nhận đã không kích các tàu chở dầu của Iran để đáp trả việc Tehran tập kích tàu chiến Mỹ trong khu vực. Vài giờ sau, truyền thông nhà nước Iran cáo buộc hải quân nước này đã tấn công một tàu không người lái của Mỹ ở eo biển Hormuz – cáo buộc mà Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ hoàn toàn.

Điều đáng chú ý không chỉ là hành động quân sự, mà là ngôn từ. Cách Iran dùng cụm từ "trước khi quá muộn" và "luật chơi đã thay đổi" cho thấy Tehran đang muốn gửi thông điệp răn đe, nhưng đồng thời cũng để ngỏ cánh cửa ngoại giao. Trên thực tế, từ khi lệnh ngừng bắn 60 ngày hết hạn vào tháng trước, cả hai bên đã lao vào một chu kỳ trả đũa: Mỹ không kích các mục tiêu Iran, còn Iran tập kích vào lực lượng Mỹ tại UAE, Bahrain, Kuwait và Jordan. Tuy nhiên, mức độ leo thang hiện tại vẫn nằm trong vùng kiểm soát – chưa có cuộc tấn công nào nhắm vào lãnh thổ Mỹ hay gây thương vong lớn.

Kênh truyền dẫn: Eo biển Hormuz và giá năng lượng là trung tâm của cú sốc

Eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển dầu và khí đốt toàn cầu, đã bị đóng cửa hiệu quả từ khi chiến tranh nổ ra vào tháng 2. Iran dùng kiểm soát eo biển này làm đòn bẩy chiến lược, trong khi Mỹ tuyên bố giữ cho tuyến đường phía Nam hoạt động và hộ tống tàu thương mại. Hậu quả là giá dầu và khí đốt tăng vọt, tạo áp lực lạm phát lên toàn cầu. Tại Mỹ, giá diesel trung bình đã lên 5,85 USD/gallon vào thứ Sáu, so với 3,71 USD cùng kỳ năm ngoái – một cú sốc chi phí trực tiếp đến người tiêu dùng, đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ tháng 11 đang đến gần.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright trấn an rằng khoảng 9 triệu thùng dầu/ngày vẫn đi qua eo biển, cùng với các đường ống dẫn dầu trong khu vực, giúp duy trì "hai phần ba hoặc hơn" dòng chảy so với trước xung đột. Nếu con số này chính xác, thị trường có thể đã định giá phần nào rủi ro gián đoạn nguồn cung, và giá dầu có thể không tăng vô hạn.

Phản ứng thị trường: Vàng giảm, USD và JPY hút dòng tiền trú ẩn

Trên thị trường ngoại hối lúc 01:11 sáng nay, chỉ số DXY tăng 0,16% lên 99,159, cho thấy đồng USD vẫn được coi là nơi trú ẩn an toàn. EUR/USD giảm nhẹ 0,11% xuống 1,1613, còn USD/JPY tăng 0,26% lên 156,195 – đồng yên Nhật mất giá nhẹ nhưng vẫn là kênh phòng thủ truyền thống. Đáng chú ý, giá vàng giảm 0,96% xuống 4.430,15 USD/ounce, một diễn biến bất thường nếu chỉ nhìn vào rủi ro địa chính trị. Nguyên nhân có thể đến từ việc thị trường đã định giá phần lớn căng thẳng, hoặc dòng tiền dịch chuyển sang USD do kỳ vọng Fed duy trì lãi suất cao hơn. Ngoài ra, tuyên bố của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ về dòng chảy dầu ổn định có thể đã xoa dịu lo ngại về lạm phát, khiến vàng – vốn là kênh chống lạm phát – mất đi sức hút.

Định giá và kỳ vọng: Thị trường đã quen với "chiến tranh có kiểm soát"?

Sau sáu tháng xung đột, thị trường dường như đã xây dựng một "mức định giá mới" cho rủi ro địa chính trị. Các đợt leo thang không còn gây sốc như giai đoạn đầu, bởi cả Mỹ và Iran đều có vẻ đang tránh một cuộc chiến toàn diện. Tổng thống Trump từng nói cuộc chiến sẽ không kéo dài "quá lâu", và phát biểu gần đây của Iran có thể chỉ là một động thái tâm lý để gây áp lực trước khi quay lại bàn đàm phán. Thực tế, các cuộc đàm phán giữa hai bên đã diễn ra nhiều tháng nhưng chưa đạt được hòa bình lâu dài, và Tehran vẫn khăng khăng giữ quyền kiểm soát eo biển.

Tuy nhiên, nếu Iran thực sự thực hiện đòn đáp trả nhanh hơn và nặng hơn – chẳng hạn nhắm vào tàu chiến Mỹ gây thương vong lớn – thì kịch bản leo thang sẽ vượt khỏi vùng kiểm soát, buộc thị trường phải định giá lại hoàn toàn. Khi đó, vàng và đồng franc Thụy Sĩ có thể bật tăng mạnh, trong khi USD/JPY có thể đảo chiều giảm nếu giới đầu tư đổ xô vào yên như tài sản trú ẩn truyền thống.

Điều cần theo dõi tiếp

Trong ngắn hạn, nhà giao dịch nên chú ý đến các tín hiệu từ Bộ Năng lượng Mỹ về số liệu dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz, cũng như phản ứng chính thức của Iran sau tuyên bố của Ghalibaf. Bên cạnh đó, lịch kinh tế tuần này với dữ liệu sản lượng công nghiệp khu vực đồng euro (7/9) và cán cân thương mại Trung Quốc (8/9) có thể tác động đến tâm lý thị trường. Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát sẽ gia tăng, ảnh hưởng đến quyết định của các ngân hàng trung ương. Ngược lại, nếu căng thẳng hạ nhiệt nhờ các kênh ngoại giao ngầm, thị trường có thể nhanh chóng quay lại giao dịch theo các yếu tố kinh tế cơ bản.