Iran đổi giọng sau đòn Mỹ nhắm vào đội tàu dầu: Dấu hiệu xuống thang hay chiến thuật tâm lý?

Iran đổi giọng sau đòn Mỹ nhắm vào đội tàu dầu: Dấu hiệu xuống thang hay chiến thuật tâm lý?

Tuyên bố mới nhất của Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, mang hai thông điệp trái chiều. Một mặt, ông cảnh báo mọi vi phạm lợi ích và an ninh của Iran sẽ nhận phản ứng "nhanh hơn, nặng hơn và đau đớn hơn". Mặt khác, ông thừa nhận đất nước đang đối mặt với "biến động tỷ giá nghiêm trọng, lạm phát, thất nghiệp và quản lý thị trường" – những thách thức cơ bản gây sức ép lên đời sống người dân.

Sự kết hợp này có thể được hiểu theo hai cách: một là Iran đang tìm lối thoát ngoại giao sau khi chịu thiệt hại kinh tế nặng nề, hai là đòn tâm lý nhằm giữ thể diện trước dư luận trong nước. Dù theo cách nào, tín hiệu từ Tehran cho thấy cuộc chiến đang bước vào giai đoạn nhạy cảm, nơi lời nói và hành động quân sự đan xen.

Cuộc chiến kinh tế đang định hình lại thị trường năng lượng

Đòn tập kích mới nhất của Mỹ nhắm vào ba tàu chở dầu thô của Iran – một bị vô hiệu hóa vĩnh viễn ngoài khơi đảo Kharg, một gần Jask và một ở vịnh Oman – là phản ứng trực tiếp sau vụ IRGC phóng tên lửa đạn đạo vào hai tàu chiến Mỹ. Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, tuyên bố rõ ràng: "Nếu các người bắn vào hai tàu của chúng tôi, chúng tôi sẽ áp đặt chi phí kinh tế cao hơn – loại bỏ ba tàu của các người."

Đây không chỉ là đòn quân sự mà còn là chiến lược bóp nghẹt nguồn thu dầu mỏ – huyết mạch của Iran. Trước chiến tranh, Iran là nhà sản xuất lớn thứ ba trong OPEC và xuất khẩu 90% dầu thô qua đảo Kharg. Hoạt động xuất khẩu đã bị gián đoạn từ giữa tháng 4 do phong tỏa của Mỹ, và cuộc xung đột từ ngày 28/2 đã khiến eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển dầu toàn cầu – gần như bị đóng cửa.

Thị trường dầu mỏ đã phản ứng với rủi ro này từ lâu, nhưng diễn biến mới có thể đẩy giá dầu tăng cao hơn nếu nguồn cung từ khu vực tiếp tục bị thắt chặt. Với việc Mỹ siết chặt trừng phạt, bao gồm cả lệnh trừng phạt mới nhằm vào ngân hàng đầu tư Thổ Nhĩ Kỳ bị cáo buộc hỗ trợ IRGC, khả năng Iran tiếp cận thị trường tài chính quốc tế ngày càng thu hẹp.

Kinh tế Iran suy yếu – yếu tố then chốt cho quyết định tiếp theo

Số liệu từ Ngân hàng Thế giới cho thấy GDP Iran ước tính giảm 2,7% trong năm kết thúc vào tháng 3. Lạm phát lên tới 62,2% trong tháng 2, trong đó lạm phát giá lương thực chạm mức kỷ lục 99%. Một quan chức Iran ước tính chiến tranh đã khiến một triệu người mất việc làm.

Áp lực kinh tế này giải thích tại sao Ghalibaf nhấn mạnh đến việc dựa vào sản xuất nội địa và ứng dụng công nghệ để tìm giải pháp ngắn hạn và dài hạn. Đây có thể là dấu hiệu Tehran đang muốn giảm leo thang để tập trung xử lý khủng hoảng trong nước. Tuy nhiên, với việc Tổng thống Trump từng đe dọa chiếm đảo Kharg và đăng video AI về vụ nổ hòn đảo này, Mỹ dường như không có ý định nhượng bộ.

Tác động lên thị trường tài chính

Vàng, vốn được coi là kênh trú ẩn an toàn trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng, đã giảm 0,96% xuống 4430,15 USD/oz trong phiên gần nhất. Điều này cho thấy thị trường có thể đã định giá phần lớn rủi ro từ cuộc xung đột, hoặc dòng tiền đang chuyển hướng sang các tài sản khác như USD. Chỉ số DXY tăng nhẹ 0,16% lên 99,159, phản ánh sức hút của đồng bạc xanh trong bối cảnh bất ổn.

USD/JPY tăng 0,26% lên 156,195, cho thấy đồng yên vẫn chịu áp lực bất chấp vai trò trú ẩn truyền thống. EUR/USD giảm nhẹ 0,11% xuống 1,1613, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư châu Âu trước rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông.

Mức độ định giá hiện tại cho thấy thị trường chưa thực sự hoảng loạn, nhưng nếu Iran thực hiện đòn đáp trả mạnh hơn như đe dọa, hoặc nếu Mỹ tiếp tục tấn công các tàu dầu, giá dầu và vàng có thể bứt phá. Ngược lại, nếu xuất hiện tín hiệu đàm phán rõ ràng, áp lực bán có thể gia tăng lên các tài sản trú ẩn.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch nên chú ý đến phản ứng chính thức từ phía Iran trong những ngày tới. Nếu Tehran chuyển hướng sang các kênh ngoại giao hoặc đề xuất ngừng bắn, đó là tín hiệu giảm leo thang. Ngược lại, nếu IRGC tiến hành các cuộc tấn công mới vào tàu chiến Mỹ hoặc tàu thương mại ở vùng Vịnh, thị trường sẽ nhanh chóng phản ứng.

Ngoài ra, dữ liệu kinh tế như cán cân thương mại Trung Quốc (dự kiến công bố ngày 8/9) và sản lượng công nghiệp khu vực đồng euro (ngày 7/9) có thể ảnh hưởng đến tâm lý chung, nhưng yếu tố địa chính trị vẫn sẽ là động lực chính chi phối biến động giá trong ngắn hạn.